I SA/Lu 44/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Fita po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maja 2013 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 14 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że referendarz sądowy po analizie dokumentów przedłożonych przez stronę stwierdził, że wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie bowiem skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowany wyjątek od powszechnej reguły odpłatności wymiaru sprawiedliwości jakim jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wskazał referendarz sądowy z przedstawionych dokumentów wynikało, że skarżący uzyskuje znaczne przychody z prowadzonej działalności gospodarczej (za 2014 r. przychody – które świadczą o rozmiarach prowadzonej działalności – wyniosły [...] zł, natomiast za 2015 r. - [...] zł). Nadto podniósł, że wyciągi z rachunków bankowych z ostatnich miesięcy wykazują dodatnie salda w kwotach przekraczających wysokość należnego wpisu (np. na dzień 15.12.2015 r. - [...] zł, na dzień 18.01.2016 r. - [...] na dzień 16 lutego 2016 r. - [...] zł). Dodatkowo skarżący jest zatrudniony w A. sp. z o.o. w W., której prezesem zarządu jest małżonka skarżącego. W tej sytuacji budzi wątpliwości oświadczenie skarżącego, że nie posiada środków finansowych celem zabezpieczenia wymaganych kosztów postępowania sądowego. W ustawowym terminie skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika złożył sprzeciw od opisanego wyżej orzeczenia, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił brak wnikliwej analizy sytuacji finansowej strony i w konsekwencji niezasadne uznanie posiadania przez stronę środków na pokrycie kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że nie był przygotowany na konieczność dochodzenia swoich praw przed sądem, bowiem pozostawał w przekonania, że organ odwoławczy zmieni wydane w pierwszej instancji rozstrzygnięcie uznając tym samym za prawidłowe postępowanie podatnika. Ponadto skarżący zakwestionował, że sytuacja finansowa osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą jest wyrażana wielkością przychodów, a nie dochodów. Skarżący prowadzi działalność o charakterze usługowo-handlowym i nie dysponuje własnymi materiałami budowlanymi, które musi nabyć, co generuje wysokie koszty prowadzonej działalności. Zwrócił także uwagę na fakt drastycznego obniżenia przychodów pomiędzy rokiem 2014, a rokiem 2015, co wskazuje na spadek rentowności prowadzonej działalności, która obecnie jest na skraju upadku. Skarżący nie zgodził się również z argumentacją, że posiadane obciążenia finansowe (kredyty, pożyczki, alimenty) nie uzasadniają przyznania mu prawa pomocy. Jak wskazał kredyty zostały zaciągnięte gdy jego sytuacja finansowa była dobra. W chwili obecnej stara się o obniżenie wielkości miesięcznych rat kredytowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi zatem wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że nie zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie stronie wnioskowanego prawa pomocy. W pierwszej kolejności należało się zgodzić z twierdzeniem referendarza sądowego, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2008 r., I OZ 809/07, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo należy wskazać na pogląd wyrażany w orzecznictwie i doktrynie, podzielany w pełni przez Sąd, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienia NSA z 24 czerwca 2008r., sygn. akt l GZ 147/08, LEX nr 479137 oraz z dnia 9 lipca 2008r., sygn. akt l FZ 265/08, LEX nr 494324). Poza tym niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej (zakup towarów handlowych i materiałów na co wskazał skarżący w sprzeciwie). Wyraźnie należy podkreślić, że wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów administracji publicznej. W tym kontekście zupełnie nie zasługują na uwzględnienie zarzuty sprzeciwu dotyczące niemożności przewidzenia koniczności dowodzenia swoich racji przed sądem. Tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy skarżący z zarabianych środków miał i – zdaniem Sądu – w dalszym ciągu ma zdolność poniesienia wymaganych kosztów sądowych. Wynika to jednoznacznie z deklaracji podatkowych oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. W świetle powyższych ustaleń, oświadczenie skarżącego, że nie posiada środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego od skargi jest niewiarygodne. W ocenie Sądu, skarżący posiada wystarczający majątek i dochody, które może wykorzystać na opłacenie kosztów postępowania. Odnośnie zaś posiadanych zobowiązań, skarżący nie wykazał, że ma jakiekolwiek trudności w ich spłacie lub, że całkowicie zaprzestał ich regulowania, ograniczając się do gołosłownych twierdzeń w tym zakresie. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.