I SA/Lu 449/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Kwiatek po rozpoznaniu w dniu 22 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2006 r. – w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy postanawia : - odmówić przyznania prawa pomocy. A. w złożonej skardze zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od opłat sądowych. Dołączył kopię rachunku zysków i strat według stanu na styczeń – kwiecień 2011 r. oraz kopię bilansu za ten okres . W złożonym w dniu 15 lipca 2011 r., na wezwanie Sądu, urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy A. podał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniał, że ma problemy z płynnością finansową związane między innymi ze specyfiką prowadzonej działalności (realizacja zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia). Argumentował, że podstawowym podmiotem finansującym stronę jest B., z którym łączący stronę kontrakt nie podlega zasadniczym negocjacjom w zakresie ceny, a także ilości zakontraktowanych świadczeń, co miedzy innymi skutkuje tzw. "nadwykonaniami" świadczeń zdrowotnych i powoduje straty finansowe. Wskazał, że tzw. " nadwykonania" świadczeń za lata 2009- 2010 wynoszą około ... mln złotych. Powyższy stan utrzymuje się również w chwili obecnej. Podał, że w miesiącu maju strata ze sprzedaży wyniosła prawie ... mln złotych, a według stanu na dzień 31 maja 2011 r. A. posiadał zobowiązania finansowe na poziomie ... mln zł ( w tym zobowiązania wymagalne – ... mln zł). W jego ocenie, nawet pobieżna analiza dokumentów finansowych pozwala na stwierdzenie, ze możliwości utrzymania płynności finansowej skarżącego są ograniczone. Odwołując się do sprawozdania o przychodach i kosztach podał, że na koniec maja 2011 r. wynik finansowy prowadzonej działalności był ujemny ( – ... zł) i wyjaśnił, że tak duża strata finansowa nie powoduje drastycznego zwiększenia zobowiązań wymagalnych tylko i wyłącznie z uwagi na prowadzone działania restrukturyzacyjne. W dalszej części urzędowego formularza A. wykazał, że wysokość kapitału zakładowego wynosi ... zł, a wartość środków trwałych ... zł. Natomiast według bilansu za ostatni rok obrotowy wykazał stratę w kwocie ... zł. Podał, że posiada siedem rachunków bankowych w Banku, na których stan kont na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił: na pierwszym z nich (rachunek bieżący) ... zł; na drugim (ZFŚS) ... zł; na trzecim (depozyty) ... zł; na czwartym (wadia) ... zł; na piątym (projekt dotacja) ... zł; na szóstym (rachunek inwestycyjny) ... zł; na siódmym (projekt) ... zł. Do wniosku A. załączył dokumenty potwierdzające sytuację finansową za okres styczeń – maj 2011 r.: 1. rachunek zysków i strat; 2. wyciąg z bilansu; 3. sprawozdanie o przychodach i kosztach na koniec maja 2011 r., ze wskazaniem na sumę przychodów w kwocie ... zł i kosztów – .... Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2011 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W złożonym sprzeciwie A. zarzucił, że rozstrzygnięcie narusza zasadę praworządności i zaufania do organów władzy publicznej. Argumentował, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury rozpatrując wniosek o przyznanie praw pomocy należy brać pod uwagę wyłącznie rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawcy, a nie domniemane dochody i możliwości finansowe. Podkreślił, że nie jest przedsiębiorcą, a jego działalność nie jest nastawiona na zysk , gdyż ma jedynie na celu umożliwienie dostępu do świadczeń medycznych. Podkreślił, że jako jednostkę należącą do sektora finansów publicznych obowiązuje go dyscyplina finansowa, która przejawia się wymogiem przestrzegania ram finansowych. W tym kontekście odwołał się do postanowienia NSA w sprawie o syg. akt II GZ 8/08 i argumentował, że związanie planem finansowym uniemożliwia mu traktowanie nieplanowanych wydatków np. na opłaty sądowe na równi z wydatkami przyjętymi w takim planie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, iż zaskarżone postanowienie traci moc, a Sąd na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. -dalej: ppsa). Jak wynika z przepisów ppsa z udziałem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiąże się konieczność ponoszenia przez stronę kosztów, w szczególności na pokrycie opłat sądowych (art.214, art.220 § 1, art.230 § 1 i 2 ppsa). Stosownie do art.199 ppsa zasadą jest, że każdy ponosi koszty postępowania związane z jego udziałem w sprawie. Zmniejszenie ciężaru finansowego wiążącego się z prowadzeniem sprawy może nastąpić przez przyznanie stronie, na jej wniosek, prawa pomocy w zakresie całkowitym (co obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego) albo w zakresie częściowym ( co obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego) - art.243 § 1, art.244 § 1, art.245 ppsa. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, przez zwolnienie od kosztów sądowych, na które na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego składa się koszt wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000 zł ( § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz.U. Nr 221, poz. 2193), a inne ewentualne koszty sądowe (za wyjątkiem wpisu sądowego od potencjalnej skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu sądowego od skargi), które mogą wystąpić każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz.U. Nr 221, poz. 2192; § 2 ust. 1 pkt 7 i § 3 wskazanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu ...). Wskazać również należy, że dokonując oceny możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę skarżącą w sprawie niniejszej, Sąd ma na względzie, że strona złożyła skargę też w innej sprawie (sygn. akt I SA/Lu 448/11), gdzie także złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, których wysokość jest taka sama jak w przedmiotowym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście dostatecznych środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i dodatkowych wyjaśnieniach. Musi ona przedstawić Sądowi argumentację, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów, a do Sądu należy ocena, czy uprawdopodobnione okoliczności uzasadniają sfinansowanie kosztów sądowych z budżetu państwa. W ocenie Sądu, w kontekście przedstawionej argumentacji i złożonych dokumentów, żądanie skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym uznać należy za nieuzasadnione. Skarżący posiada znaczny majątek, w tym przynoszące dochód nieruchomości ( wynajem), a stan posiadanych środków pieniężnych (konta bankowe) jest wysoki i pozwala na pokrycie należnych ( w obu sprawach) kosztów sądowych. W ocenie Sądu, wyjątkowy charakter prawa pomocy uzasadnia stanowisko, że już sam fakt dysponowania majątkiem ( w tym środkami finansowymi), którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość opłat sądowych, nie spełnia hipotezy art. 246 § 2 pkt 2 ppsa. Sąd zważył, że z dokumentów złożonych do wniosku i akt sprawy wynika, że A. posiada kilka źródeł finansowania wydatków ( nie tylko kontrakt z B.), a główny cel działalności gwarantuje, również finansowo, organ założycielski. Sąd zważył, że każde działanie restrukturyzacyjne (racjonalizujące działalność) premiowane jest przyznaniem A. znacznych kwot ze środków publicznych (umorzeniem wymagalnych należności) oraz, że skarżący na dzień złożenia wniosku posiada środki finansowe na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Sąd zważył również, że spór w sprawie niniejszej (podobnie jak w dotyczącej podatku od osób prawnych za 2005 r.) prowadzony jest od kilkunastu miesięcy (zastrzeżenia do protokołu kontroli z dnia 10 listopada 2010 r.) i niewątpliwie wydatki z nim związane ( w tym opłaty sądowe) skarżący mógł, a jako jednostka sektora finansów publicznych – powinien, zaplanować. Wskazać też należy, że strata bilansowa nie oznacza braku środków finansowych, a jest jedynie skutkiem nadwyżki kosztów nad przychodami. Zgodzić się należy ze skarżącym, że jako jednostka sektora finansów publicznych obowiązuje go dyscyplina finansowa przejawiająca się wymogiem przestrzegania ram planu finansowego oraz, że nie jest on przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów prawa handlowego. Jednakże tylko z tych powodów nie można stawiać skarżącego w korzystniejszej sytuacji proceduralnej w stosunku do innych podmiotów, które w razie przewidywanych sporów sądowych również zaplanować muszą środki na ich sfinansowanie. Nie można też zgodzić się ze skarżącym, że wydatków (jak wskazał niezaplanowanych) w postaci opłat sądowych, nie można traktować na równi z wydatkami zaplanowanymi i związanymi z udzielaniem świadczeń zdrowotnych, działalnością dydaktyczną i badawczą. Wniosku takiego wyprowadzić nie można, nawet mając na względzie specyfikę prowadzonej przez skarżącego działalności i jego charakter prawny. Nie można bowiem nie zauważyć, nie kwestionując ani obiektywnych trudności finansowych wnioskodawcy ani jego roli społecznej, że ustawodawca w rozdziale 3 Działu V ppsa poświęconym zwolnieniu od kosztów sądowych nie przewidział ogólnego zwolnienia dla placówek świadczących usługi zdrowotne, finansowane z budżetu państwa. Ponadto jak wynika z przedłożonego sprawozdania o przychodach i kosztach skarżący ponosił w miesiącu maju 2011 r. wydatki na opłaty sądowe i wpisy, co oznacza, że środki na takie wydatki zaplanował albo, że znalazł ich pokrycie dokonując stosownych "operacji" księgowych. Nie można zatem przyjąć, że wszelkie koszty działalności społecznie pożądanej i z tego względu niezbędnej, są priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego, gdyż takie rozumowanie prowadziłoby do wniosku, że jakiekolwiek problemy finansowe podmiotu, który ją prowadzi powinny każdorazowo skutkować przyznaniem prawa pomocy i obciążeniem Skarbu Państwa kosztami zainicjowanego przez ten podmiot postępowania sądowego. Również obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zapewnienia stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W świetle powyższego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 ppsa orzeczono jak na wstępie.