I SA/Lu 449/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca) Sędziowie WSA Ewa Kowalczyk Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 października 2017 r. sprawy ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z [...] nr [...]; II. przyznaje adwokat K. B., prowadzącej Kancelarię Adwokacką, wynagrodzenie za udzielenie pomocy prawnej z urzędu w kwocie [...]zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym VAT. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia W. M. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wniosku zobowiązanej z dnia [...] sierpnia 2016 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] - utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi wobec majątku W. M. postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionych przez firma A tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...] i [...] Odpisy tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] doręczono dłużniczce za pośrednictwem poczty [...] grudnia 2009 r. Natomiast odpis tytułu wykonawczego nr [...] doręczono dłużniczce również za pośrednictwem poczty w dniu [...] stycznia 2016 r. Celem wyegzekwowania ww. należności Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] zawiadomieniami: z [...] czerwca 2015 r. i [...] stycznia 2015 r. Pismami z [...] i [...] lipca 2015 r. dłużniczka wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego, m.in na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...] i [...], podnosząc przedawnienie należności oraz kwestionując istnienie obowiązku zapłaty zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww tytułów wykonawczych, stwierdzając, że egzekwowane obowiązki zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz ubezpieczenie zdrowotne istnieje, są wymagalne i podlegają egzekucji. Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w [...] postanowieniem z [...] marca 2016 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie w części dotyczącej tytułów wykonawczych o numerach [...] [...], [...] i [...], natomiast w części dotyczącej tytułu wykonawczego [...] uchylił zaskarżone postanowienie i w tym zakresie orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu skargi dłużniczki, wyrokiem z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 318/16 uchylił ww. postanowienie w części utrzymującej w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...] i [...] W międzyczasie wnosząc do Dyrektora Izby Skarbowej w [...] zażalenie z [...] sierpnia 2016 r. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] wydane w odrębnym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o tytuły wykonawcze Wójta Gminy [...] oraz na zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia dłużniczka ponownie zakwestionowała istnienie i wysokość egzekwowanego zadłużenia z wniosku KRUS. Jako uzasadnienie złożonego wniosku wskazała wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z 20 kwietnia 2016 r. sygn. akt [...]. Wniosek ten, zakwalifikowany jako żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, został przez Dyrektora Izby Skarbowej w [...] przekazany do rozpatrzenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] przy piśmie z [...] października 2016 r. Wcześniej postanowieniem z [...] października 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] na żądanie wierzyciela umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] Natomiast w sprawie żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego zawartego w piśmie z [...] sierpnia 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wydał postanowienie z [...] listopada 2016 r., którym umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w [...], po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z [...] grudnia 2016 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ drugiej instancji wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi wobec majątku dłużniczki postępowanie egzekucyjne dotyczące należności KRUS na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...] i [...], a więc istnieje przedmiot postępowania, co do którego wystąpiono o jego umorzenie w trybie art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. 2014, poz. 1691), zwanej dalej "u.p.e.a.". Skoro na dzień złożenia wniosku oraz wydawania postanowienia w egzekucyjnej realizacji pozostawały ww. tytuły wykonawcze obejmujące należności KRUS i postępowanie egzekucyjne było prowadzone nie można było uznać wniosku o jego umorzenie za bezprzedmiotowy. Ponownie rozpatrując sprawę Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wydał postanowienia z [...] lutego 2017 r., którymi odpowiednio odmówił wszczęcia postępowania w zakresie wniosku o umorzenie postępowań prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...], natomiast w części wniosku dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne rolników za III i IV kwartał 2005 r. oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej składek na ubezpieczenie społeczne rolników za I-IV kwartał 2006 r. i I-II kwartał 2007 r. Po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w zakresie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przywołując art. 61a § 1 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. stwierdził, że w dniach [...] i [...] lipca 2015 r. dłużniczka wystąpiła już o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu m.in. o tytuły wykonawcze o numerach [...] i [...], powołując te same przesłanki jak w piśmie z [...] sierpnia 2016 r., mające za podstawę art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. nieistnienie egzekwowanego obowiązku oraz brak wymagalności należności. Wystąpienia te zostały rozpatrzone odmownie ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z [...] marca 2016 r. Jednakże postanowienie to zostało uchylone wyrokiem WSA w Lublinie z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 318/16. W konsekwencji zatem, po uprawomocnieniu się ww. wyroku, złożone przez dłużniczkę w dniach [...] i [...] lipca 2015 r. żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...] będzie przedmiotem ponownego rozpatrzenia. Wobec tego podjęcie postępowania w sprawie kolejnego wniosku dłużniczki o umorzenie postępowania egzekucyjnego zawartego w piśmie z [...] sierpnia 2016 r., opartego o przesłanki wskazane w żądaniu z [...] i [...] lipca 2015 r. w zaistniałej sytuacji prawnej i faktycznej jest niemożliwe, bowiem w tej samej co do przedmiotu sprawie postępowanie administracyjne już się toczy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W. M. powołując się na zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z 20 kwietnia 2016 r. sygn. akt III [...] stwierdzenie, że "aktualnie toczy się postępowanie umorzenia należności podatkowych za lata 2010-2014, zaś wcześniejszy okres uległ przedawnieniu" wniosła o uchylenie ww postanowienia, których, w kontekście ww stwierdzenia Sądu Apelacyjnego, nie rozumie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w [...] szczegółowo opisał przebieg postępowania egzekucyjnego oraz wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, choć z innych powodów niż w niej podniesione. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2016r., utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] lutego 2017r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tejże ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Analizując treść przytoczonego wyżej przepisu należy jednak podkreślić, że przepisy k.p.a. mają zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym tylko w sprawach, które nie są uregulowane "inaczej" w u.p.e.a. i stosuje się je odpowiednio. Takie zastosowanie przepisów k.p.a. polega bądź na ich pełnym stosowaniu, stosowaniu z odpowiednimi modyfikacjami albo na niemożności ich zastosowania. Mogą przy tym być one stosowane tylko w takim zakresie i w taki sposób, aby uzupełniać a nie modyfikować regulacje zawarte w u.p.e.a. Należy również podkreślić, że postępowania uregulowane w obu powołanych wyżej ustawach urzeczywistniają normy prawa administracyjnego, przy czym postępowanie egzekucyjne jest następną fazą postępowania jurysdykcyjnego, stanowiąc niejako jego dopełnienie i będąc postępowaniem w stosunku do niego wykonawczym. Nadto, regulowane przepisami k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna organ administracji w sprawie indywidualnej, załatwianej w formie decyzji administracyjnej z własnej inicjatywy lub na żądanie strony, która według własnej oceny ma w danej sprawie interes prawny. Kwestie dotyczące wszczęcia tego postępowania regulują przepisy art. 61 i art. 61a k.p.a. Natomiast, u.p.e.a. normuje procedurę egzekwowania określonych obowiązków, regulując odrębnie i wyczerpująco w art. 5, art. 6 i art. 26 problematykę stron tego postępowania oraz zasady jego wszczęcia. Art. 59 u.p.e.a. reguluje kwestię umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując obligatoryjne i fakultatywne jego przesłanki. Jeżeli w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wystąpią przeszkody o trwałym charakterze, uniemożliwiające dalsze prowadzenie postępowania bądź powodujące, że jego dalsze prowadzenie jest niecelowe, następuje umorzenie postępowania egzekucyjnego. Może ono nastąpić w każdym stadium postępowania, gdyż przepis art. 59 nie wyznacza terminu do złożenia takiego wniosku. Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązany i wierzyciel mogą więc wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z kolei z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przesłanki tej odmowy bada się według kryterium podmiotowego, przedmiotowego a nadto należy uwzględniać inne przyczyny, których wystąpienie uzasadnia taką odmowę. Pojęcie postępowania określone w tym przepisie obejmuje postępowanie prowadzone w trybie głównym oraz postępowanie nadzwyczajne, z wyjątkiem postępowania wznowieniowego regulowanego odrębną - zawartą w art. 149 § 3 k.p.a. - podstawą prawną odmowy jego wszczęcia. W prawomocnym wyroku WSA w Lublinie z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 968/15 (wyrokiem z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 2340/16 NSA oddalił skargę kasacyjną), wyraził pogląd, "że rozpatrywanie żądania zobowiązanej o umorzenie prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego nie jest odrębną od prowadzonego postępowania egzekucyjnego sprawą administracyjną, do rozstrzygnięcia której w oparciu o przepis art. 18 u.p.e.a. stosować należałoby przepisy ogólnej procedury administracyjnej dotyczące wszczęcia postępowania, jak art. 61 k.p.a., i odmowy jego wszczęcia, jak art. 61a k.p.a. Przepisy art. 61 i art. 61a k.p.a. nie mają tu zatem odpowiedniego zastosowania. Zauważyć należy, iż przepis art. 18 u.p.e.a. nie daje podstaw do takiego odpowiedniego stosowania art. 61a §1 k.p.a. do jednego z etapów postępowania egzekucyjnego, a mianowicie rozstrzygnięcia wniosku zobowiązanej o umorzenie prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego.". Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten w całości podziela. Złożony w dniu [...] sierpnia 2016r. wniosek dotyczył umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] Zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie dotyczy więc jedynie rozpoznania żądania skarżącej umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, powołując się na przepis art. 61a §1 k.p.a. podniósł, że takie same żądanie skarżącej zostało załatwione ostatecznym postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r., które to zostało uchylone wyrokiem WSA w Lublinie z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 318/16. W konsekwencji zatem, po uprawomocnieniu się ww. wyroku, złożone przez dłużniczkę w dniach [...] i [...] lipca 2015 r. żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego będzie przedmiotem ponownego rozpatrzenia. Podjęcie postępowania w sprawie kolejnego wniosku dłużniczki o umorzenie postępowania egzekucyjnego zawartego w piśmie z [...] sierpnia 2016 r., opartego o przesłanki wskazane w żądaniu z [...] i [...] lipca 2015 r. w zaistniałej sytuacji prawnej i faktycznej jest niemożliwe, bowiem w tej samej co do przedmiotu sprawie postępowanie administracyjne już się toczy. Takiego poglądu organu Sąd rozpoznając niniejszą sprawę nie podziela. Jak bowiem wspomniano wyżej, żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązany może wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego. Brak też regulacji, z której wynikałoby, że może to uczynić tylko jeden raz i to w sytuacji, gdy poprzedni wniosek został rozpatrzony odmownie lub oczekuje na rozstrzygnięcie. Ponownie należy podkreślić, że organ egzekucyjny nie prowadzi odrębnego postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, a jedynie rozstrzyga, w ramach prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego, wniosek zobowiązanej o umorzenie tego postępowania. Skoro zobowiązana może żądać umorzenia postępowania egzekucyjnego na jego każdym etapie, organ egzekucyjny zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a zatem zbadania czy zaistniały wskazane w art. 59 u.p.e.a. przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego i wydania postanowienia o umorzeniu postępowania, bądź odmowie jego umorzenia. Należało zatem przyjąć, że w niniejszej sprawie wniosek złożony przez skarżącą nie mógł być podstawą wszczęcia osobnego postępowania. W rozpatrywanej sprawie złożono bowiem wniosek o umorzenie postępowania w toku postępowania egzekucyjnego, nie mógł on zatem stanowić podstawy do wszczęcia odrębnego postępowania. W ocenie Sądu, odmowa wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wiąże się z naruszeniem przepisu art. 61a §1 k.p.a. w zw. z art. 18 oraz art. 59 u.p.e.a., a w odniesieniu do organu działania organu odwoławczego nadto z naruszeniem przepisu art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniu skarżącej powołany przez nią wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 20 kwietnia 2016 r., sygn. akt [...] nie rozstrzyga o przedawnieniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników (k. 62-66 akt egzekucyjnych). W uzasadnieniu tego wyroku, w części opisującej dotychczasowy przebieg postępowania, sąd stwierdził, że "Aktualnie toczy się postępowanie w przedmiocie umorzenia należności podatkowych za lata 2010-214, zaś za wcześniejszy okres zaległości uległy przedawnieniu". Stwierdzenie to odnosi się do należności podatkowych a nie składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd uznając, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia powołanych wyżej przepisów, a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej organy uwzględnią sformułowaną wyżej przez Sąd ocenę prawną.