I SA/Lu 465/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Fita po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 października 2012 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za poszczególne miesiące 2004 r. – w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a: - przyznać A. S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od wpisu od skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 listopada 2011 r. przyznał A. S. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. W otwartym terminie do wniesienia wpisu od skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego złożył pismo z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. "zwolnienie w całości od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej i w ten sposób zmianę postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2012 r. (sygn. akt I GZ 5/12) w przedmiocie prawa pomocy". W uzasadnieniu pisma pełnomocnik skarżącego podniósł, iż zmniejszeniu uległy dochody skarżącego z działalności gospodarczej, nadal nie zostały też uregulowane długi z tytułu uprzednio prowadzonej działalności piekarniczej. Wskazał, że sytuacja skarżącego uległa pogorszeniu tak w zakresie dochodów, jak i w zakresie obciążających go długów, pogorszeniu uległ także stan zdrowia skarżącego i jego żony. Do pisma został załączony wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), w którym skarżący zaznaczył, iż domaga się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych – w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w całości. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi działalność gospodarczą - sprzedaż artykułów spożywczych w handlu obwoźnym. Przychód z prowadzonej działalności gospodarczej do 30 czerwca 2012 r. wyniósł 141.745,79 zł, a po odliczeniu kosztów prowadzenia działalności w kwocie 68.915,16 zł uzyskał dochód w wysokości 72.830,63 zł. Skarżący podniósł, że zadłużenie z tytułu działalności gospodarczej na dzień 30 czerwca 2012 r. wynosi: kredyt gotówkowy – 16.000 zł; kredyt na samochód – 6.000 zł; długi z tytułu działalności piekarni: 30.000 zł wobec Młyna P. i 25.000 zł wobec Piekarni K.. Ponadto skarżący spłaca kredyt hipoteczny w wysokości 140.000 zł obciążający nieruchomość, którego miesięczna rata wynosi 1.400 zł. Skarżący podał, iż miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego prowadzonego z żoną i synem w wieku szkolnym wynoszą ok. 3.000 – 4.000 zł. Odnośnie posiadanego majątku skarżący oświadczył, że posiada dom o pow. 300 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1,30 ha. Jako źródła utrzymania całej rodziny wskazał dochód z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w kwocie ok. 5.000,00 zł brutto. W dodatkowych informacjach (rubryka nr 11 urzędowego formularza) skarżący podniósł, iż leczy się z powodu depresji, natomiast jego żona leczy się z powodu złamania nogi w kolanie. Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił A. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 21 sierpnia 2012 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od ww. rozstrzygnięcia, zarzucając, że narusza ono art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej Ppsa, ze względu na to, że złożone oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz dochodach skarżącego uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu pełnomocnik podkreślił, że Naczelny Sąd Administracyjny oceniając sytuację skarżącego uznał, że istnieją przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, a w porównaniu od tamtego okresu sytuacja skarżącego uległa dalszemu pogorszeniu. Pełnomocnik argumentował, że przy ocenie sytuacji osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą (jak w wypadku skarżącego) należy uwzględnić zarówno wydatki związane z koniecznym utrzymaniem osoby prowadzącej działalność i jej rodziny, jak również wydatki związane z samym prowadzeniem działalności, w tym zaległe zobowiązania. W sytuacji gdy osoba prowadząca działalność gospodarczą odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania związane jej prowadzeniem, brak jest podstaw aby rozróżniać wydatki związane z koniecznym utrzymaniem własnym od wydatków związanych z utrzymaniem źródła przychodów. Ustalenie zatem jakie środki skarżący może przeznaczyć na opłaty sądowe wymaga uwzględnienia konieczności spłaty zaległych zobowiązań, w tym tych, związanych z prowadzeniem działalności. Przyjęcie innej koncepcji prowadziłoby do błędnych ustaleń stanu faktycznego sprawy. Ponadto pełnomocnik zwrócił uwagę, że przepis stanowiący podstawę rozstrzygnięcia w sprawie nie posługuje się pojęciem osób ubogich, ani też nie definiuje tego pojęcia. Warunkiem przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie jest zatem wykazanie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że zaskarżone postanowienie traci moc, a Sąd na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na wstępie i jedynie dla porządku wyjaśnić, należy odnosząc się do zawartego we wniosku z dnia 23 lipca 2012 r. stwierdzenia, iż brak jest podstaw do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku w trybie art. 165 Ppsa, poprzez zmianę postanowienia NSA z dnia 17 stycznia 2012 r. sygn. akt I GZ 5/12. Zgodnie z powołanym unormowaniem, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odnosząc powyższy przepis do unormowań związanych z przyznawaniem prawa pomocy stwierdzić należy, iż pod pojęciem "zmiany okoliczności sprawy" rozumie się wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie, przy czym zmiany takie muszą odnosić się do kolejnego wniosku tej samej strony, dotyczącego przyznania prawa pomocy w tym samym, co poprzednio zakresie. W pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 25 lipca 2011 r. skarżący wnosił o zwolnienie w całości od wpisu sądowego od skargi. W takim też zakresie sprawę rozpoznawał sąd pierwszej instancji, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 17 stycznia 2012 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 23 lipca 2012 r. dotyczy zwolnienia w całości od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, a zatem jest zakresowo różny od pierwszego. Nie zachodzą zatem podstawy do rozpoznania drugiego ze złożonych wniosków w trybie art. 165 Ppsa. Oznacza to, że wniosek skarżącego złożony na obecnym etapie postępowania podlega rozpatrzeniu w zwykłym trybie. Zgodnie z unormowaniem art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia w całości od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć pogorszenie sytuacji materialnej strony poprzez ograniczenie możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Koszt wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie niniejszej wynosi 750zł (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I WSA w Lublinie z dnia 25 czerwca 2012 r.). Jednak dla zupełności obrazu sytuacji finansowej skarżącego Sąd uwzględnił również konieczność uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie I SA/Lu 464/11, który wynosi 464 zł. Zatem łączna kwota wpisów sądowych od wniesionych przez skarżącego skarg kasacyjnych wynosi 1.214 zł. Odnosząc się natomiast do sytuacji ustalonej na podstawie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz akt sprawy stwierdzić należy, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z niepracującą żoną i dzieckiem w wieku szkolnym. W skład jego majątku wchodzi dom jednorodzinny o pow. 300 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 1,30 ha. Ponadto ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że skarżący posiada budynki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o pow. 160 m2 i budynki zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej o pow. 150 m2. (k-37 akt sprawy), oraz dwa samochody służące prowadzeniu działalności gospodarczej. Jeśli chodzi o źródła utrzymania to skarżący wskazał, że jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej, z której przychód w okresie od stycznia do czerwca 2012 r. wyniósł 141.745,79 zł, koszty jego uzyskania 68.915,16 zł, dochód brutto – 72.830,63 zł, z czego miesięczny dochód brutto skarżącego stanowi kwotę ok. 5.000 zł Wykazane przez skarżącego koszty koniecznego utrzymania pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym osób wynoszą ok. 3.000 – 4.000 zł. Ponadto skarżący spłaca kredyty, których raty miesięczne wynoszą odpowiednio: hipoteczny - 1.400 zł; gotówkowy - 1.062,17 zł (§ 9 umowy z Deutsche Bank PBC S.A.), oraz kredyt na zakup samochodu, którego rata w lipcu 2012 r. wyniosła 792,18 zł (załącznik do umowy kredytowej z Getin Bankiem S.A.). Skarżący posiada również zobowiązania finansowe z tytułu uprzednio prowadzonej działalności piekarniczej w stosunku do Młyna P. i P.P.H.U. K. na łączną kwotę 55 000 zł. Ponadto z oświadczenia skarżącego wynika, że pogorszeniu uległ stan zdrowia jego (leczy się z powodu depresji) jak i żony (leczenie po złamaniu nogi w kolanie). Dokonując oceny przedstawionych informacji dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej w kontekście ustawowej przesłanki od której zależy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, jaką jest wykazanie, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny stwierdzić należy, że wniosek skarżącego jest uzasadniony. Zestawienie wykazanych miesięcznych dochodów skarżącego w kwocie ok. 5.000 zł, które stanowią źródło utrzymania dla trzyosobowej rodziny, z uwzględnieniem bieżących obciążeń kredytowych, których suma w miesiącu lipcu 2012 r. wynosiła ok. 3.200 zł pozwalają przyjąć, że poniesienie kosztów związanych z opłaceniem wpisów sądowych od skargi kasacyjnej w sprawie niniejszej oraz w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 464/11 spowoduje uszczerbek dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny skarżącego. Tym samym Sąd rozpatrując wniosek w sprawie niniejszej podzielił ocenę sytuacji majątkowej skarżącego w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy wyrażoną w postanowieniu z dnia 17 stycznia 2012 r. sygn. akt I GZ 5/12. Przyjmując zatem, że skarżący wykazał istnienie przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu od wpisu od skargi kasacyjnej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, orzeczono jak w sentencji.