I SA/Lu 471/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca) Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Andrzej Niezgoda Protokolant specjalista Marta Wawrzecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. znak [...] Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] (dalej: "ZUS") na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm. – dalej: "k.p.a.") oraz art. 31zq ust. 8 w zw. z art. 31zy ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm. – dalej: "ustawa o COVID") utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r., znak [...], odmawiającą J. C. prawa do wolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca do maja 2020 r. W jej uzasadnieniu ZUS wskazał, że skarżący w dniu 18 maja 2020 r. zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu wyżej wymienionych składek, dodając, że kwota do zwolnienia ustalana jest na podstawie dokumentów rozliczeniowych, zaksięgowanych na dzień rozstrzygania wniosku o zwolnienie z opłaty składek. Stwierdzając, że w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS figuruje wyrejestrowanie z ubezpieczeń społecznych od 1 marca 2020 r. z kodu tytułu ubezpieczenia [...] złożone w dniu 13 lipca 2020 r. oraz zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych od 1 marca 2020 r. z kodem tytułu ubezpieczenia [...] złożone dnia 14 lipca 2020 r. ZUS uznał, że brak było poprawnych dokumentów rozliczeniowych zgodnie ze zgłoszeniem do ubezpieczeń społecznych od 1 marca 2020 r. z kodem ubezpieczenia 0510. W konsekwencji odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu ww. składek W dniu 5 sierpnia 2020 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazał, że korekty deklaracji rozliczeniowych zostały wysłane w dniu 17 lipca 2020 r. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ZUS wyjaśnił, że zgodnie z art. 31zq pkt 3 ustawy o COVID, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik zwolniony jest z obowiązku ich składania, natomiast stosownie do art. 18a .ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. ZUS podał, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą od 15 lutego 2018 r., w związku z czym miał obowiązek zgłosić się z odpowiednim kodem ubezpieczenia jako osoba prowadząca działalność gospodarczą od 1 marca 2020 r. oraz złożyć poprawne dokumenty rozliczeniowe od tego miesiąca. Ponowna analiza sprawy potwierdziła, że dokumenty, dotyczące zmiany kodu ubezpieczenia oraz poprawne deklaracje rozliczeniowe za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2020 r. skarżący złożył w dniu 17 lipca 2020 r. Tym samym nie spełnił warunku decydującego o przyznaniu prawa do zwolnienia, tj. przesłania deklaracji rozliczeniowych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., a w konsekwencji nie nabył prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności za ten okres. W skardze do Sądu skarżący, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o wydanie decyzji przyznającej prawo do zwolnienia z opłacania należności z składek, zarzucił naruszenie: art. 6, art. 7 i art. 9 k.p.a. w związku z przepisami art. 31zq pkt 3 i art. 31zq ust. 4 ustawy o COVID. Argumentował, że deklaracja za marzec 2020 r. została przesłana w dniu 9 kwietnia 2020 r., deklaracja za kwiecień 2020 r. – w dniu 4 maja 2020 r., natomiast deklaracja za maj 2020 r. w dniu 2 czerwca 2020 r., co świadczy o spełnieniu warunku uprawniającego do zwolnienia z obowiązku opłacania składek. W jego ocenie, przepisy ustawy o COVID nie regulują w żaden sposób sytuacji, w której płatnik złożył deklaracje rozliczeniowe w terminie, tyle tylko, że były one niepoprawne. Głównym warunkiem zwolnienia było przesłanie deklaracji rozliczeniowych do dnia 30 czerwca 2020 r. i ten warunek został spełniony. Skrzący stwierdził nadto, że skoro zgodnie z art. 31zq ust 4 ustawy o COVID zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek, zaś korekty deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. zostały wysłane 17 lipca 2020 r., a decyzja odmowna została wydana [...] lipca 2020 r., to tym samym na dzień rozpatrzenia wniosku poprawne deklaracje rozliczeniowe widniały już w systemie. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa, będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie organ przyjął, że skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia według korekt deklaracji, bowiem korekty te zostały złożone w dniu 17 lipca 2020 r., mimo że pierwotne deklaracje za miesiące: marzec, kwiecień, maj 2020 r. zostały złożone do dnia 30 czerwca 2020 r. Na ten dzień (rozpoznania wniosku) znana była kwota składek wynikająca z pierwotnej deklaracji, a nie z korekty deklaracji przesłanej później. Wobec powyższego wskazać należy, że w myśl art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Stosownie do art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Z kolei przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy o COVID stanowi, że za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. W niniejszej sprawie ZUS stwierdził, że nie ma podstaw do zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacania należności składkowych za miesiące: marzec-maj 2020 r. w wartościach wynikających z korekty deklaracji rozliczeniowych za wymienione miesiące, gdyż korekty te złożone zostały w dniu 17 lipca 2020 r., czyli po dacie 30 czerwca 2020 r. Podkreślić należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W ocenie Sądu, z treści powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów ustawy o COVID żadną miarą nie wynika stanowisko organu, aby kwota składek do zwolnienia była określana jednorazowo i nie mogła być korygowana do innej wysokości. Nie sprzeciwia się temu treść art. 31zq ust. 4 ustawy o COVID, zgodnie z którym zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Wprawdzie posługuje się on terminem "znanych" składek na dzień rozpatrzenia wniosku, jednakże ustawodawca nie posługuje się w tym przepisie pojęciem "prawidłowej" deklaracji rozliczeniowej lub imiennego raportu miesięcznego złożonych do 30 czerwca 2020 r. Jeżeli zatem kwota składek w pierwotnej deklaracji była niższa niż należna, to późniejsza korekta deklaracji, nie podważona przez organ, także może być objęta zwolnieniem. Prawodawca nie wyłączył możliwości składania korekt błędnych deklaracji ani też nie ograniczył w żadnym przepisie ustawy o COVID-19 terminu złożenia skutecznej korekty deklaracji rozliczeniowej za miesiące objęte wnioskiem o zwolnienie do 30 czerwca 2020 r. Z przytoczonego przepisu wynika, że jeżeli deklaracje rozliczeniowe za miesiące objęte wnioskiem zostały złożone do 30 czerwca 2020 r. – nawet jeśli były one błędne – to późniejsze (tj. dokonane po 30 czerwca 2020 r.) korekty tych deklaracji nie mogą skutkować odmową zwolnienia. Przeciwny rezultat wykładni tego przepisu prowadziłby bowiem do niczym nieuzasadnionego i nadmiernego formalizmu postępowania administracyjnego (zob. wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia: 28 września 2021 r., I SA/Bd 407/21, 24 sierpnia 2021 r:, I SA/Bd 405/21 i I SA/Bd 406/21, CBOSA). Rozpoznając ponownie sprawę, w związku z naruszeniem przepisów art. 31zo i art. 31zq ustawy o COVID, organ weźmie pod uwagę okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony. Zatem pominie okoliczność, że korekty deklaracji zostały złożone po 30 czerwca 2020 r. Zdaniem Sądu, brak regulacji prawnej co do składania korekt deklaracji nie może negatywnie wpływać na prawa strony, nawet jeżeli ona nie złożyła od razu deklaracji w terminie z prawidłową kwotą składek, lecz nastąpiło to dopiero w wyniku korekty deklaracji złożonej po 30 czerwca 2020 r. Trafnie zauważył skarżący, że skoro korekty deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. zostały wysłane 17 lipca 2020 r., a decyzja odmowna została wydana 28 lipca 2020 r., to tym samym na dzień rozpatrzenia wniosku poprawne deklaracje rozliczeniowe widniały już w systemie ZUS, a zatem – w kontekście art. 31 zq ust 4 w zw. z art. 31 zo ustawy o COVID – na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie były organowi znane w prawidłowej wysokości. Sąd ma przy tym na uwadze dobro płatników w postaci prawa do zwolnienia z opłacenia składek w trudnym okresie stanu epidemii. Dlatego przestrzeganie przez organ także wskazanych zasad z k.p.a. przez organ musi być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić zainteresowanym skorzystanie ze zwolnienia, nawet jeżeli oni nie dopełnili od razu obowiązku w zakresie złożenia "prawidłowej" deklaracji do 30 czerwca 2020 r., po czym błąd ten skorygowali w terminie późniejszym. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.