I SA/Lu 478/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz, Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer,, NSA Anna Kwiatek (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Paulina Zając, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 października 2011 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku w sprawie zwrotu niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 233 § 2 w związku z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. 2005. 8. 60. ze zm - dalej: "op"), po rozpatrzeniu zażalenia M. S., uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku w sprawie zwrotu niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Jak wynika z akt, wnioskiem z dnia 28.12.2010 r. M. S. wystąpiła do urzędu skarbowego o zwrot niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym wskazując, że nie pozostaje w związku małżeńskim. Organ ustalił, że wnioskodawczyni jest mężatką, a złożony wniosek zawiera braki formalne w postaci braku danych osobowych małżonka i jego podpisu, zgodnie z wymogami art. 5 ust. 4 pkt 1 i pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 2005 r. o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym (Dz.U. 2005.177.1468 ze zm. – dalej: "ustawa o zwrocie wydatków"). W trakcie prowadzonego postępowania wnioskodawczyni poinformowała organ podatkowy, że jej małżonek ( z którym nie jest w sądowej separacji) nie mieszaka z nią od kilkunastu lat i w 2000 r. został wymeldowany z jej miejsca zamieszkania i zameldowania ( tj. [...], [...] ). Wyjaśniła, że nie wie gdzie aktualnie przebywa i mieszka, ani gdzie pracuje i nie jest wstanie tych okoliczności ustalić. Organ ustalił, że adres zameldowania zgłoszony przez małżonka wnioskodawczyni – W. S. - w urzędzie skarbowym nie został zmieniony od dnia 05.12.1995 r., a analiza danych z Systemu Rejestracji Centralnej, jak również analizy informacji przekazywanych przez płatników podatku dochodowego od osób fizycznych nie wskazała innego adresu zamieszkania niż adres zameldowania. W tych okolicznościach organ skierował wezwanie dla W. S. o do usunięcia braków formalnych wniosku na jego adres zameldowania, tj. [...], [...] ., z pouczeniem, że niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni od daty jego doręczenia spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia. Wezwanie było dwukrotnie awizowane i nie zostało podjęte przez adresata. Przedmiotowe wezwanie zostało przekazane do wiadomości wnioskodawczyni, która w odpowiedzi złożyła, wydane przez Urząd Gminy, poświadczenie wymeldowania W. S. z dniem 24.11.2000 r. z pobytu stałego – [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał doręczenie wezwania dla męża wnioskodawczyni, w trybie art. 150 § 2 op za prawnie skuteczne i postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2011 r., wydanym na podstawie art. 169 § 1 i § 4 op w związku z art. 5 ust. 4 pkt 1 i pkt 9 ustawy o zwrocie wydatków, wniosek M. S. pozostawił bez rozpatrzenia . W zażaleniu M. S. argumentowała, że wydatki mieszkaniowe o zwrot których wnosi poniosła sama, że z mężem już od 11 lat nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, a brak formalnego zakończenia, trwającego od 24 marca 1979 r. związku małżeńskiego podyktowany jest jej trudną sytuacją materialną i brakiem środków na opłaty sądowe. Wyjaśniła, że środki pieniężne, które uzyska z tytułu zwrotu są jej niezbędne na pokrycie kosztów zakupu leków, uregulowanie opłat i zakup żywności oraz, że już nie pierwszy raz występuje z takim wnioskiem i do tej pory wydatki były jej ( bez podpisu męża) zwracane. Dyrektor Izby Skarbowej, zaskarżonym postanowieniem uchylił postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można przyjąć, iż wezwanie skierowane do męża wnioskodawczyni do uzupełniania braków wniosku, zostało skutecznie doręczone. W jego ocenie wydanie postanowienia o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia było przedwczesne. Uznał, że trudności w ustaleniu właściwego adresu do doręczeń dla męża wnioskodawczyni powodują, iż w przedmiotowej sprawie, w przypadku gdy nie będzie możliwe ustalenie miejsca jego zamieszkania lub pobytu w oparciu o informacje lub bazy danych znajdujące się w posiadaniu instytucji lub służb państwowych ( np. MSWiA, Policja), celowe będzie zastosowanie art. 138 op i wystąpienie z wnioskiem do sądu o wyznaczenie kuratora, który uzupełnieni braki formalne wniosku, w imieniu W. S. Wskazał, że organ podatkowy może wystąpić z wnioskiem do sądu o wyznaczenie kuratora w sytuacji, gdy osoba w sprawie której toczy się postępowanie podatkowe jest niezdolna do czynności prawnych lub pozostaje nieobecna oraz, że w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego za osobę nieobecną uznaje się osobę nie mającą miejsca zamieszkania lub której miejsce pobytu nie jest znane. Uznał, że ten sposób załatwienia niniejszej sprawy jest niezbędny dla przeprowadzenia postępowania podatkowego zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. S., nie precyzując wniosków i zarzutów, argumentowała jak w zażaleniu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Podstawą prawną zaskarżonego postanowienia był art. 233 § 2 op zastosowany w sytuacji, gdy organ I instancji nie przeprowadził z udziałem skarżącej żadnych czynności polegających na rozstrzygnięciu sprawy wszczętej jej wnioskiem, w tym pozostawienie go bez rozpatrzenia. Prawidłowe jest stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, że na tym etapie postępowania wydanie postanowienia o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku M. S. było przedwczesne, co uzasadniało uchylenie rozstrzygnięcia organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W ocenie Sądu, postanowienie organu I instancji wydane zostało z naruszeniem art. 169 § 1 op. Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o zwrocie wydatków, zwrot części wydatków poniesionych na zakup materiałów budowlanych dokonywany jest na wniosek osoby fizycznej złożony w urzędzie skarbowym. Jeżeli osoba fizyczna pozostaje w związku małżeńskim, wniosek może być złożony wspólnie z małżonkiem lub odrębnie przez każdego z małżonków. Bezspornym jest, że w przedmiotowej sprawie wniosek taki złożyła tylko skarżąca. Bezspornym też jest, że wniosek zawierał braki, o jakich mowa w art. 5 ust. 4 pkt 1 i 9 powołanej ustawy, tj. nie zawierał danych osobowych małżonka skarżącej i jego podpisu. Nie budzi przy tym wątpliwości treść pkt 9 ust. 4 art. 5 ustawy o zwrocie wydatków, że w przypadku małżonków – wniosek powinien zawierać podpisy obojga małżonków bez względu na sposób złożenia wniosku: wspólnie z małżonkiem albo odrębnie przez każdego z małżonków. Oczywistym też jest, że art. 5 ust. 4 powołanej ustawy określa minimalne wymagania jakim odpowiadać musi wniosek. Są to wymogi rangi ustawowej i przepisy nie przewidują możliwości odstąpienia przez organy skarbowe od któregokolwiek z tych wymogów. Równocześnie, zgodnie z art. 7 ustawy o zwrocie wydatków, w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Powyższe oznacza, że do sposobu składania wniosku zastosowanie mają przepisy rozdziału 8 op. Zgodnie z art. 169 § 1 op, jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Jak wynika z regulacji art. 133 § 1 op, stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117a, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Statusu strony postępowania podatkowego nie można domniemywać, lecz zawsze wynika on z przepisów materialnego prawa podatkowego. W sytuacji, gdy postępowanie podatkowe wszczęte być może jedynie na wniosek, stroną postępowania jest osoba, od której wniosek pochodzi (oznaczona w podaniu jako wnioskodawca) – ona bowiem żąda podjęcia działania przez organ i wskazuje zakres żądania (interes prawny). Odrębną natomiast kwestią są zawarte w przepisach prawa materialnego wymogi, które spełniać powinien wniosek dla skutecznej realizacji żądania. W ocenie Sądu, skoro wniosek w przedmiotowej sprawie złożyła skarżąca, to ona ( jako wnosząca podanie), a nie jej małżonek powinna zostać wezwana do uzupełnienia braku wniosku. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie stroną postępowania ( jego inicjatorem) była tylko i wyłącznie skarżąca, jako wnioskodawca, a nie małżonkowie, bo współmałżonek wniosku nie złożył. W ocenie Sądu, sam fakt złożenia wniosku o zwrot wydatków mieszkaniowych przez jednego z małżonków, nie czyni drugiego w sposób automatyczny stroną tego postępowania. Skoro ustawa o zwrocie wydatków (art. 5 ust. 2 ) przewiduje, że małżonkowie mogą składać wniosek albo odrębnie, albo łącznie (jeden wspólny wniosek), to oznacza, że każdy z nich może mieć interes prawny i realizując go być stroną postępowania, ale na własne (lub wspólne) żądanie. Z przepisów ustawy nie wynika bowiem ani instytucja solidarności, ani obowiązek obustronnego przedstawicielstwa małżonków ( zob. też wyrok WSA w Łodzi I SA/Łd 780/07, Lex nr 510908), a potraktowanie małżonków w zasadzie jako jednego podmiotu dotyczy tylko limitu zwrotu ( art. 4 ust. 3 ustawy o zwrocie wydatków). W świetle powyższego, a zwłaszcza w kontekście regulacji art. 5 ust. 2 w związku z art. 7 ustawy o zwrocie wydatków i w związku z art. 169 § 1 op, błędna zatem jest interpretacja organu podatkowego I instancji, że zobowiązanym do uzupełnienia braków wniosku był małżonek skarżącej. W kontekście powyższego, zważyć też należy, że wytyczne organu odwoławczego, co do zakresu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji (ustalenie miejsca zamieszkania męża wnioskodawczyni, ewentualnie wystąpienie w trybie art. 138 op z wnioskiem do sądu o wyznaczenie dla niego kuratora) nie mają umocowania w przepisach prawa. Skoro zobowiązanym do uzupełnienia braków formalnych wniosku, w trybie art. 169 § 1 op w związku z art. 7 ustawy o zwrocie wydatków, jest wnioskodawca, to organ podatkowy nie jest uprawniony do podejmowania czynności procesowych w tym trybie wobec innych osób. Zważyć też należało, że we wniosku skarżąca oświadczyła, że jest osobą niepozostającą w związku małżeńskim. Jeżeli takie oświadczenie zawierała we wcześniejszych wnioskach, a organ go nie weryfikował, to zrozumiałym jest, że - jak stwierdza w skardze – zwrot podatku otrzymywała mimo nie wskazania danych męża. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153.1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.