I SA/Lu 480/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za październik 2010 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł, skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych wskazując na brak możliwości ich poniesienia. Ze złożonego formularza wniosku wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wraz z żoną. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (obwoźna sprzedaż paliw) w kwocie [...]zł oraz umowy o pracę w kwocie [...]zł netto. Małżonka skarżącego otrzymuje natomiast świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto. Majątek skarżącego stanowi natomiast dom jednorodzinny o pow. 120 m2, las o pow. 1 ha oraz trzy stacje paliw. Jak dodał posiadany majątek obciążony jest ograniczonymi prawami rzeczowymi, a łączna suma ciążących na nim zobowiązań wynosi [...] zł. Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej strony, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") referendarz sądowy wezwał pełnomocnika strony do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i dochodowy. W odpowiedzi na powyższe, nadesłano: wyciągi z rachunków bankowych skarżącego oraz jego małżonki, zaświadczenie o wynagrodzeniu wnioskodawcy, ewidencję środków trwałych wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej (wskazana w nim wartość inwentarzowa to [...] zł i wartość netto [...] zł), zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za ubiegły rok skarżącego (wykazano w nim przychód w kwocie [...]zł, koszty jego uzyskania w kwocie [...]zł i dochód w kwocie [...]zł) oraz jego małżonki (wykazano w nim przychód w kwocie [...]zł, koszty jego uzyskania w kwocie [...]zł i dochód w kwocie [...]zł), deklaracje dla podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia ubiegłego roku do maja roku bieżącego (tylko w maju 2015 r. wykazano podstawę opodatkowania, w kwocie [...]zł), decyzje Naczelnika Urzędu Podatkowego w C. o rozłożeniu na raty zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. i podatku VAT za okres styczeń - marzec 2014 r. oraz decyzje podatkowe dotyczące podatku od nieruchomości za 2015 r. (wysokość poszczególnych zobowiązań to: [...] zł, [...] zł i [...] zł). Referendarz sądowy, oceniając wniosek zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Konkluzja ta jednoznacznie wynika z oświadczeń skarżącego oraz zawartości przedstawionych przez niego dokumentów. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim jakiego przyznania domaga się wnioskodawca przysługuje w razie wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść całości kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przypadku skarżącego powyższe przesłanki jednakże nie zachodzą. Wskazany w przywołanym przepisie uszczerbek, należy bowiem rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oczywistym zatem jest, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn.. akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, L. 2005, s. 628). W ocenie referendarza sądowego sytuacja finansowa strony nie pozwala natomiast na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci żądanego zwolnienia od kosztów sądowych. Wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Tej samej wysokości są również wpisy w pozostałych 7 sprawach w których skarżący również wniósł o przyznanie prawa pomocy. Łączna kwota wpisów to zatem 4.000 zł. Oprócz tej kwoty strona wnioskująca o prawo pomocy może na kolejnych etapach być zobowiązana do uiszczenia wpisów należnych z tytułu wniesienia zażalenia, skargi kasacyjnej czy opłaty kancelaryjnej z tytułu sporządzenia uzasadnienia wyroku, które to będą już zdecydowanie (o połowę lub więcej) niższe. Mając zatem na względzie z jednej strony wskazana wysokość wpisów, z drugiej zaś strony sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jego wniosku. Sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma bowiem jakichkolwiek znamion wyjątkowości, co nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy. Jak wynika z twierdzeń strony uzyskuje ona miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (obwoźna sprzedaż paliw) w kwocie [...]zł miesięcznie. Ponadto otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie [...]zł netto, a jego małżonka świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto. Tak znaczna (około [...] zł) wysokość dochodu dwuosobowej rodziny, przy uwzględnieniu normalnych kosztów jej utrzymania powoduje uznanie, że zaczerpnięcie z niej nawet kwoty odpowiadającej wysokości wpisów sądowych we wszystkich ośmiu sprawach nie spowoduje zdaniem orzekającego jakichkolwiek zaburzeń w utrzymaniu domu i prowadzeniu działalności gospodarczej. Na dobrą kondycję finansową strony wskazuje nie tylko treść jej oświadczeń lecz również analiza nadesłanych dokumentów, w szczególności wyciągów z rachunków bankowych, deklaracji podatkowych oraz wykazu posiadanego majątku. W szczególności ukazania wymaga skala dochodów skarżącego oraz jego małżonki. Mianowicie ze złożonej deklaracji podatkowej wynika, że skarżący w 2014 r. osiągnął przychód w kwocie [...]zł, natomiast w roku 2013 w wysokości [...] zł. Bez znaczenia przy tym jest, iż bilans roczny tej działalności wykazuje relatywnie niski w stosunku do przychodu dochód odpowiednio: [...] zł i [...] zł. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, a do takich należy zaliczyć skarżącego, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Co istotne, we wskazanym okresie również przychody małżonki skarżącego kształtowany się na wysokim poziomie (101.132,46 zł - rok 2014). Już samo to nie pozwala uznać skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy. W rezultacie trudno dać wiarę, że strona przy tak wysokich przychodach nie jest w stanie zgromadzić środków potrzebnych do prowadzenia niniejszego postępowania. Co więcej wszczynając spór przed Sądem, strona powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winna ona zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. L. sytuacja finansowa strony, wynika nie tylko z przedmiotowego zeznania podatkowego, lecz również deklaracji podatkowych podatku od towarów i usług. Mianowicie z deklaracji tych wynika, że prowadzona przez stronę działalność wykazuje regularne i do tego bardzo wysokie obroty. Mianowicie skarżący dokonał dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwoty: w grudniu 2014 r. - [...] zł, w styczniu 2015 r. - [...] zł, w lutym 2015 r. - [...] zł, w marcu 2015 r. - [...] zł, w kwietniu 2015 r. - [...] zł oraz w maju 2015 r. - [...] zł. Powyższe fakty wprost wskazują, że przedsiębiorstwo wnioskodawcy prosperuje całkiem efektywnie, przynosząc wysokie dochody nawet przy uwzględnieniu kosztów jego prowadzenia, których ponoszenie jest normalnym elementem prowadzenie działalności gospodarczej. Wysokość uzyskiwanych dochodów i wielkość posiadanego majątku (patrz ewidencja środków trwałych) są niewspółmierne do wysokości wymaganego wpisu od skargi. Podobnie z należących do skarżącego i jego małżonki rachunków bankowych jednoznacznie wynika, że zarówno na początku postepowania jak i obecnie dysponuje on środkami z których jest w stanie pokryć wymagalne koszty sądowe. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia skarżącego o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. To zaś pozwoliło na negatywną ocenę działań skarżącego zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez niego dochody są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Żądania zwolnienia z kosztów sądowych nie uzasadnia również posiadanie do spłaty zaciągniętych kredytów oraz zaległości podatkowych znacznej wysokości. Konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią zobowiązań prywatnych i publicznych nie stanowi bowiem przesłanki przyznania prawa pomocy. Brak jest bowiem podstaw aby zobowiązania te przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.