I SA/Lu 487/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 14 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi T. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zarejestrowania jako podatnika podatku od towarów i usług postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2017 r. Strona skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego. Wpis sądowy od skargi w tej sprawie wynosi [...] zł. Przedmiotem działalności spółki są roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych oraz wynajem, kupno, sprzedaż i zarządzanie nieruchomościami. W złożonym oświadczeniu spółka wskazała, że od początku 2017 r. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej z uwagi na odmowę zarejestrowania jej jako podatnika podatku od towarów i usług. W tym stanie rzeczy nie posiada żadnych przychodów ani kosztów. Kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi [...] zł, zaś wysokość straty za ostatni rok obrotowy to kwota [...]zł. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia przyjął, że spółka miała możliwość zgromadzenia niezbędnych środków na pokrycie kosztów sądowych, skoro w ostatnim kwartale 2016 r. dokonała dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwotę [...]zł. Spółka złożyła sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Wskazała w nim, że zainicjowana przez nią sprawa jest skomplikowana, a sąd pomimo przedłożenia przez nią wymaganych dokumentów, z których jej zdaniem wynikało, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, nie dokonał zwolnienia z kosztów sądowych i nie przyznał profesjonalnego pełnomocnika. Spółka nie zgodziła się także z argumentacją referendarza o zabezpieczeniu środków na ewentualne przyszłe postępowania sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw spółki nie zasługuje na uwzględnienie, a postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu skarżącym, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Z art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 - p.p.s.a.) wynika zasada, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Skarżąca spółka zawnioskowała o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym wyłącznie prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona skarżąca nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu (GZ 146/04). W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim, czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą (FZ 178/08). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (FZ 160/08). Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (II FZ 80/09). W odniesieniu do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżąca poprzestaje na twierdzeniu, że nie ma środków pozwalających na zapłatę kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (który jest jej niezbędny z uwagi na brak zrozumienia pism kierowanych do niej przez sąd), a odpowiedzialnością za taki stan rzeczy obarcza przede wszystkim organy państwowe. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż tego typu argumentacja nie uzasadnia przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Według sądu, spółka złożyła wprawdzie określone wyjaśnienia, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2016, bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2016 r. i rachunek zysków i strat za okres od 18 kwietnia do 31 grudnia 2016 r., jednak dokumenty te nie są wystarczające by ocenić realną sytuację strony. Spółka nie wykazała czy rzeczywiście jest pozbawiona wszelkich środków pozwalających na poniesienie kosztów sądowych, a jeśli tak, co spowodowało taką sytuację, na ile wynika ona z czynników obiektywnych, niezależnych od spółki, a na ile stanowi rezultat postawy samej spółki, która nie godzi się z decyzjami organów i dlatego zawiesza działalność lub wyzbywa się majątku. Co istotne, wnioskujący nie uzupełnił w pełnym zakresie braków wniosku o prawo pomocy, do jakich był wezwany mocą zarządzenia z dnia 24 lipca 2017 r. Nie złożył w szczególności tak ważnego z punktu widzenia informacyjnego dokumentu, jak informacja dodatkowa. W żaden też sposób nie udokumentował bieżącej sytuacji finansowej, nie przedłożył bowiem raportów kasowych i wyciągów z rachunków bankowych. Oświadczenie przedstawiciela spółki, polemizującego z podstawą dla takiego zobowiązania, jest wyłącznie nieudolną próbą zwolnienia się z tego obowiązku. Tymczasem przepływy środków na rachunkach bankowych, czy też dane dotyczące zgromadzonych na nich środków lub też otwartych linii kredytowych dają podstawę do całościowej oceny sytuacji finansowej podmiotu. Należy bowiem pamiętać, że na potrzeby przyznania prawa pomocy ustawodawca wymaga wiarygodnego wykazania przez stronę skarżącą ściśle określonych przesłanek, jednocześnie wykluczając przyznanie prawa pomocy wyłącznie na podstawie jej twierdzeń o złej kondycji finansowej z powodu prowadzenia postępowań i wydania w ich wyniku określonych decyzji. Przy ocenie sytuacji spółki z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotna jest również okoliczność, że spółka, pomimo akcentowanych twierdzeń o złej sytuacji materialnej, nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Nie zostało zainicjowane postępowanie w kierunku ogłoszenia upadłości (a w każdym razie spółka nie twierdzi, aby takie postępowanie miało miejsce). Oznacza to, że władze spółki widzą realne możliwości jej funkcjonowania oraz wypłacalności. Ponadto w sytuacji zagrożenia istnienia spółki nie może ona pozostać bierna i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowania sądowego. W takiej sytuacji ma ona obowiązek niezwłocznego podjęcia działań, zmierzających do poprawy wskaźników ekonomicznych, wyniku finansowego, a przede wszystkim uzyskania przychodu. Do odpowiednich działań (np. w postaci dopłat) są również zobowiązani jej wspólnicy. Podmiot gospodarczy z założenia powstaje i jest utrzymywany na rynku gospodarczym wyłącznie w celu prowadzenia działalności i generowania zysku. Zdaniem sądu, dotychczasowe twierdzenia i argumenty spółki nie mogą być przyjęte za wystarczająca podstawa dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego uznając, że spółka w swojej argumentacji nie wykazała przesłanek z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., sąd postanowił jak na wstępie przy zastosowaniu art. 260 § 1 - § 3 tej ustawy .