I SA/Lu 492/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za [...] r. - w zakresie prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia [...] r. K. W. zastępowany przez zawodowego pełnomocnika wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za [...]r. w kwocie [...] zł wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu od skargi. W złożonym na tę okoliczność wniosku oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe zajmując użyczony mu nieodpłatnie (na podstawie umowy ustnej) lokal mieszkalny w B. Z żoną od wielu lat pozostaje w ustroju rozdzielności małżeńskiej i separacji faktycznej (dodał, że wpłaty od małżonki uwidocznione w rachunku bankowym stanowią zwrot zaległej pożyczki). Utrzymuje się z dochodów z prowadzonej osobiście działalności gospodarczej w wysokości [...] zł netto miesięcznie, które w zasadzie w całości przeznacza na bieżące utrzymanie (w dodatkowym piśmie z dnia [...] r. skarżący oświadczył, że dochody z działalności gospodarczej nie pokrywają w całości jego wydatków). Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych, a do prowadzonej działalności gospodarczej nie wykorzystuje żadnych środków trwałych. Zapytany o koszty zastępstwa procesowego wskazał, iż te dotychczas nie zostały pokryte. Postanowieniem z dnia [...] r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy, stwierdzając, że – biorąc pod uwagę sytuację finansową wnioskodawcy – brak jest przesłanek do uwzględnienia jego wniosku. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw, zarzucając dokonanie błędnej oceny przedłożonej przez nią dokumentacji. Zwłaszcza, jego zdaniem, analiza rachunku bankowego dokonana została w sposób wybiórczy, w oderwaniu od okoliczności prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, a przecież zobowiązany jest on na bieżąco wypłacać stosowne należności kontrahentom. Wskazywał na niestabilność uzyskiwanych dochodów i ich dysproporcje pomiędzy poszczególnymi miesiącami, co spowodowane jest m.in. dużą konkurencja na rynku paliw. Zdaniem wnioskodawcy referendarz nie wziął pod uwagę ciążącego na skarżącym obowiązku uregulowania zaległości podatkowych (tytułem podatku od osób fizycznych oraz podatku VAT). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04). W niniejszej sprawie trzeba też zwrócić uwagę, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania względem pracowników, kontrahentów i budżetu państwa. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Nadto, w stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Wskazać trzeba też, że orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej. Prawo pomocy, finansowane ze środków budżetu państwa, ma bowiem umożliwić ochronę swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania i w ten sposób stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Treść wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dostarczonych na wezwanie dokumentów i oświadczeń nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku. W zakresie sytuacji majątkowej skarżącego utrzymującego się z prowadzonej działalności gospodarczej, jednoznacznie wynika, że skarżący – pomimo wskazywanych licznych zobowiązań i trudnej sytuacji na rynku paliw - nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu przychody, reguluje bieżące wydatki. Przypomnieć też trzeba, że kwota podana przez samego skarżącego we wniosku PPF jest kwotą netto, kwotą pozostającą skarżącemu po odliczeniu kosztów związanych z działalnością gospodarczą, zatem kwota około [...]tysięcy to kwota pozostająca w dyspozycji skarżącego na jego własne miesięczne utrzymanie. Zważyć też trzeba, że z podanego w PPF dochodu utrzymuje się tylko skarżący prowadzący 1-osobowe gospodarstwo domowe, przy czym nie ponosi opłat za najem, skoro mieszkanie zajmuje na podstawie ustnej umowy użyczenia. W odniesieniu do argumentacji sprzeciwu zważyć też trzeba, że normalną sytuacją jest, iż prowadząc działalność gospodarczą, miesięczny dochód skarżącego może różnić się w poszczególnych miesiącach, w zależności od warunków rynkowych, zaangażowania skarżącego. Zatem Sąd ma na uwadze, że podane we wniosku PPF kwota dochodu netto jest wartością uśrednioną. Jest to jednak, jak już wyżej wskazano, sytuacja charakterystyczna dla działalności gospodarczej, a zmienny poziom dochodowości nie może automatycznie skutkować przyznaniem stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nadto, przyznać trzeba, że kwota [...] zł, którą skarżący winien uiścić w dwóch sprawach zawisłych przed sądem nie jest małą kwotą dla budżetu skarżącego, lecz po doręczeniu skarżącemu decyzji organu II instancji wydanej w dniu [...] r., skarżący już wówczas winien był liczyć się z koniecznością poniesienia wydatków na koszty sądowe i wygospodarować na ten cel stosowną kwotę. Nie można przy tym zasadnie twierdzić, że wszelkie koszty związane z działalnością są priorytetowe (zapłata kontrahentom, spłata zaległości podatkowych, koszty bieżącej działalności) wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego, gdyż taki sposób rozumowania prowadziłby do wniosku, że jakiekolwiek trudności finansowe przedsiębiorcy winny za każdym razem skutkować przyznaniem prawa pomocy i obciążeniem Skarbu Państwa kosztami zainicjowanego przez niego postępowania. Strona wychodzi z błędnego założenia, że wskazane zobowiązania powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez innych wydatków. Strona ma obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, by wskazane wydatki i obciążenia miały pierwszeństwo zaspokojenia przed zobowiązaniami będącymi następstwem sporów sądowych. Zaskarżone postanowienie odpowiada zatem prawu, gdyż w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, dlatego na postawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd orzekł jak w sentencji.