I SA/Lu 532/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2004 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, jak i w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż jest studentem pozostającym na całkowitym utrzymaniu rodziców z którymi razem z bratem pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie posiada przy tym żadnego majątku ani źródeł dochodu. Również jego brat pozostaje bez pracy. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń skarżący złożył zaświadczenie wójta gminy z którego wynika, iż rodzice skarżącego są właścicielami gruntów rolnych o pow. 2,49 ha fiz (3,99 ha przelicz), jednakże ich nie uprawiają. Nie posiadają żadnych maszyn ani urządzeń do prowadzenia gospodarstwa rolnego jak i budynków. Posiadają jedynie 10 kur i 5 indyków. Ponadto rodzice skarżącego są właścicielami A. Sp. z o.o. z siedzibą w Janowicach, która w miesiącach maj lipiec 2013 r. nie osiągnęła żadnych przychodów. Następnie skarżący wyjaśnił, iż jego matka jest prezesem zarządu E. Sp. z o.o. lecz nie posiada w niej żadnych udziałów, natomiast ojciec jest udziałowcem i prezesem zarządu G. Sp. z o.o., której działalność została zawieszona. Obydwoje nie osiągnęli z tych tytułów żadnych zysków w okresie ostatnich 12 miesięcy. Skarżący wyjaśnił także, iż nie pomaga rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego ponieważ jego rodzice nie prowadzą żadnych upraw ani hodowli. Cała rodzina utrzymuje się wyłącznie ze zbierania w sezonie letnim owoców, grzybów, ziół, kwiatów puszek i butelek, a poza sezonem w okresie zimowym ojciec skarżącego zbiera chrust w lesie. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobie wnioskującej szeroko rozumianego prawa do sądu, a więc możliwości skorzystania ze wszystkich przysługujących stronie uprawnień, jeżeli znajduje się ona w położeniu uniemożliwiającym poniesienie we własnym zakresie związanych z tym kosztów. Podkreślić jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Innymi słowy przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. To w interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca zawnioskowała o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak zaś stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie możliwe jest w sytuacji gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia przy tym wymaga, że użyte w tym przepisie sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa cały ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia bowiem wątpliwości co do tego, że inicjatywa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Oceniając wniosek strony skarżącej z punktu widzenia powyższej przesłanki referendarz sądowy doszedł do przekonania, że nie zasługuje on na uwzględnienie, a to głównie z tej przyczyny, iż informacje udzielone przez stronę nie tworzą jasnego obrazu jej zdolności płatniczych. W szczególności ocena wskazanego przez stronę źródła dochodów rodziny nasuwa poważne wątpliwości, co do wiarygodności oświadczenia strony skarżącej. Innymi słowy nie można z przekonaniem stwierdzić, że wnioskodawca nie posiada możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. W przedmiotowej sprawie skarżący wskazał, że zarówno on jak i jego brat rodzice nie posiada żadnego stałego źródła dochodu. Jego rodzice nie uprawiają również posiadanych gruntów rolnych. Jedyne źródło utrzymania czteroosobowej rodziny stanowi natomiast w sezonie letnim dochód ze zbioru owoców, grzybów, ziół, kwiatów, puszek i butelek, a poza tym sezonem, ojciec skarżącego zbiera chrust w lesie. Jak natomiast wynika z twierdzeń strony koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą około 1000 zł, natomiast dochód uzyskiwany z tytułu wykonywania wskazanych zajęć kształtuje się na poziomie od 800 zł do 1500 zł. Już same te kwestie budzą duże wątpliwości. Opierając się na doświadczeniu życiowym referendarz sądowy doszedł do wniosku, że zapewnienie egzystencji czterech dorosłych osób z dochodu w wysokości od 800 zł do 1500 zł jest mało prawdopodobne. Zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ograniczonych nawet do niezbędnego minimum takich jak opłaty za media (prąd, woda, gaz nieczystości i śmieci), zakup żywności, środków czystości, ubrań, leczenie, edukacja, dojazdy wymaga znacznie większych środków niż zadeklarowane przez skarżącego. Oznacza to, że rodzina skarżącego albo korzysta z pomocy innych osób lub posiada inne nieujawnione źródła dochodów. Ponadto należy wskazać, iż uzyskiwanie takiego dochodu w przeliczeniu na członków rodziny jednoznacznie uprawnia rodzinę do korzystania ze wsparcia organów pomocy społecznej, z której rodzina skarżącego nie korzysta. Co więcej mało prawdopodobnym jest również sposób pozyskiwania środków pieniężnych na utrzymanie rodziny oraz ich wysokość. Jakkolwiek zbiór owoców, grzybów i ziół może przynosić jakieś dochody, jednak z całą pewnością nie na tyle wysokie, aby możliwym było utrzymanie z tego tytułu czterech dorosłych osób. Zupełnie przy tym niewiarygodne są wskazania strony dotyczące zbierania chrustu w lesie. Przede wszystkim z uwagi na brak popytu na tego typu towar. Podejrzenia budzi również brak statusu osoby bezrobotnej zarówno skarżącego jak i jego brata. Sytuacja taka wskazuje na brak chęci zmiany istniejącego stanu bezrobocia, co oznacza, że sytuacja majątkowa rodziny skarżącego nie jest, aż tak zła jak to określa sama strona. Nie bez znaczenia na ocenę wiarygodności twierdzeń strony jest również fakt niepodania informacji o zajmowanych przez rodziców skarżącego funkcjach oraz udziałach w dwóch spółkach. Skarżący nie przedstawił również w wykonaniu wezwania sprawozdania finansowego i bilansu A. Sp. z o.o., kwitując tę kwestię jedynie oświadczeniem o braku dochodów spółki. Skarżący nie wyjaśnił również w jaki sposób, przez kogo i na jakiej podstawie są użytkowane grunty rolne należące do rodziców skarżącego. Konkludując, w tych okolicznościach wskazać należy, iż oceniając wniosek o prawo pomocy należy kierować się nie tylko jego literalną treścią, ale także zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie te dyrektywy oceny zdolności finansowej strony skarżącej nie pozwalają uznać jej wniosku za odpowiadający rzeczywistości. Nie można bowiem wiarygodnie twierdzić, że jedyne środki czteroosobowej rodziny pozwalające na jej utrzymanie pochodzą wyłącznie ze zbioru owoców, grzybów, ziół i chrustu. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie nie jest natomiast możliwe w sytuacji gdy przedstawiona przez stronę sytuacja materialna i finansowa jest niewiarygodna oraz budzi jakiekolwiek wątpliwości. Brak wiarygodnych i w pełni obrazujących sytuację finansową strony skarżącej danych powoduje stan, że mnożą się wątpliwości co do rzetelności i prawdziwości okoliczności, na jakie powołuje się skarżący. To zaś uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie jego wniosku. Ponadto referendarz zauważa, że korzystanie z pomocy instytucji zabezpieczenia społecznego, w tym prawa pomocy, nie jest przymusowe, jednak w sytuacji, gdy rodzina pozbawiona stałych dochodów nie występuje do organów zatrudnienia lub pomocy społecznej z prośbą o udzielenie jej właściwej do jej sytuacji pomocy, to zachodzi uzasadniona wątpliwość czy fakty powołane w jej wniosku są zgodne z prawdą i czy jej sytuacja nie została opisana w sposób dramatyczny wyłącznie dla potrzeb uzyskania prawa pomocy. Za odmową wiarygodności będą przemawiać względy doświadczenia życiowego, które nakazują przyjąć, że w sytuacji braku niezbędnych środków do życia a także możliwości otrzymania pomocy ze strony rodziny, obywatel zwraca się o pomoc do instytucji publicznych (np. organów pomocy społecznej). Takim założeniem kierował się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 listopada 2004 r., sygn. FZ 331/04, niepubl., a także w postanowieniu z dnia 15 maja 2008 r., sygn. II FZ 146/08, niepubl. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.