I SA/Lu 533/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, WSA Robert Hałabis (sprawozdawca) Protokolant Sekretarz sądowy Ewelina Piskorek po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 października 2017 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu M. T. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości [...] ([...] groszy), w tym VAT. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2017 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] marca 2017 r. ([...]), który odmówił E. C. umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z nieruchomości położonej w L., przy ulicy [...], w łącznej wysokości 304,80 zł – za okres od miesiąca kwietnia 2016 r. (obejmującym część tego miesiąca) do miesiąca lutego 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że pismem z dnia [...] lutego 2017 r. E. C. zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o umorzenie zaległości "za rok 2016 do lutego 2017 roku". Swoją prośbę umotywował faktem, że nie ma tyle śmieci, żeby płacić co miesiąc po 30 zł. Wyjaśnił, że mieszka sam, posiłki ma przyznane przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L., otrzymuje zasiłek z MOPR w wysokości 604 zł, a na leki i inne opłaty miesięcznie wydaje około 130 zł. Organ przywołał treść art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 201, ze zm. –dalej jako "O.p."), który stanowi, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W ocenie Kolegium organ I instancji przeprowadził dokładną analizę sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawcy, jak też powiązał ten stan z okolicznościami, które doprowadziły do powstania zaległości podatkowej i następnie należycie ocenił te okoliczności w kontekście przesłanek określonych w przepisie art. 67a § 1 pkt 3 O.p., tj. z punktu widzenia ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego, nie przekraczając przy tym zasady swobodnej oceny dowodów. Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca jest osobą bezrobotną oraz niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (na podstawie orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] kwietnia 2015 r.). Z uwagi na swoje ubóstwo oraz niepełnosprawność korzysta z nieodpłatnych posiłków (obiadów finansowanych przez MOPR w L.), przyznanych mu do dnia [...] czerwca 2017 r. (decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r.). Jak wynika z "Oświadczenia w sprawie aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej płatnika", prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym przy ul. [...] w L., koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą ok. 316 zł miesięcznie (energia, butla z gazem, woda, telefon, leki i zaliczka na podatek od nieruchomości). Jedynym źródłem utrzymania odwołującego się jest zasiłek stały w wysokości 529 zł przyznany przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L. (decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r.). Ponadto jak wynika z powołanego oświadczenia, jest właścicielem nieruchomości położonej przy ulicy [...] w L., która stanowi działkę o pow. 595 m2 zabudowaną budynkiem mieszkalnym o pow. 50 m2 oraz budynkiem gospodarczym (komórką). Kolegium nie kwestionując trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy uznało, że nie jest on osobą pozbawioną środków do życia. W ramach pomocy udzielonej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L. korzysta z nieodpłatnych posiłków (obiadów), co oznacza, że ponosi obniżone koszty związane z zakupem żywności w stosunku do innych gospodarstw domowych, które z takiej pomocy nie korzystają. Jest to zatem okoliczność mogąca powodować poczucie krzywdy i niesprawiedliwości wśród tych mieszkańców, którzy mimo bardzo trudnej sytuacji finansowej systematycznie ponoszą opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zwrócono również uwagę, że odwołujący się korzystał w latach poprzednich z umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, tj. był beneficjentem umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od miesiąca kwietnia do czerwca (część) 2014 r. w kwocie 131,60 zł (decyzją z dnia [...] marca 2016 r.) oraz umorzenia zaległości z tytułu tej opłaty za okres od miesiąca lipca (część) do grudnia 2014 r. i od kwietnia 2015 r. do lutego 2016 r. – w kwocie 491,60 zł (na podstawi decyzji z dnia [...] maja 2016 r.). Pomimo udzielonych ulg w postacie umorzenia zaległości w latach poprzednich, wnioskodawca w dalszym ciągu unika systematycznego uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi twierdząc, że nie uchyla się od płacenia opłaty, ale nie będzie płacił "za pusty pojemnik, że stoi". Takie zachowanie podatnika świadczy o świadomym uchylaniu się od systematycznego wnoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W ocenie organu odwoławczego, trudna sytuacja materialna odwołującego się nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania mu ulgi w zakresie umorzenia wynikającej z treści art. 67a § 1 pkt 3 O.p., tym bardziej, że jest w stanie wygospodarować z miesięcznego budżetu domowego środki na zapłatę bieżącej opłaty z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi, jednak nie czyni tego z uwagi na kwestionowanie obowiązku ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi zawartymi w ustawie. Stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi zostały ustalone na podstawie uchwały Nr [...] Rady Miasta L. z dnia [...] lutego 2013 r. w sprawie wyboru metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz stawki tej opłaty. Zgodnie z treścią tej uchwały, dla zabudowy jednorodzinnej w gospodarstwie 1-osobowym, w którym odpady zbierane są w sposób selektywny, obowiązuje miesięczna stawka opłaty w wysokości 30 zł. Zgodnie natomiast z §§ 1-2 uchwały Nr [...] Rady Miasta L. z dnia [...] maja 2016 r. w sprawie terminu, częstotliwości i trybu uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi płatna jest z dołu, w terminach miesięcznych, za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec. Mając na uwadze te regulacje prawne organ podkreślił, że opłata za gospodarowanie opadami komunalnymi jest uzależniona od ilości osób zamieszkałych na danej nieruchomości, a nie od ilości wytwarzanych śmieci. Zwrócono też uwagę, że jakkolwiek w sprawie tej istnieje przesłanka ważnego interesu podatnika, jednak uwzględnienie wniosku strony oznaczałoby naruszenie zasad konstytucyjnych, to jest zasady równości wobec prawa oraz zasady sprawiedliwości społecznej. Obowiązek ponoszenia danin publicznych ma rangę konstytucyjną. Z instytucji umarzania zaległości podatkowych nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu podatkowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący E. C. nie zgodził się z rozstrzygnięciem wydanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wnosząc o uwzględnienie jego prośby. Skarżący wyjaśnił, że sugeruje się, iż stać go na płacenie 30 zł miesięcznie za pusty pojemnik, gdyż mieszkając sam nie ma tyle odpadów, żeby pojemnik zapełnić. Stoi on pusty przez 3-4 miesiące w roku. Dlatego nie może pogodzić się z sytuacją, że rodzina wieloosobowa płaci 49 zł, a wysokość jego opłaty miesięcznej wynosi 30 zł, co jest niesprawiedliwe. Jednocześni skarżący zadeklarował, że nie uchyla się od ponoszenia opłaty za odbiór odpadów komunalnych w wysokości 10 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, dlatego nie mogła zostać uwzględniona. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 201, z późn. zm.), zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może" wynika to, że decyzja oparta o wskazane uregulowanie prawne daje podstawę organom podatkowym do orzekania w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Charakter decyzji w przedmiocie ulg podatkowych regulowanych wskazanym wyżej przepisem nie budzi wątpliwości zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie prawa. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem (por. m.in. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1652/10, LEX nr 1121075), sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych organów podatkowych podlega ograniczonej kontroli sądu administracyjnego, który nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może oceniać, czy dokonany przez organ podatkowy wybór jest trafny. Oznacza to, że sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności decyzji administracyjnej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga zatem o tym, czy zaległość podatkowa lub odsetki za zwłokę winny zostać umorzone, czy też nie. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do kompetencji organów administracyjnych. Natomiast zaskarżona decyzja "uznaniowa" podlega w pełnym zakresie badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi, a więc podlega ocenie, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte merytoryczne wnioski mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w przewidzianych prawem granicach, a wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne. Uznanie administracyjne oznacza bowiem, że rozstrzygnięcie nie jest ściśle zdeterminowane obowiązującą normą prawną, ale ustawodawca do decyzji organu administracyjnego (podatkowego) pozostawił wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności rozstrzygnięcia, ponieważ organ zobowiązany jest wziąć pod uwagę ważny interes podatnika oraz interes publiczny, jako przesłanki zastosowania ulgi podatkowej, a dokonany wybór należycie uzasadnić. Przesłankę "interesu publicznego" interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itp. (B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki – Ordynacja podatkowa. Komentarz 2004, Oficyna Wydawnicza "Unimex", Wrocław 2004, str. 282). Przy jej ocenie należy, z jednej strony, uwzględnić skutki obciążenia – w okolicznościach rozpoznawanej sprawy jednostki samorządu terytorialnego, a w rezultacie społeczności lokalnej – kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, a z drugiej strony, należy rozważyć skutki odmowy udzielenia ulgi, np. w kontekście obowiązku udzielenia i związanych z tym kosztów ponoszonych ze środków publicznych, czy świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Natomiast "ważny interes podatnika" jest przesłanką związaną bezpośrednio z sytuacją określonej osoby. Musi on być na tyle istotny, aby jego pominięcie przyniosło dla tej osoby wyraźnie dostrzegalne negatywne skutki, przy czym nie można przesłanki tej utożsamiać wyłącznie z koniecznością wystąpienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Tę przesłankę udzielenia ulgi ocenia się, mając na uwadze kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania oraz zagrożenie egzystencji. Wymaga przy tym zwrócenia uwagi, że zarówno przesłanka interesu publicznego, jak i ważnego interesu podatnika powinny być poddane analizie z punktu widzenia okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy, obejmujących zwłaszcza sytuację majątkową i zdrowotną podatnika, jak również zakres udzielonych dotychczas podatnikowi ulg. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że uznaniowy charakter decyzji nakłada na organy podatkowe obowiązek wnikliwego ustalenia stanu faktycznego oraz prawidłowej oceny zebranych dowodów. Ocena, czy przesłanki umorzenia zaległości podatkowej istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych. Obowiązki te bezpośrednio wynikają z przepisów art. 191, art. 187 § 1 i art. 122 Ordynacji podatkowej. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organy obu instancji w sposób należy wymogom tym sprostały. Stan faktyczny został ustalony przez organy podatkowe prawidłowo. Ustalenia faktyczne nie były przez skarżącego kwestionowane. Spór między organami podatkowymi a skarżącym odnosił się w istocie do tego, czy w ustalonych okolicznościach faktycznych należało udzielić ulgi podatkowej, poprzez umorzenie zaległości podatkowej, czy też nie. Spór dotyczył zatem kwestii prawidłowości dokonanej przez organy oceny i wniosków wywiedzionych na tej podstawie. W ocenie Sądu również w tym zakresie, wnioski organów oparte zostały na wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego sprawy, a tok rozumowania organów tak co do istnienia przesłanek, jak również co do ostatecznego negatywnego rozstrzygnięcia wniosku (odmowy przyznania skarżącemu ulgi) znalazł odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która spełnia wymogi określone w art. 210 §§ 1 i 4 Ordynacji podatkowej. Trzeba zwrócić uwagę, że skarżący w treści skargi nie postawił organowi odwoławczemu zarzutu naruszenia jakichkolwiek reguł proceduralnych przy rozstrzyganiu zgłoszonego przez niego wniosku o umorzenie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Ze skargi wynika natomiast, że jej autor próbuje negocjować miesięczną wysokość tej opłaty, jaka obciąża podatnika prowadzącego 1-osobowe gospodarstwo domowe, gdyż wysokość ta jest – jego zdaniem – nieproporcjonalnie większa względem podatników prowadzących wieloosobowe gospodarstwa domowe. Otóż, wysokość omawianej opłaty wynika z regulacji prawa miejscowego i wynosi dla nieruchomości skarżącego 30 zł miesięcznie, przez co nie mogła zostać indywidualnie ustalona dla konkretnego zindywidualizowanego podatnika na innym poziomie. Jeżeli zaś uwzględnić, że podatnik – na co organ zwrócił uwagę – korzystał już w przeszłości z ulg udzielanych w tym zakresie, które nie mogą stać się zasadą w sytuacji, kiedy w swojej istocie są wyjątkiem, to miesięczna wysokość opłaty nie jest w przypadku skarżącego nieproporcjonalnie wysoka. W takiej zaś sytuacji stwierdzić należało, że prawidłowość negatywnego rozstrzygnięcia wniosku skarżącego – nie budzi zastrzeżeń. W konsekwencji powyższych rozważań trzeba zgodzić się z wnioskami organu odwoławczego zawartymi w zaskarżonym rozstrzygnięciu, iż żądanie skarżącego w okolicznościach faktycznych tej sprawy nie mogło zostać uwzględnione. Z przytoczonych względów uznać należało, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, przez co skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania obejmujących wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną skarżącemu w postępowaniu przez sądem pierwszej instancji przez radcę prawnego wyznaczonego w ramach prawa pomocy, znajduje podstawę prawną w art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 1, § 4 ust. 1 i 3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r. poz.1715).