I SA/Lu 560/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem dołączonym do skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wymienioną w rubrum postanowienia, skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (radcy prawnego) z urzędu wskazując, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Argumentując to żądanie podniósł, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, a jedynym dochodem rodziny jest jej wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.610,69 zł netto (patrz: zaświadczenie pracodawcy z dnia 11 czerwca 2015 r.). Dodał, że cały jego majątek ruchomy oraz wszystkie nieruchomości objęte są zastawem bankowym oraz egzekucją komorniczą. Zajęciu komorniczemu uległo również wynagrodzenie małżonki. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył deklaracje podatkową podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r., deklaracje podatku VAT za okres od listopada 2014 r. do kwietnia 2015 r., zaświadczenie o wysokość wynagrodzenia za pracę małżonki, dokumenty wskazujące okoliczność prowadzenia postępowań egzekucyjnych oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych i faktury za usługi telekomunikacyjne oraz energię elektryczną. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, (zgodnie z wyznaczonym przez skarżącego zakresem wniosku, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, że przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej prawa do sądu o ile ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności, o których mowa w przywołanym przepisie. To bowiem na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, że nie ma on jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Dodania również wymaga, że pomoc prawna jakiej żąda wnioskodawca jest najszerszą formą pomocy przewidzianej przepisami p.p.s.a. i dlatego skierowana jest tylko dla tej grupy osób, która nie jest w stanie ponieść żadnych, nawet najmniejszych kosztów postępowania. Będą to osoby, które nie mają jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie należności sądowych, a nie takie, dla których pokrycie tych kosztów wiązało by się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym bardziej, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też tego rodzaju ulgi mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Zdaniem oceniającego w przedmiotowej sprawie brak jest jakichkolwiek podstaw do udzielenia stronie wnioskowanego prawa pomocy. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarżący nie złożył wszystkich wskazanych w wezwaniu referendarza dokumentów i oświadczeń. Odnośnie takiej sytuacji w orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Referendarz sądowy uznał jednak, iż złożone w wybranym przez stronę zakresie dokumenty i oświadczenia, kreują wystarczająco wyraźny obraz zdolności płatniczych strony, pozwalający na rozpatrzenie przedmiotowego wniosku. I tak rozpocząć trzeba od wskazania, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżący złożył wniosek o prawo pomocy jeszcze w drugiej sprawie zawisłej przed sądem. Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów w obydwu tych sprawach. Łączna wysokość wpisów w tych sprawach wynosi 1.000 zł (2x500 zł). Dokonując zaś zestawienie ww. niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów we wszystkich zawisłych przed Sądem sprawach, z sytuacją finansową wnioskodawcy stwierdzić należy, że nie zachodzą najmniejsze przesłanki do uwzględnienia jego wniosku. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedłożonej przez stronę, a w szczególności deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych skarżącego i jego małżonki za rok 2014, deklaracji podatku VAT za okres listopad 2014 r. - kwiecień 2015 r., wykazu posiadanych nieruchomości oraz środków trwałych, które to stanową wystarczający i zarazem przesądzający argument nie pozwalający przyznać stronie prawa pomocy zarówno w tej jak i w drugiej zainicjowanej przez nią sprawie. Mianowicie ze złożonej deklaracji podatkowej podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. wynika, że skarżący w roku tym osiągnął z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie 563.456,01 zł, przy kosztach jego uzyskania wynoszących 404.393,94 zł, co dało dochód w kwocie 159.062,07 zł. Natomiast małżonka skarżącego we wskazanym roku podatkowym osiągnęła przychód w kwocie 45.019,63 zł, przy kosztach jego uzyskania wynoszących 1.335,00 zł, co dało dochód w kwocie 43.684,63 zł. Z kolei w roku 2013 wartości te wynosiły odpowiednio dla skarżącego: przychód - 314.281,97 zł, koszty - 246.667,11 zł, dochód - 67.614,86 zł i jego małżonki: przychód - 32.548,21 zł, koszty - 1.112,50 zł, dochód - 31.435,71 zł. Ponadto jak wynika z akt administracyjnych sprawa wartość środków trwałych będących w posiadaniu wnioskodawcy na dzień 8 września 2014 r. wynosiła 358.328,00 zł. Jest również właścicielem nieruchomości znacznych wartości. Już samo to z całą pewnością nie pozwala uznać wnioskodawcy za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Prowadzona bowiem przez skarżącego działalność jest znacznych rozmiarów i przynosi wymierne dochody, które co więcej, w ostatnim roku uległy ponad dwukrotnemu wzrostowi. Na prowadzenie działalności gospodarczej dużych rozmiarów wskazują również złożone deklaracje VAT - 7. Mianowicie wynika z nich, że skarżący dokonał dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwoty: w listopadzie 2014 r. - 49.693 zł, w grudniu 2014 r. - 58.001 zł, w styczniu 2015 r. – 38.363 zł, w lutym 2015 r. - 52.332 zł, w marcu 2015 r. - 61.338 zł i w kwietniu 2015 r. - 48.313 zł. Z powyższych danych jednoznacznie wynika, że działalność gospodarcza skarżącego cały czas osiąga znaczne obroty (będące jego udziałem), które jednocześnie posiadają cechę regularności i stabilności. Co prawda dane z tych deklaracji nie wskazują na wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, lecz właśnie na sam fakt prowadzenia przez niego działalności gospodarczej znacznych rozmiarów, oraz osiągania obrotów, będących jego udziałem. Wszystko to wskazuje, że skarżący mimo posiadania zaległości przekraczających wartość 1.000.000,00 zł oraz prowadzenia szeregu postępowań egzekucyjnych w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą w wymiernych dla niego skutkach finansowych. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia strony o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. Co więcej wszczynając spór przed Sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów, co z pewnością wiedział będąc w toku całego postępowania podatkowego reprezentowanym przez profesjonalnego pełnomocnika (radcę prawnego). Winien on zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. Odnosząc się z kolei do kwestii posiadanych przez stronę kredytów, należy podkreślić, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (por.: postanowienia NSA z dnia 28 stycznia 2011 r. sygn. akt I FZ 8/11, Lex nr 740977, z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II FZ 97/11 oraz z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt II GZ 326/11 - niepubl.). To oznacza, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych, a do takich należy bez wątpienia zaliczyć kredyty, nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony skarżącej zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez nią dochody i posiadany majątek są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.