I SA/Lu 560/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wnioskiem dołączonym do skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. wydaną w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych, P. B. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (radcy prawnego) wskazując, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Argumentując to żądanie podniósł, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, a jedynym dochodem rodziny jest wynagrodzenie za pracę żony w wysokości 2.610,69 zł netto, co potwierdza zaświadczenie pracodawcy z dnia 11 czerwca 2015 r. Dodał, że cały jego majątek ruchomy oraz wszystkie nieruchomości objęte są zastawem bankowym oraz egzekucją komorniczą. Zajęciem komorniczym objęte jest również wynagrodzenie małżonki. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył deklarację podatkową podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r., deklaracje podatku VAT za okres od listopada 2014 r. do kwietnia 2015 r., zaświadczenie o wysokość wynagrodzenia za pracę małżonki, dokumenty dotyczące okoliczność prowadzenia postępowań egzekucyjnych oraz rodzaju zastosowanych środków egzekucyjnych i faktury za usługi telekomunikacyjne oraz energię elektryczną. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podkreślił, że prosi o ustanowienie radcy prawnego również na etapie postępowania prowadzonego z wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż pomoc fachowego pełnomocnika zwiększy jego szanse na przyznanie prawa pomocy w postępowaniu głównym. W dalszej części zażalenia odwołując się do treści: art. 6 i 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. poz. 284, ze zm.), pkt 1 c) zalecenia Nr [...](93)1 Komitetu Ministrów Rady Europy dla państw członkowskich, dotyczącego skutecznego dostępu do prawa i wymiaru sprawiedliwości osób w sytuacji wielkiego ubóstwa, a także a także art. 45 ust. 1, 77 ust. 2 i art. 67 Konstytucji RP, wyraził nadzieję, że analiza wskazanych wyżej regulacji prawnych skutkować będzie przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o którego przyznanie wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i jest możliwe, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 i art. 245 § 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić przy tym należy, odnosząc się do wniosku zawartego w sprzeciwie, że postępowanie prowadzone w przedmiocie prawa pomocy jest integralną częścią postępowania głównego i Sąd nie ma w związku z tym możliwości "wcześniejszego" czy "odrębnego" przyznania w jego ramach pełnomocnika. Dlatego też, wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżącego obejmuje wszystkie etapy postępowania począwszy od momentu jego złożenia. Podkreślić przy tym należy, że ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy odnoszą się do sytuacji osobistej i majątkowej wnioskodawcy, co do której dysponuje on zarówno pełną wiedzą jak i możliwościami jej wiarygodnego udokumentowania. W ocenie Sądu brak zatem przesłanek do przyjęcia, że brak fachowego pełnomocnika na etapie postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy utrudnia pozytywne rozpatrzenie tego wniosku. Powyższe potwierdza, również treść art. 6 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny jest zobligowany do udzielania stronie działającej bez pełnomocnika potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach ewentualnych zaniedbań. Przechodząc natomiast do kwestii merytorycznych podkreślić należy, że wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, stosownie do treści powołanego przepisu, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. To strona ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Jedynym miernikiem oceny, czy stronie może być przyznane prawo pomocy jest kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ppsa, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Sąd rozpoznając wniosek jest zobowiązany przeprowadzić obiektywną ocenę podniesionych okoliczności w aspekcie zaistnienia przesłanek określonych w powołanym przepisie oraz wskazać, z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje, bądź nie zasługuje na uwzględnienie oraz w jakiej części. Udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, że ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to forma dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się winna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 372/13, Lex nr 1319075). Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać w tym miejscu należy, że skarżący w trybie art. 255 p.p.s.a., był wzywany do złożenia szeregu dokumentów i oświadczeń i obowiązku tego w całości nie wypełnił. W orzecznictwie podkreśla się, że uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uniemożliwia przeprowadzenie oceny jego stanu majątkowego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, że sytuacja, w której strona się znalazła, wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 ppsa, co z kolei należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 21 kwietnia 2015 r. sygn. akt I FZ 111/15 dostępne CBOIS). Przechodząc do oceny złożonych przez skarżącego dokumentów i wyjaśnień stwierdzić należy, że w ocenie Sądu nie uprawdopodabniają one istnienia w sprawie przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. I tak rozpocząć trzeba od wskazania, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżący złożył wniosek o prawo pomocy jeszcze w drugiej sprawie zawisłej przed sądem. Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów w obydwu tych sprawach. Łączna wysokość wpisów w tych sprawach wynosi 1.000 zł (2x500 zł). Dokonując zaś zestawienie ww. niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów we wszystkich zawisłych przed Sądem sprawach, z sytuacją finansową wnioskodawcy stwierdzić należy, że nie zachodzą najmniejsze przesłanki do uwzględnienia jego wniosku. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedłożonej przez stronę, a w szczególności deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych skarżącego i jego małżonki za rok 2014, deklaracji podatku VAT za okres listopad 2014 r. - kwiecień 2015 r., wykazu posiadanych nieruchomości oraz środków trwałych, które to stanową wystarczający i zarazem przesądzający argument nie pozwalający przyznać stronie prawa pomocy zarówno w tej jak i w drugiej zainicjowanej przez nią sprawie. Mianowicie ze złożonej deklaracji podatkowej podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. wynika, że skarżący w roku tym osiągnął z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie [...]zł, przy kosztach jego uzyskania wynoszących [...] zł, co dało dochód w kwocie [...]zł. Natomiast małżonka skarżącego we wskazanym roku podatkowym osiągnęła przychód w kwocie [...]zł, przy kosztach jego uzyskania wynoszących [...] zł, co dało dochód w kwocie [...]zł. Z kolei w roku 2013 wartości te wynosiły odpowiednio dla skarżącego: przychód - [...] zł, koszty - [...] zł, dochód - [...] zł i jego małżonki: przychód - [...] zł, koszty - [...] zł, dochód - [...] zł. Ponadto jak wynika z akt administracyjnych sprawa wartość środków trwałych będących w posiadaniu wnioskodawcy na dzień 8 września 2014 r. wynosiła [...] zł. Jest również właścicielem nieruchomości znacznych wartości. Już samo to z całą pewnością nie pozwala uznać wnioskodawcy za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których to osób przeznaczona jest instytucja prawa pomocy. Potwierdza to również powołane w sprzeciwie zalecenie nr R(93)1 Komitetu Ministrów Rady Europy dla państw członkowskich, które już w sowim tytule zastrzega, że odnosi się do osób pozostających "w sytuacji wielkiego ubóstwa". Tymczasem prowadzona przez skarżącego działalność jest znacznych rozmiarów i przynosi wymierne dochody, które w ostatnim roku uległy ponad dwukrotnemu wzrostowi. Na prowadzenie działalności gospodarczej dużych rozmiarów wskazują złożone deklaracje VAT - 7. Mianowicie wynika z nich, że skarżący dokonał dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwoty: w listopadzie 2014 r. - [...] zł, w grudniu 2014 r. - [...] zł, w styczniu 2015 r. – [...] zł, w lutym 2015 r. - [...] zł, w marcu 2015 r. - [...] zł i w kwietniu 2015 r. - [...] zł. Z powyższych danych jednoznacznie wynika, że działalność gospodarcza skarżącego cały czas osiąga znaczne obroty (będące jego udziałem), które jednocześnie posiadają cechę regularności i stabilności. Co prawda dane z tych deklaracji nie wskazują na wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, lecz właśnie na sam fakt prowadzenia przez niego działalności gospodarczej znacznych rozmiarów, oraz osiągania obrotów, będących jego udziałem. Wszystko to wskazuje, że skarżący mimo posiadania zaległości przekraczających wartość [...] zł oraz prowadzenia szeregu postępowań egzekucyjnych w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą wymierne korzyści. Powyższe okoliczności całkowicie podważają twierdzenia strony o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. Co więcej wszczynając spór przed sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów, co z pewnością wiedział będąc w toku całego postępowania podatkowego reprezentowanym przez profesjonalnego pełnomocnika (radcę prawnego). Winien on zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. Odnosząc się z kolei do kwestii posiadanych przez stronę kredytów, należy podkreślić, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (por.: postanowienia NSA z dnia 28 stycznia 2011 r. sygn. akt I FZ 8/11, Lex nr 740977, z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II FZ 97/11 oraz z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt II GZ 326/11 - niepubl.). To oznacza, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych, a do takich należy bez wątpienia zaliczyć kredyty, nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony skarżącej zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez nią dochody i posiadany majątek są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej okoliczności, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.