I SA/Lu 563/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer Sędziowie WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca), WSA Grzegorz Wałejko Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 listopada 2015 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 20 marca 2015r. Dyrektor Izby Skarbowej, dalej: "Dyrektor Izby Skarbowej", po rozpoznaniu odwołania J. A., dalej: "skarżący", utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 stycznia 2015r., odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 marca 2004r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe [...] W. z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za miesiące: od sierpnia do grudnia 2001r., podatku dochodowego od osób prawnych za 1999r. i podatku od towarów i usług lata 1999-2001. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że wnioskiem datowanym na 12 grudnia 2014r. skarżący zwrócił się do Dyrektora Izby Skarbowej o stwierdzenie nieważności wskazanej wyżej decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. We wniosku skarżący podnosił, że w "wyniku czternastu lat postępowań administracyjnych i sądowych oraz stopniowym ujawnianiu informacji przez Dyrektora Izby Skarbowej wszystkie ww. powody wydania decyzji przenoszącej na mnie odpowiedzialność za zaległości podatkowe [...] W. .(...) są nieprawdziwe, tendencyjne i wymierzone bezpośrednio w mój majątek osobisty". Zdaniem wnioskodawcy organ w sposób nieuprawniony stwierdził iż podatnik nie wskazał mienia spółki, z którego możliwe byłoby wyegzekwowanie zaległości podatkowych, tymczasem nawet w dniu dzisiejszym egzekucja ta jest możliwa. Organ zaś, zamiast egzekucję prowadzić z majątku spółki, sięga w sposób nieuprawniony do majątku prywatnego podatnika. Decyzją z dnia 15 stycznia 2015r. Dyrektor Izby Skarbowej odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Powołał się w uzasadnieniu na przepis art. 249 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012r., poz. 749 ze zm. – dalej: "O.p."), który stanowi, że organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji lub sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję. Organ stwierdził, że w sprawie wystąpiły obie ww. przesłanki, co uzasadniało odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej skarżący odwołał się stwierdzając, że odmowa przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie naruszenia procedury postępowania, jak i stwierdzenia rażącego naruszenia prawa materialnego narusza prawo materialne. Stwierdził, że Skarb Państwa nie posiada decyzji administracyjnych ani orzeczeń sądowych, na postawie których został obciążony długami [...] W. z/s 22-460 S. ul. [...], której jest udziałowcem i nadal posiada 25 % udziałów oraz pozostaje Prezesem zarządu tej spółki. Decyzją z dnia 20 marca 2015r. Dyrektor Izby Skarbowej, działając jako organ II instancji, utrzymał w mocy decyzję z dnia 15 stycznia 2015r. W uzasadnieniu organ zacytował treść art. 249 §1 O.p. i wskazał, że obliguje on organ podatkowy do wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli w szczególności: 1) żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji lub 2) sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba że żądanie oparte jest na przepisie art. 247 §1 pkt 4. W świetle przytoczonej regulacji, w ocenie organu nietrafny jest zarzut odwołania, że zaskarżona decyzja jest tendencyjna i oddala rozpatrzenie wniosku z dnia 12 grudnia 2014r., gdyż – wbrew sugestiom skarżącego - postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 11 grudnia 2003r., znak [...] w ogóle nie było prowadzone. Organ odmówił zaś wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z dnia 1 marca 2004r., nr [...], [...], ponieważ ta decyzja była decyzja ostateczną i tę decyzję skarżący wskazał we wniosku z dnia 12 grudnia 2014r. Organ wyjaśnił, podzielając stanowisko organu I instancji, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powołanej decyzji ostatecznej nie mogło być wszczęte z powodu zaistnienia przesłanek negatywnych określonych w art. 249 §1 O.p., a to z uwagi na to, iż: - postępowanie podatkowe dotyczące przedmiotowej sprawy, zakończone zostało decyzją z dnia 1 marca 2004r. nr [...], [...] wydaną przez Dyrektora Izby Skarbowej, doręczoną dnia 4 marca 2004r. Oznacza to, że żądanie zawarte we wniosku z dnia 12 grudnia 2014r. (wpływ do organu 15 grudnia 2014r.) zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji ostatecznej, - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wyrokiem z dnia 10 listopada 2004r., sygn. akt I SA/Lu 187/04, oddalił skargę na ww. decyzję, przy czym żądanie stwierdzenia nieważności nie jest oparte na przepisie art. 247 §1 pkt 4 O.p. Zdaniem organu okoliczności powyższe, w kontekście treści art. 249 §1 O.p. uzasadniały odmowę wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie. Organ poinformował przy tym podatnika, iż odmowa wszczęcia postępowania jest orzeczeniem formalnym stanowiącym jednocześnie odmowę przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów w sprawie i rozstrzygnięcia zasadności wniosku o stwierdzenie nieważności. Na powyższą decyzję Dyrektora Izby Skarbowej J. A. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, stwierdzając, iż wnosi skargę "na odmowę rozpatrzenia wniosku z 12 grudnia 2014r.". Wniósł "o wydanie orzeczenia rozstrzygającego wniosek z 12 grudnia 2014r." i stwierdzenie czy organ Skarbu państwa, odmawiając wykonanie egzekucji na majątku osoby prawnej i obciążając długami osoby prawnej podatnika – J. A., naruszył procedurę i prawo materialne. Podobnie jak w odwołaniu skarżący wywodził, że egzekucja z majątku spółki W. była możliwa i możliwa jest nadal, tymczasem organy egzekucyjne sięgają w sposób bezprawny do jego majątku osobistego, celem zaspokojenia roszczeń Skarbu Państwa wobec spółki. Powołał się na wyrok NSA ośrodek zamiejscowy w L. w sprawie o sygn. I SA/Lu 116/02, uchylający decyzję Izby Skarbowej w L. w przedmiocie podatku VAT, dotyczącą spółki W. . Do skargi dołączył też postanowienie Sądu Okręgowego w Z. I Wydział Cywilny z [...]., sygn. akt [...], z którego – w jego ocenie- wynika, kiedy organ mógł sięgnąć do majątku osobistego skarżącego. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko oraz jego argumentację, jakie zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż sąd administracyjny, stosownie do swojej kognicji dokonuje kontroli zaskarżonych doń aktów pod względem ich zgodności z prawem, jak to wynika z art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. – dalej: P.p.s.a."), nie jest zaś trzecią instancją w postępowaniu administracyjnym i nie orzeka merytorycznie w sprawie rozpatrzonej przez organ administracji. Dlatego żądanie "wydania orzeczenia rozstrzygającego wniosek z 12 grudnia 2014r.", nie mogło być uwzględnione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Dokonując zaś kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem należy stwierdzić, że wbrew zarzutom skargi decyzja ta nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie. Przede wszystkim organ zasadnie uznał, że wniosek z dnia 12 grudnia 2014r. dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 marca 2004r. nr [...], [...], której ustalenia kwestionuje skarżący w treści wniosku, i na którą m.in. wskazuje w treści uzasadnienia wniosku. Istotnym w sprawie jest to, że ww. decyzja z dnia 1 marca 2004r. była przedmiotem kontroli sądowej. Wyrokiem z dnia 10 listopada 2004r., sygn. akt I SA/Lu 187/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił bowiem skargę strony na wymienioną decyzję. Wyrok ten jest prawomocny. Mając już choćby powyższe na uwadze Dyrektor Izby Skarbowej zasadnie przyjął, że w sprawie ma zastosowanie art. 249 §1 pkt 2 O.p. W myśl cytowanego przepisu organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba, że żądanie oparte jest na przepisie art. 247 §1 pkt 4 O.p. Ma rację organ podatkowy, iż przepis ten w sposób jednoznaczny zobowiązuje organ podatkowy do wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia decyzji ostatecznej, która była przedmiotem kontroli sądowej w wypadku zaakceptowania przez sąd administracyjny jej zasadności i legalności. Oznacza to pozbawienie strony możliwości wzruszenia takiej decyzji w trybie nadzwyczajnym, tj. w trybie stwierdzenia jej nieważności (art. 247-252 O.p.). Jedyny wyjątek, przewidziany przez ustawodawcę dotyczy sytuacji, w której żądanie stwierdzenia nieważności opiera się na zarzucie, iż decyzja ostateczna zapadła w sprawie już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (art. 247 §1 pkt 4 O.p.). Jednak w związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący sformułował wobec decyzji ostatecznej z dnia 1 marca 2004r. zarzuty oparte na art. 247 §1 pkt 3 O.p., tj. wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, to wyjątek ten nie ma w tym wypadku zastosowania. Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie podkreśla się, że oddalenie przez sąd administracyjny skargi na niezgodność decyzji z prawem zamyka organowi administracyjnemu drogę do stwierdzenia nieważności decyzji, ze względu na związanie go oceną prawną zawartą w wyroku sądu w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego. Próba stwierdzenia nieważności decyzji rozpoznawanej już wcześniej przez sąd oddalający skargę na niezgodność tej decyzji z prawem stanowi w istocie w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego niedopuszczalną ingerencję w prawomocne orzeczenie sądu (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 1992 r., sygn. akt I SAB 63/92, wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 517/00). Należy zwrócić uwagę, że art. 134 §1 P.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd powinien wziąć pod uwagę z urzędu nieważność decyzji. Oddalenie skargi jest zatem jednoznaczne ze stwierdzeniem nieistnienia przesłanki nieważności decyzji. Niemniej jednak trzeba mieć na uwadze, że wobec wprowadzenia dwuinstancyjnego postępowania sądowego wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalający skargę może być przedmiotem zaskarżenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Artykuł 249 §1 pkt 2 o.p. należy więc odczytywać w ten sposób, że chodzi o sytuację, w której sąd administracyjny prawomocnie oddalił skargę. (B. Gruszczyński (w:) S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Ordynacja podatkowa. Komentarz., Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, wydanie 7, Warszawa 2011, s. 957). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni akceptuje powyższe stanowisko. Zatem, biorąc pod uwagę, że w sprawie niniejszej mamy do czynienia z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (I SA/Lu 187/04), uznać należało, że organ podatkowy nie tylko nie miał obowiązku, lecz wręcz nie był uprawniony do badania zasadności okoliczności wskazanych w skardze, które, zdaniem skarżącego, spełniały przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, o których mowa w art. 247 §1 pkt 3 O.p. Ponadto, słusznie organy rozpatrujące sprawę w obu instancjach zwróciły uwagę na fakt, że decyzja z dnia 1 marca 2004r., której dotyczy żądanie stwierdzenia nieważności, została doręczona stronie 4 marca 2004r. Niewątpliwie zatem wniesienie wniosku o stwierdzenie jej nieważności w dniu 15 grudnia 2014r., nastąpiło po upływie 5-letniego terminu, o którym mowa w art. 249 § 1 pkt 1 O.p., z którego wynika, że nie można skutecznie domagać się wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji. Zgodnie więc z art. 249 §1 pkt 1) i 2) O.p. organ podatkowy zobowiązany był do wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z dnia 1 marca 2004r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe [...] W. z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za miesiące: od sierpnia do grudnia 2001r., podatku dochodowego od osób prawnych za 1999r. i podatku od towarów i usług za lata 1999-2001, bez badania zasadności zarzutów zawartych we wniosku o stwierdzenie nieważności. Podkreślić bowiem należy, że odmowa prowadzenia postępowania na podstawie art. 249 O.p. jest orzeczeniem formalnym. Oznacza to, że organ nie odnosił się i odnosić się nie powinien do merytorycznej zasadności argumentów podnoszonych przez skarżącego we wniosku z dnia 12 grudnia 2014r. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.