I SA/Lu 585/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 10 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia w 2010 r. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu p o s t a n a w i a 1. przyznać A. J. prawo pomocy poprzez zwolnienie z połowy wpisu od wniesionej skargi; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W piśmie z dnia 8 sierpnia 2014 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Następnie w wykonaniu wezwania Sądu skarżący nadesłał wypełniony urzędowy formularz wniosku (PPF), w którym zakreśliła, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Wykazał, że wraz z rodziną wyjechał do Anglii, ponieważ nie mógł znaleźć pracy w Polsce. Podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwojgiem kształcących się dzieci i wraz z nimi zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu. Odnośnie stanu majątkowego rodziny, wykazała, że posiada w Polsce nieruchomość rolną o pow. 0,2885 ha (w tym 0,1765 ha lasu), nieprzynoszącą żadnych dochodów. Jego żona nie posiada natomiast żadnego majątku nieruchomego, jak również żadnych zasobów finansowych. Wskazał, że na łączny miesięczny dochód rodziny w kwocie [...] funtów (ok. [...] zł) składa się wynagrodzenie za pracę żony w wysokości [...] funtów oraz jego dochód z pracy dorywczej w kwocie [...] funtów. Skarżący wyjaśnił, że z uzyskiwanych dochodów opłacają wynajem mieszkania ([...] funtów), zaś pozostała kwota dochodu jest przeznaczana na wyżywienie, opłaty za media, dojazdy do pracy i szkoły oraz zakup leków w związku z posiadanym schorzeniem (choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy). Rozpoznając wniosek referendarz sądowy stwierdził, co następuje: W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Nie mniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, że w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku w drodze przyznania prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy strona występująca z takim wnioskiem wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może natomiast zostać przyznane, o ile wykaże on brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe do wniosku strony, referendarz sądowy nie znalazł dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, iż wymaga całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzedu. Niemniej jednak w ocenie referendarza sądowego wniosek strony zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia, wysokości wpisu od skargi wynosi 401 zł - § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez stronę opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 201 zł. Należy mieć na względzie, że również żona skarżącego wniosła skargę na decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym odo osób fizycznych (sygn. akt I SA/Lu 584/14). Koszty sądowe w tej sprawie kształtują się identycznie jak w sprawie niniejszej. Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi w zestawieniu z sytuacją finansową strony oraz fakt, że uiszczenie tej opłaty jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd jak również występowanie w roli strony skarżącej przez małżonkę wnioskodawcy zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części dotyczącej połowy wpisu od skargi z budżetu państwa. Innymi słowy zestawienie kosztów postępowania, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla strony byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości, tj. 401 zł. Przedstawiona przez stronę sytuacja rodzinna i majątkowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja majątkowa skarżącego nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Nie sposób pominąć, że żona skarżącego osiąga stały dochód w wysokości [...] funtów. Również skarżący dysponuje miesięcznym dochodem w kwocie [...] funtów. Oznacza to, że sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny nie należy do wyjątkowo trudnych. Dochody ze wskazanych źródeł zaspokajają wszystkie niezbędne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem by skarżący zalegał z jakimikolwiek płatnościami. Ponadto skarżący i jego rodzina nie posiadają własnego domu ani mieszkania, ale mają zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe. Powyższe wskazuje, że wysokość dochodów, które mimo, iż nie są wysokie, pozwalają zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść ciężar części kosztów postępowania sądowego, który obecnie ogranicza się do uiszczenia połowy wpisu od skargi. W kontekście zaś wydatków strony oraz jej zobowiązań pamiętać należy, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Co więcej, strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, niepubl.). Uwzględniając zatem to wszystko, w ocenie referendarza sądowego zasadnym jest przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy tyle, że nie poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości, a jedynie z połowy wpisu od skargi. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia bowiem ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną strony i zabezpiecza gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu, a jednocześnie nie powoduje przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Jednocześnie nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Po pierwsze ze względu na przedstawioną sytuację materialną wnioskodawcy byłoby to nieuzasadnione, a po drugie udział profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest potrzebny. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13, Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia Sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 p.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie. Konkludując, zwolnienie skarżącego z połowy wpisu od wniesionej skargi stanowi dla niego aktualnie wystarczającą formę wsparcia w prowadzeniu sprawy oraz zabezpieczeniu jego praw i nie zamknie mu przy tym drogi do rozpoznania złożonych przez niego wniosków. Nie wyklucza to bowiem złożenia przez skarżącego kolejnego wniosku o ustanowienie zastępcy prawnego w przyszłości, o ile potrzeba taka będzie rzeczywiście nadal uzasadniona tokiem sprawy i jego sytuacją materialną. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.