I SA/Lu 6/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. W. P. Oddział Regionalny w L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dotacji w zakresie wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 6/13 odmawiającego stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. POSTANOWIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 6/13 odmówił przyznania T. W. P. Oddział Regionalny w L. (dalej jako strona) prawa pomocy w żądanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od rozstrzygnięcia tego strona wniosła zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GZ 480/13. W związku z prawomocnym rozstrzygnięciem wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona uiściła wpis od skargi w kwocie 1500 zł oraz opłatę kancelaryjna od wniosku za sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu z dnia 16 października 2013 r. w wysokości 100 zł. Następnie strona reprezentowana przez adwokata złożyła skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej, a większość zgromadzonych środków finansowych, które posiada pochodzi z dotacji oświatowej i unijnej. Środki te nie mogą jednak być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie ma wolnych środków i nie jest w stanie spłacać bieżących zobowiązań w tym wynikających ze stosunku pracy. Do wniosku strona dołączyła wyciąg z rachunku bankowego obrazujący jego stan na dzień 15 kwietnia 2014 r., bilans oraz rachunek zysków i strat sporządzone na dzień 31 grudnia 2013 r. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie strona może zostać przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, o ile wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem wykazać istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów, oświadczeń oraz twierdzeń musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania. Przystępując jednak do rozpoznania złożonego wniosku w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że kwestia przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który wniosek ten prawomocnie oddalił postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 6/13. Zgodnie z treścią art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Powyższe nie wyklucza jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, z tym jednak wyjątkiem, iż rozpatrzenie takiego wniosku następuje w trybie art. 165 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należy rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Innymi słowy odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym prawomocnym postanowieniu może wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Tym samym bez zmiany okoliczności sprawy nie można uchylić ani zmienić prawomocnego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy, należy zaś rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, które legły u podstaw poprzednio wydanego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia rozstrzygającego o odmowie przyznania prawa pomocy należy założyć, że będą to nowe okoliczności świadczące o tym, iż sytuacja materialna wnioskodawcy uległa pogorszeniu w stosunku do stanu istniejącego w dacie wydania tegoż postanowienia, a tym samym zmianie uległa jego możliwość ponoszenia kosztów postępowania. Uwzględniając powyższą argumentację oraz treść kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy stanął na stanowisku, że wniosek ten będący w istocie wnioskiem o zmianę prawomocnego postanowienia tutejszego Sądu z dnia 16 kwietnia 2013 r. nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, że koszty sądowe na obecnym etapie sprawy sprowadzają się jedynie do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 750 zł. Koszty te zatem są zdecydowanie mniejsze niż poniesione dotychczas przez stronę (wpis od skargi i opłata kancelaryjna, razem 1600 zł). Już samo to wskazuje, że strona jest w stanie zdobyć środki na pokrycie kosztów postępowania, które obecnie są przeszło dwukrotnie niższe. Strona nie wykazała przy tym by jej zdolności płatnicze uległy zmniejszeniu. Wręcz przeciwnie, analiza ponownie złożonego wniosku i dołączonych załączników wskazuje, że sytuacja materialna strony nie tylko nie pogorszyła się lecz uległa poprawie. Przede wszystkim zdecydowanemu zwiększeniu uległy aktywa obrotowe stowarzyszenia z sumy [...] zł na koniec 2011 r. na sumę [...] zł na koniec 2013 r. W tym środki pieniężne w kasie i na rachunku stanowiły wartość 398.167,84 zł. Zdecydowanemu zmniejszeniu uległa również strata netto z działalności stowarzyszenia z kwoty [...] zł, na kwotę [...] zł. Na brak zdolności poniesienia ciężaru wpisu od skargi kasacyjnej nie wskazuje również stan środków na koncie strony, ten bowiem na dzień 15 kwietnia 2014 r. odpowiadał kwocie 5.447,24 zł, a zatem wielokrotnie przewyższała wymagana do uiszczenia na obecnym etapie postępowania opłatę sądową. Nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych strony jest również fakt reprezentowania jej w postępowaniu sądowy, przez profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczność ta sama w sobie przeczy bowiem dopuszczalności uznania, że strona nie jest w stanie ponieść opłat sądowych w wymaganej wysokości, gdyż albo już na ustanowienie adwokata wygospodarowała pewne środki finansowe, albo też oceniając swoje możliwości finansowe liczyła się z taką potrzebą w przyszłości. Końcowo przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podobnie w wypadku stowarzyszeń, które nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Stowarzyszenie jako strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinno zatem przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów. Odnosi się to również do stowarzyszeń działających non profit. W tych warunkach, uznając, iż strona nie wykazała, że - po wydaniu prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy – jej sytuacja majątkowa i finansowa uległa istotnej zmianie (pogorszeniu) w stosunku do tej, jaka była przedmiotem oceny zawartej w postanowieniu z dnia 16 kwietnia 2013 r., stwierdzić należało, iż nie zachodzą określone w art. 165 p.p.s.a. przesłanki konieczne dla dokonania zmiany prawomocnego postanowienia w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne, referendarz sądowy - działając na podstawie przepisu art. 165 p.p.s.a. w związku z przepisami art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji.