I SA/Lu 621/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od darowizny p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 7 maja 2015 r. Ł. D. wystąpił do tutejszego Sądu ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] w przedmiocie podatku od darowizny, wnosząc jednocześnie o zwolnienie go od kosztów sądowych. We wniosku tym podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W skład jego majątku wchodzi gospodarstwo rolne o pow. 19,54 ha wraz z zabudowaniami, które według oświadczenia wnioskodawcy nie jest prowadzone "leży odłogiem". Skarżący aktualnie utrzymuje się z prac wykonywanych dorywczo i zamierza wyjechać za granicę. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpocząć należy od wskazania, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Jak się zaś podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W niniejszej sprawie skarżący wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunki jakie powinna spełnić strona by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym przez wskazany w przywołanym przepisie uszczerbek, należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oceniając z tej perspektywy wniosek strony, uwzględniwszy jednocześnie powyższe uwagi teoretyczne, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania go za zasadny. Mianowicie w jego ocenie sytuacja finansowa i stan majątkowy strony nie pozwalają na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wysokość wpisu w niniejszej sprawie, ustalona w oparciu o wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 1.327 zł. Nie jest to zatem kwota niska. Dokonując jednak zestawienie ww. niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów, z sytuacją finansową strony stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Przede wszystkim trzeba wskazać, że skarżący oprócz dochodu z pracy wykonywanej "dorywczo", którego nie określił wysokości posiada majątek o znacznej wartości. Majątek ten to gospodarstwo rolne składające się z gruntów rolnych o pow. 19,54 ha oraz zabudowań gospodarskich (dwie obory murowane, murowany piętrowy dom, murowana obora ze stodołą). Majątek ten skarżący nabył w dniu 30 czerwca 2014 r. za kwotę [...] zł (patrz akt notarialny k. 14 akt admin.), uzyskaną w drodze darowizny od ojca. Jak natomiast przyjmuje się w orzecznictwie posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Odnośnie zaś twierdzeń strony o nieprowadzeniu nabytego gospodarstwa wskazania wymaga, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie kosztów sądowych. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, tym bardziej jeżeli majątek ten nie jest obciążany prawami osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Bez znaczenia zatem jest podnoszona okoliczność, że grunty rolne skarżącego są nieużytkowane. Istotny jest sam fakt ich posiadania i potencjalna możliwość ich wykorzystywania w sposób przynoszący zyski. Posiadany majątek może też służyć jako zabezpieczenie zaciągniętych ewentualnie pożyczek czy kredytów jeżeli właścicielowi brakuje środków finansowych na bieżące wydatki w tym i na koszty sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 8 kwietnia 2011r. , sygn. I FZ 10/11). Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań wnioskodawcy zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadany przez niego majątek jest w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Na marginesie należy jeszcze zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej (na jej wniosek) od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.