I SA/Lu 63/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kowalczyk Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 maja 2017 r. sprawy ze skargi I. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze, dalej: "Samorządowe Kolegium Odwoławcze", "organ odwoławczy", po rozpoznaniu zażalenia I. M., dalej: "strona", "skarżąca", utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta L., dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji", z dnia [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek skarżącej z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, seria [...], wystawionego przez Straż Miejską Miasta L. w dniu [...] lutego 2014 r. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji rozpoznał żądanie strony na podstawie art.61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.), dalej: "K.p.a.", wprowadzonego do K.p.a. ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 6, poz.18), odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze wskazanego wyżej mandatu karnego. W zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji, odmawiające wszczęcia postępowania, strona podniosła, że dokonano jej potrącenia [...] zł z konta i renty inwalidzkiej, mandat otrzymała zaś za prowadzenie małego pieska bez kagańca i smyczy. W treści zażalenia kwestionuje również zasadność nałożenia mandatu podkreślając niewielką wagę i łagodność pieska. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego intencja strony nie budzi wątpliwości, bowiem ta wyraźnie żąda wszczęcia ogólnego (orzeczniczego) postępowania administracyjnego w oznaczonej wyżej sprawie. W związku z tym organ odwoławczy przypomniał, że sprawa umorzenia należności z tytułu wyżej oznaczonego mandatu była przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] o odmowie zastosowania ulgi. Decyzja ta została doręczona stronie i w ten sposób stała się ostateczna w rozumieniu art.16 § 1 K.p.a. W konsekwencji tej czynności materialno-prawnej weszła ona do obrotu prawnego Tym samym nie jest możliwe wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego zgodnie z żądaniem wnioskodawczyni w celu ponownego rozpatrzenia tej samej sprawy bez zmiany stanu prawnego i faktycznego (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjny z dnia 14 lutego 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2093/13 i z dnia 24 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 3086/14). Z tego względu organ odwoławczy przyjął, że w niniejszej sprawie została spełniona jedna z przesłanek odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego wskazana w art. 61a § 1 K.p.a., gdyż w sprawie wydano już decyzję administracyjną w tym samym przedmiocie, zaś po jej doręczeniu organy administracji publicznej oraz strony są nimi związani (zob. art. 110 K.p.a). Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało ponadto, że należność z tytułu otrzymanego mandatu została już uiszczona. Tym samym ewentualnie wszczęte postępowanie w powyższej sprawie - po uregulowaniu należności z tytułu mandatu - byłoby bezprzedmiotowe i podlegałoby umorzeniu (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 1009/12). W skardze na postanowienie organu odwoławczego strona podniosła, że nie zgadza z nim, ponieważ zostało wydane niezgodnie z prawem. Ponadto skarżąca złożyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 30 stycznia 2017 r. skarżąca została zwolniona od kosztów sądowych i ustanowiono dla niej radcę prawnego z urzędu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) oraz art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", sądy administracyjne kontrolują prawidłowość między innymi postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończących postępowanie, a także postanowień rozstrzygających sprawę co do istoty, z punktu widzenia ich zgodności z prawem. Jak o tym stanowi art. 145 §1 pkt 1 lit. a)-c) P.p.s.a., postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy lub też, na podstawie art. 145 §1 pkt 2 tej ustawy stwierdza nieważność postanowienia. W przeciwnym razie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. sąd skargę oddala. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że postanowienie to nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, a skarga jest bezzasadna. W pierwszej kolejności wymaga odnotowania, iż grzywna wynikająca ze wskazanego mandatu karnego została wyegzekwowana od skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego w dniach [...] maja i [...] czerwca 2015 r. Po drugie, podkreślić trzeba, że poza zakresem kognicji sądów administracyjnych pozostaje kwestia zasadności nałożenia na skarżącą mandatu karnego. Tej kwestii sąd administracyjny nie może zatem analizować i rozstrzygać. Przechodząc zaś bezpośrednio do oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia zauważyć należy, iż dochody z kar pieniężnych i grzywien określonych w odrębnych przepisach, zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 198 ze zm.), stanowią dochody gmin. Z kolei na podstawie art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1870 ze zm.) należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego stanowią środki publiczne jako niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym. Wprawdzie należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego, jako element wskazanych środków publicznych, wymienione zostały w pkt 6a artykułu 60. ustawy o finansach publicznych, dodanym przez art. 55 pkt 3 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o administracji podatkowej (Dz.U.2015.1269), zmieniającej ustawę o finansach publicznych z dniem 1 stycznia 2016 r. Jednak również przed tą datą nie budziło wątpliwości, że należało je zaliczać do środków publicznych, gdyż katalog środków publicznych stanowiących niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym zawarty w art. 60 ustawy o finansach publicznych zawsze miał charakter wyliczenia jedynie przykładowego. Świadczy o tym użyty tam zwrot "w szczególności". Przesądzające znaczenie ma więc publiczno-prawny charakter danych należności, co w przypadku grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego nie budzi wątpliwości (i co znajduje potwierdzenie w treści art. 2 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zaliczającym grzywny i kary pieniężne do obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej), a nie wymienienie expressis verbis w przykładowym katalogu zawartym w art. 60. wskazanej ustawy. Na podstawie art. 67 ustawy o finansach publicznych do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Z tego z kolei wynika, że do należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego mają odpowiednie zastosowanie przepisy art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z treścią ostatniego z powołanych przepisów organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Na podstawie zaś art. 61 ust. 1 ustawy o finansach publicznych organami pierwszej instancji właściwymi do wydawania decyzji w odniesieniu do należności, o których mowa w art. 60, o ile odrębne ustawy nie stanowią inaczej, są w stosunku do należności budżetów jednostek samorządu terytorialnego - wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta albo marszałek województwa. Postępowanie w sprawie tych należności normowane jest zaś przepisami K.p.a. Oznacza to, że Prezydent mógł, na art. 61a § 1 K.p.a., wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, tj. żądanie wszczęcia postępowania, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie mogło być wszczęte. Zdaniem Sądu dopuszczalność wszczęcia postępowania na żądanie strony, zawarte we wniosku o umorzenie należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, powinna być jednak oceniana z odpowiednim zastosowaniem art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podaje dwa powody uzasadniające rozstrzygnięcie odmawiające wszczęcia postępowania. Pierwszy z nich odwołuje się do tego, że sprawa umorzenia przedmiotowej należności została już rozstrzygnięcia decyzją ostateczną. Drugi natomiast zasadza się na tym, że należność z tytułu mandatu została już uiszczona. Rozwijając pierwszy ze wskazanych argumentów organ odwoławczy wskazał, że sprawa umorzenia należności była przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] o odmowie zastosowania ulgi. Decyzja ta została doręczona stronie i w ten sposób stała się ostateczna w rozumieniu art. 16 § 1 K.p.a. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, nie jest możliwe wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego zgodnie z żądaniem wnioskodawczyni w celu ponownego rozpatrzenia tej samej sprawy bez zmiany stanu prawnego i faktycznego. W ocenie Sądu odpowiednie stosowanie, do należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, art. 67a Ordynacji podatkowej powoduje, że argumentacja organu odwoławczego o tym, iż należało odmówić wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie tego rodzaju należności ze względu na zasadę trwałości decyzji ostatecznej, jest nietrafna. Sąd nie podważa zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 16 § 1 K.p.a. Biorąc jednak pod uwagę przesłanki uzasadniające umorzenie należności publiczno-prawnej, określone w treści powołanego przepisu, czyli interes publiczny oraz ważny interes podatnika, które trzeba oceniać z punktu widzenia aktualnej na dzień orzekania sytuacji wnioskodawcy, należy przyjąć, iż dopóki istnieje należność, dopóty mogą być składane wnioski o jej umorzenie. Złożony nowy wniosek powoduje bowiem, że powstaje nowa sprawa, którą należy rozpatrzyć. Odrębną kwestią jest czy w wyniku rozpatrzenia sprawy dojdzie do umorzenia należności. Będzie to możliwe jeśli za takim rozwiązaniem przemawiać będzie przesłanka interesu publicznego lub przesłanka ważnego interesu strony, oceniane z punktu widzenia sytuacji wnioskodawcy w chwili podejmowania rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej. Powołane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w celu uzasadnienia swojego stanowiska w tym zakresie, orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczą innych spraw (orzeczenie w sprawie choroby zawodowej oraz w sprawie przejęcia przez Państwo nieruchomości rolnej) i z tego względu zawarta w nich argumentacja nie może mieć zastosowania w sprawie niniejszej. Sąd w pełni podziela natomiast stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że za odmową wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia przedmiotowej należności przemawia fakt, iż należność ta już nie istnieje. Z odpowiedniego zastosowania do należności publiczno-prawnej przepisu art. 67a Ordynacji podatkowej wynika bowiem, iż żądanie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym można zasadnie zgłosić wtedy, gdy należność ta istnieje. Oznacza to, że przed datą złożenia wniosku o umorzenie nie może jeszcze dojść do wygaśnięcia zobowiązania np. ze względu na uiszczenie należności. W takiej bowiem sytuacji wniosek o umorzenie byłby bezprzedmiotowy. W rozpoznawanej sprawie nie ma natomiast wątpliwości, iż należność z tytułu grzywny nałożonej na skarżącą mandatem karnym, seria [...], w chwili składania wniosku o umorzenie należności, tj. w dniu [...] października 2016 r., już nie istniała. Została ona bowiem wyegzekwowana w maju i czerwcu 2015 r. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę. Nieprzyznanie wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu uzasadnione jest zaś tym, że pełnomocnik nie podjął jakiegokolwiek działania w sprawie.