I SA/Lu 641/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 4 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2007 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, skarżąca wniosła o zwolnienie jej z tego obowiązku wskazując, że nie jest w stanie go ponieść. Uzasadniając wniosek wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwójką dzieci w wieku 22 i 24 lat. Na chwilę obecną jest osobą bezrobotną, a jedynym źródłem utrzymania rodziny jest otrzymywane przez męża wynagrodzenia z tytułu umowy o dzieło w kwocie około [...] zł. Majątek jaki posiada razem z mężem to dom o pow. 200 m2 oraz grunty rolne o pow. 3 ha oddane w dzierżawę w zamian za opłacanie podatku rolnego. Są również właścicielami samochodu marki Mazda 323f o wartości [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca złożyła: wspólne zeznanie podatkowe małżonków za 2014 r., wyciąg z rachunku bankowego za sierpień 2015 r., decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz łącznego zobowiązania podatkowego za 2014 r., zawiadomienia o wznowieniu realizacji zajęcia wierzytelności na kwoty: od J. W. - [...] zł i od K. W. – [...] zł oraz zestawienie czynnych depozytów należących do skarżącej wykazujące kwotę [...]zł. Nie złożyła natomiast wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych z czerwca i lipca 2015 r., zaświadczenia o uznaniu jej za osobę bezrobotną, oraz dokumentu na podstawie którego małżonek skarżącej wykonuje pracę zarobkową i określającego wysokość wynagrodzenia. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W przedstawionym stanie rzeczy wniosek strony nie mógł zostać uwzględniony. Celem instytucji prawa pomocy dla osoby fizycznej jest zapewnienie jej prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania. Głównym czynnikiem ją warunkującym jest stan majątkowy osoby wnioskującej (oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe – jeżeli takie są), oceniany przez pryzmat uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków związanych z kosztami koniecznego utrzymania. Prawo pomocy w zakresie objętym wnioskiem skarżącej dotyczy jego przyznania w zakresie częsciowym, czego przesłanką jest wykazanie (podkreślenie referendarza sądowego) braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako p.p.s.a. Z przywołanej regulacji wynika jednoznacznie, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe wykazanie, że poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzin ze względu na sytuację dochodową i majątkową wnioskodawcy nie jest możliwe. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym przyjmuje się, że to na wnioskodawcy ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 -, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest zaś wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (referendarz sądowy) nie jest bowiem zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne i wiarygodne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W szczególności nie udokumentowała w należyty sposób aktualnej sytuacji dochodowej swojej oraz swojego męża, co w istocie uniemożliwiło merytoryczne rozpoznanie wniosku. Przede wszystkim podnieść należy, że skarżąca nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych: swojego oraz swojego męża za wskazany w wezwaniu referendarza z dnia 3 sierpnia 2015 r. okres. Złożone przez nią wyciągi obejmują jedynie następujące okresy: sierpień 2015 r. (wyciąg z rachunku skarżącej) oraz 24 stycznia 2015 r. - 23 lutego 2015 r. i 24 lipca 2015 r. - 23 sierpnia 2015 r. (wyciąg z rachunku męża). Co również istotne, skarżąca nie złożyła żadnych wyjaśnień pozwalających ocenić jej sytuację majątkową w kontekście wysokości miesięcznych uzyskiwanych przez męża skarżącej dochodów. Samo oświadczenie o wykonywaniu pracy na podstawie umowy zlecenia bez poświadczenia tej okoliczności odpowiednim dokumentem nie wyjaśnia w żaden sposób tej kwestii. Odnośnie zaś samej skarżącej okoliczności pozostawania przez nią bez pracy nie potwierdza również brak przedłożenia zaświadczenia właściwego urzędu pracy o uznaniu jej za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Skarżąca wbrew wezwaniu nie złożyła również zaświadczenia o wielkości wszystkich posiadanych nieruchomościach gruntowych (decyzja w sprawie wymiaru podatku rolnego dotyczy 1,11 ha fiz. podczas gdy we wniosku wskazała, że posiada grunty rolne o pow. 3 ha), co również stanowi istotną lukę uniemożliwiająca ocenę jej zdolności płatniczych. Pomijając nawet jej istnienie, podniesienia w tym miejscu wymaga - w kontekście posiadanych gruntów -, że oddanie ich w istocie w nieodpłatne użytkowanie innemu podmiotowi w żaden sposób nie przemawia na korzyść przyznania prawa pomocy. Istotne bowiem jest, że strona posiada majątek w postaci gospodarstwa rolnego mogący potencjalnie przynosić jej dochody (samodzielna uprawa, oddanie w odpłatną dzierżawę) ewentualnie być zabezpieczeniem kredytu lub podlegać obrotowi. Nieodpłatne oddanie do użytkowania gruntów rolnych osobie trzeciej w istocie oznacza utratę możliwość uzyskania środków finansowych, co z kolei stoi w sprzeczności z przesłankami przyznania prawa pomocy. Ponadto z wniosku strony ani złożonych dokumentów nie wynika, aby jakiekolwiek z koniecznych potrzeb życiowych były w przypadku skarżącej i jej rodziny zagrożone, a wyjątkowy charakter prawa pomocy wynikający z jego finansowania ze środków publicznych także te wydatki nakazuje ograniczyć do niezbędnego minimum. Skarżąca, mimo niskich dochodów rodziny (375 zł na osobę) na bieżąco reguluje wszystkie zobowiązania związane z utrzymaniem domu oraz rodziny. Ponadto małżonkowie posiadają zdeponowane w bankach znacznej wysokości środki pieniężne (ponad [...] zł), które co prawda na chwilę obecną objęte są zajęciami egzekucyjnymi, jednak wskazują na zdolność pozyskania przez stronę środków pieniężnych znacznej wartości. Mając na uwadze powyższe uznać należało, że niezłożenie ww. dokumentów oraz oświadczeń stanowi rezultat celowego działania, mającego na celu ukrycie rzeczywistej wysokości dochodów oraz posiadanego majątku. Taka postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i dochodową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Obowiązkiem strony jest bowiem podejmować takie czynności, które przekonałyby oceniającego wniosek, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Okoliczności dotyczące przyznawania prawa pomocy - z uwagi na sygnalizowany powyżej jego wyjątkowy charakter i finansowanie ze środków publicznych - nie mogą bowiem budzić żadnych wątpliwości, a ich istnienie nie może być interpretowane na korzyść strony i uzasadniać wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jej oczekiwaniami. Stąd referendarz sądowy, działając na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.