I SA/Lu 648/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Kwiatek, Sędziowie Asesor WSA Jerzy Drwal (spr.),, WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Stażysta Kamil Rutkowski, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości podatkowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje adwokatowi J. C. wynagrodzenie w kwocie [...] – w tym VAT) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zwrot wydatków w kwocie [...], które wypłacić z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie; III. nakazuje ściągnąć od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz Skarbu Państwa – kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - kwotę [...] tytułem wpisu od skargi, od uiszczenia którego skarżąca była zwolniona. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] (Nr [...]), wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, Dyrektor Izby Skarbowej - po rozpatrzeniu odwołania W. P. od decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...]., odmawiającej umorzenia odsetek (w kwocie 4 186 zł) za zwłokę od zaległości w podatku od towarów i usług oraz dodatkowego zobowiązania podatkowego - utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Dyrektor Izby Skarbowej podał, że organ ten - po przeprowadzeniu postępowania na wniosek strony z dnia 19 marca 2007 r. – uznał, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie ulgi w postaci umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za okres styczeń 2002 r. – sierpień 2006 r. oraz dodatkowego zobowiązania podatkowego za okres maj 2004 r. – sierpień 2006 r. i dlatego w/w decyzją odmówił zastosowania ulgi. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżąca niezasadnie zarzuca naruszenie przepisów art. 67 a § 1 pkt 3 oraz art. 121 i art. 122 Ordynacji podatkowej. Wskazał, że instytucja umarzania odsetek od zaległości podatkowych, podobnie jak pozostałe rodzaje ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, stanowi odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania i równości podmiotów wobec prawa. W związku z tym zastosowanie tej instytucji zostało ograniczone do nadzwyczajnych i wyjątkowych sytuacji i w takim kontekście należy rozumieć "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny" jako przesłanki umorzenia odsetek od zaległości podatkowej. Zaznaczył przy tym, że decyzja o umorzeniu ( bądź odmowie umorzenia ) odsetek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ podatkowy nie ma obowiązku wydania dla strony pozytywnego rozstrzygnięcia. Ma natomiast obowiązek przeprowadzenia postępowania w sposób prawidłowy. Postępowanie to wykazało, że zaległość podatkowa wiąże się z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą, zlikwidowaną z dniem 31 października 2006 r. Działalność taka jest podejmowana na własną odpowiedzialność, własne ryzyko i na własny rachunek podatnika. Stąd skutki indywidualnych decyzji podatnika, jak również sposoby gospodarowania jego majątkiem nie mogą być przeniesione na Skarb Państwa. Jak ustalono, na dzień 4 lipca 2007 r. strona nie spłaciła chociażby części zadłużenia z tytułu podatku VAT, przez co generując zaległości podatkowe systematycznie zwiększa kwotę narastających odsetek. Strona praktycznie nie posiada majątku. Zamieszkuje z mężem w spółdzielczym własnościowym lokalu mieszkalnym, który podarowała wraz z jego wyposażeniem w październiku 2006 r. – K., L. i J. P.. Wartość tego lokalu wynosiła około 100 tys. zł. Ponoszone średnie koszty z tytułu czynszu wynoszą około 260 zł. Ustalono ponadto, że w kwietniu 2003 r. W. P. zbyła wraz z mężem prawo do innego spółdzielczego własnościowego lokalu o wartości 75 tys. zł. Źródłem utrzymania strony jest renta w wysokości 623 zł miesięcznie. Strona cierpi na różne schorzenia i ponosi co miesiąc koszty leczenia wynoszące około 200 zł. W tych okolicznościach dokonana ocena sytuacji finansowej i stanu majątkowego strony oraz źródeł powstania zaległości podatkowej, świadczy – zdaniem organu odwoławczego - o tym, że brak jest przesłanek do zastosowania wnioskowanej ulgi, a rozstrzygnięcie w tej sprawie zapadło zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W.P. zarzuciła, że powyższą decyzję wydano z naruszeniem przepisu prawa materialnego, to jest art. 67 a § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, poprzez bezzasadne danie pierwszeństwa interesowi publicznemu przed słusznym interesem strony. Zarzuciła również mającą istotny wpływ na wynik sprawy, obrazę przepisów postępowania, w tym art. 122 Ordynacji podatkowej, poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich dostępnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy, co skutkowało nienależytym uwzględnieniem sytuacji materialnej oraz zdrowotnej podatniczki i możliwości uregulowania przez nią ciążących na niej zobowiązań. We wnioskach domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji. Rozpoznając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Organ podatkowy ma obowiązek – przed wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia - przeprowadzić postępowanie wyjaśniające tak, jak tego wymaga ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Zgodnie z jej art. 187 § 1, organ podatkowy zobowiązany jest zebrać kompletny materiał dowodowy i ten materiał dowodowy wyczerpująco rozpatrzyć. Poza tym, na podstawie art. 191 Ordynacji podatkowej, powinien ustalić i przeanalizować wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy na podstawie wszechstronnej oceny całego materiału dowodowego, przeprowadzonej w granicach swobodnej oceny dowodów. W rozpoznawanej sprawie organ nie sprostał tym obowiązkom. W rezultacie przedwczesnym byłaby ocena Sądu na temat prawidłowości zastosowania przez organ przepisu art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, będącego materialno - prawną podstawą zaskarżonej decyzji. Powołany przepis przewiduje, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowej, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Skarżąca – jak wynika z akt sprawy - nie odwoływała się od wydanych w dniu [...] przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego, decyzji, określających zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług oraz ustalających dodatkowe zobowiązanie podatkowe w tym podatku. Złożyła natomiast wniosek o rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej oraz o umorzenie całkowite lub częściowe odsetek za zwłokę. Zaskarżoną decyzją organ zaakceptował rozstrzygnięcie, odmawiające ich umorzenia. Uwadze organu umknęło, że ugruntowanym jest pogląd prawny o bezpodstawności orzekania, na mocy przepisu art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, o dodatkowym zobowiązaniu podatkowym (tzw. sankcji) w przypadku osób fizycznych i w toku kontroli instancyjnej decyzje organów I instancji w tej w części kwestionowane - jako sprzeczne z prawem, są z tego powodu uchylane. W tych okolicznościach rzeczą organu było przy interpretacji pojęcia interesu publicznego rozważyć w całokształcie okoliczności rozpatrywanej sprawy i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, czy respektowanie takich wartości jak sprawiedliwość społeczna, równość wobec prawa, czy też zaufanie obywateli do organów władzy publicznej – nie powinno skutkować odmienną od - wyrażonej przez organ I instancji - oceną złożonego przez skarżącego wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę. Poza tym, niezbędnym była analiza i odniesienie się do ewentualnych skutków decyzji organu I instancji, pod kątem, czy zapłata odsetek, biorąc pod uwagę sytuację rodzinną i materialną skarżącej, nie spowoduje, że zmuszona ona będzie – w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb - korzystać z pomocy społecznej, finansowanej ze środków publicznych. W tym stanie rzeczy naruszenie dyspozycji art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych też względów i na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Na podstawie art. 250 cyt. ustawy orzekł o należnym pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzeniu oraz o zwrocie wydatków. W oparciu zaś o treść art. 199 i art. 223 § 2 w/w ustawy, rozstrzygnął w przedmiocie wpisu od skargi, od którego skarżąca była zwolniona.