I SA/Lu 653/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca) Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Małgorzata Fita Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi T. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie czynności egzekucyjnych zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika III Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz T. N. [...] zł ([...] złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r., Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia T. N. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] kwietnia 2016 r., znak sprawy: [...] oddalające skargę na czynności egzekucyjne zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Z jego uzasadnienia wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. otrzymał do egzekucyjnej realizacji wystawiony na skarżącego przez firma A tytuł wykonawczy z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...], którym objęto zaległe składki członkowskie na rzecz samorządu [...] od kwietnia 2012 r. do marca 2015 r. w kwocie [...]zł. W celu wyegzekwowania ww. należności, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] marca 2016 r. zajął rachunek w firma B Oddział w L.. Zawiadomienie o zajęciu doręczono bankowi w dniu [...] marca 2016 r., natomiast skarżącemu wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego - w dniu [...] marca 2016 r. Pismem z dnia [...] marca 2016 r. skarżący wniósł do organu egzekucyjnego skargę na czynności egzekucyjne z dnia [...] marca 2016 r., która została oddalona postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia [...] kwietnia 2016 r. W zażaleniu od tego rozstrzygnięcia, skarżący stwierdził, że działanie organu egzekucyjnego jest niezgodne z art. 46 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej podkreślając, że zgodnie z tym przepisem przepadek rzeczy może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Wyraził pogląd, że Konstytucja RP zapewnia wolność zrzeszania się, co oznacza brak przymusu opłacania składek. Dyrektor Izby Skarbowej w rozpoznaniu zażalenia, zwrócił na wstępie uwagę, że przedmiotem niniejszego postępowania jest postanowienie wydane na podstawie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) – dalej: "u.p.e.a.", zgodnie z którym, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej. Postanowienie w sprawie skargi na czynności egzekucyjne - zgodnie z § 5 - wydaje organ egzekucyjny. Powołując się następnie na przepisy u.p.e.a., a mianowicie: - art. 1a pkt 2, stosownie do którego przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, - art. 6 § 1 stanowiący, że w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych, - art. 26 § 1 zgodnie z którym, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru, a jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego (§ 4), organ odwoławczy dodał, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego upoważnia i zobowiązuje organ egzekucyjny, zgodnie z art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a. do stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie, prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego, zaś katalog tych środków dotyczący należności pieniężnych zawiera art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Jednym z tych środków jest egzekucja z rachunków bankowych. Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że zasady prowadzenia egzekucji z rachunków bankowych uregulowane są w art. 80-87 u.p.e.a. Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty (art. 80 § 1). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia o zajęciu - stosownie do art. 80 § 3 u.p.e.a., organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. W myśl art. 67 § 1 u.p.e.a., podstawę zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunku bankowego stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Wymogi formalne, jakim powinno odpowiadać zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, określa art. 67 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym, zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera: 1) oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego; 2)oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności; 3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego; 4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia; 5) kwotę należności, okres, za który należność, została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia; 6) kwotę należnych kosztów egzekucyjnych; 7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia; 8) pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia; 9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego. Organ odwoławczy argumentował, że zawiadomienie z dnia [...] marca 2016 r. o zajęciu rachunku bankowego zostało doręczone bankowi w dniu [...] marca 2016 r., dodając, że jednocześnie organ egzekucyjny zawiadomił skarżącego o zajęciu wierzytelności pieniężnej w ww. banku, doręczając w dniu [...] marca 2016 r. odpis zawiadomienia o zajęciu wraz odpisem tytułu wykonawczego nr [...] W świetle powyższego, organ odwoławczy stwierdził, że sama czynność zmierzająca do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego została dokonana prawidłowo, gdyż zawiadomienie o zajęciu spełniało ustawowe wymogi formalne, o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. i zawierało wszystkie wymagane elementy jak: oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego, oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności, numery tytułów wykonawczych stanowiących podstawę zajęcia, określenie stosowanego środka egzekucyjnego, kwotę należności, okres, za który należność została ustalona, rodzaj i stopę odsetek oraz kwotę tych odsetek, kwotę należnych kosztów egzekucyjnych, wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia, pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia, datę wystawienia, podpis oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego. Ponadto jego forma odpowiadała tej określonej w załączniku nr 3 do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 2310). Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 46 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w myśl którego, przepadek rzeczy może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, organ odwoławczy stwierdził, że nie mógł on mieć w sprawie żadnego znaczenia, w sytuacji, gdy organ egzekucyjny prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania niezapłaconych składek członkowskich na rzecz samorządu lekarskiego od kwietnia 2012 r. do marca 2015 r., stosując środek egzekucyjny wymieniony w art. 1 a pkt 12 a u.p.e.a. Od tego postanowienia skarżący wystąpił ze skargą do sądu. Zarzucając, że organ egzekucyjny nie ustalił, czy Prezes Okręgowej Izby Lekarskiej ma prawo pobierać jakiekolwiek składki, wniósł o podanie podstawy prawnej tego uprawnienia. Wyjaśnił, że nie podpisał żadnej umowy z Prezesem Okręgowej Izby Lekarskiej, nie chce należeć do Okręgowej Izby Lekarskiej i opłacać składek członkowskich. Powołując się na art. 12 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stwierdził, że przepis ten stanowi prawo do tworzenia związków zawodowych i innych organizacji lecz nie nakłada obowiązku należenia do Okręgowej Izby Lekarskiej i płacenia składek. W jego ocenie, działania organu egzekucyjnego są niezgodne z art. 46 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zwrócił się również o udzielenie odpowiedzi, czy organ egzekucyjny ma prawomocne orzeczenie sądu, podnosząc, że "organ egzekucyjny postępuje jak okupanci w latach 1939-1945 - "rabuje" bez wyroku sądu". Zarzucając, że organ egzekucyjny najpierw dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej, a dopiero później o tym powiadomił, domagał się zwrotu zrabowanych pieniędzy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, odwołując się do swojej dotychczasowej argumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż poza jej granicami. Kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu poddane zostało postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2016 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] kwietnia 2016 r. oddalające skargę na czynności egzekucyjne zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Podkreślenia na wstępie wymaga, że na podstawie art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach; stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu tzn. czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej opisane zasady, Sąd doszedł do przekonania, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a zatem skarga zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie skarżący wniósł do organu egzekucyjnego pismo z dnia [...] marca 2016 r., nadane w dniu [...] marca 2016 r. (k.3) zatytułowane: "Państwo bez sprawiedliwości podobne jest do bandy rozbójników – Święty Augustyn", wskazując jednocześnie, iż "chciałby złożyć skargę na czynności egzekucyjne Nr [...] z dnia [...] marca 2016 r.", używając w jego treści takich sformułowań, jak: "działanie urzędu skarbowego jest niezgodne z art. 46 Konstytucji", "czy urząd skarbowy ma prawomocne orzeczenie sądu", "proszę o zwrot zrabowanych pieniędzy", "urząd skarbowy zachowuje się tak jak okupanci w latach 1939-1945", "rabuje nas bez wyroku sądu i nawet bez wcześniejszego zawiadomienia", "...władza zachowuje się jak okrutny okupant", "konstytucja zapewnia nam wolność zrzeszania się", "nie ma mowy o przymusie zrzeszania się i opłacania składek", "proszę nie łamać moich praw i zachowywać się tak, jak cywilizowani ludzie". W ocenie Sądu nie może ulegać żadnej wątpliwości, że żądanie skarżącego zostało zredagowane co najmniej niezręcznie, mało zrozumiale, emocjonalnie, w sposób bardzo nieprecyzyjny, niejasny i odnosiło się w znaczącej mierze do działań urzędu skarbowego. Uwaga ta ma o tyle istotne znaczenie, że pismo to zostało wniesione w otwartym terminie do zgłoszenia zarzutów, czego organy albo nie dostrzegły, albo uznały za okoliczność nie mająca znaczenia dla istoty sprawy. Odpis tytułu wykonawczego został bowiem doręczony skarżącemu w dniu [...] marca 2016r., zaś ww. pismo potraktowane jako skarga na czynności egzekucyjne zostało nadane pocztą w dniu [...] marca 2016 r. Jak już wyżej zaznaczono, poza sformułowaniem zawartym w ww. piśmie, iż skarżący "chciałby złożyć skargę na czynności egzekucyjne Nr [...] z dnia [...] marca 2016 r." z zawartych w nim dalszych treści nic więcej nie wynika, chociaż nie sposób pominąć okoliczności, że zawierało ono także wskazanie daty tytułu wykonawczego. Sąd wyraża stanowisko, że organ - opierając się jedynie na pierwszym zdaniu wniesionego pisma - w ogóle nie dokonał oceny jego charakteru. Jakkolwiek na gruncie art. 61 § 1 k.p.a. ugruntowało się orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok z 24 lipca 2001 r., IV SA 1091/99, wyrok z 26 lutego 2009 r., I OSK 559/08, wyrok z 16 lipca 2009 r., II OSK 1163/08, wyrok z 11 lipca 2013 r., II FSK 2293/11, CBOSA), zgodnie z którym organ jest związany żądaniem strony, a treść tego żądania wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, to jednak w wypadku, gdy wniosek wszczynający postępowanie administracyjne budzi wątpliwości co do jego treści, organ jest zobowiązany do podjęcia z urzędu czynności w zakresie ustalenia rzeczywistej woli osoby, od której on pochodzi. Organy władzy publicznej nie mogą dokonywać swobodnej kwalifikacji przedmiotu żądania, zwłaszcza, gdy jest ono zredagowane w sposób mało czytelny, a zostaje zgłoszone w terminie, w którym stronie przysługują środki obrony. Są bowiem zobowiązane do rozpoznania sprawy co do jej istoty, w świetle intencji autora dających się ustalić na podstawie całej treści pisma i jego ewentualnych wyjaśnień doprecyzowujących złożonych w określonym trybie na żądanie organu. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie organy nie dopełniły obowiązku jednoznacznego zbadania okoliczności sprawy, w tym przede wszystkim – rzeczywistych intencji skarżącego. Zauważyć jednak przy tym należy, że organ egzekucyjny miał te okoliczności w polu widzenia, skoro w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] kwietnia 2016 r. stwierdził, że "podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące niezgodności z Konstytucją oraz niedopuszczalności egzekucji administracyjnej (stanowiące przesłanki do wniesienia odrębnych środków prawnych, tj. zarzutów egzekucyjnych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) - wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; i pkt 7 u.p.e.a. - brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; bądź wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a., wykraczają poza ramy przedmiotowe niniejszego postępowania skargowego i nie mogą być rozpoznawane". Tym więc bardziej dostrzegając jawiące się w tle intencje skarżącego, winien jednoznacznie "dopytać" o treść jego żądania, zwłaszcza w sytuacji, gdy jak to już wyżej zaznaczono jego pismo z dnia [...] marca 2016 r. rozpatrzone przez organy obu instancji jako skarga na czynności egzekucyjne, z jednej strony zawierało niejednoznaczne i zagmatwane treści, z drugiej zaś - zostało złożone w terminie do wniesienia zarzutów. Na marginesie można jeszcze dodać, że wobec faktu wyegzekwowania spornej wierzytelności, rozważania na temat ewentualnego potraktowania ww. pisma skarżącego jako wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. pozostawałoby bezprzedmiotowe. Z przytoczonych wyżej przyczyn Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł w pkt I wyroku o uchyleniu zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego (art. 135 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zapadło na mocy art. 200 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji zobowiązane będą, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a., uwzględnić przedstawione powyżej uwagi przy ponownym rozpoznaniu pisma skarżącego z dnia [...] marca 2016 r., w szczególności zaś, w pierwszej kolejności winny ustalić jego charakter procesowy, a w dalszej – wydać stosowne rozstrzygnięcie.