I SA/Lu 686/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r., L. G. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynika, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe mimo, że w jej mieszkaniu przebywa również były mąż (małżeństwo zostało rozwiązane w 1982 r.), który zajmuje jeden pokój. Dochód skarżącej stanowi emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie [...] zł netto (... zł brutto) miesięcznie. W zakresie majątku wskazała natomiast, że jest właścicielem mieszkania w L. o pow. 70 m2 oraz garażu o pow. 20,25 m2, nieruchomości zabudowanej pensjonatem w stanie surowym o pow. 600 m2 położonej w N., nieruchomości rolnej o pow. 0,84 ha fiz. (1,14 ha przelicz.) położonej w N., nieruchomości gruntowej o pow. 0,62 ha położonej w Ś. zabudowanej budynkiem magazynowym o pow. 1547 m2 oraz dwóch zabudowanych działek przy ul. [...] i .. w L. o pow. 34,65 m2 i 155,25 m2. Skarżąca nadmieniła, że wskazane nieruchomości są zajęte tytułem zabezpieczenia nieuiszczonych należności publiczno-prawnych. Skarżąca przedłożyła także rachunki za media, usługi telekomunikacyjne, telewizję kablową, mieszkanie oraz nakazy płatnicze podatków od wskazanych wyżej nieruchomości. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił L. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które nie są w stanie z uwagi na swą trudną sytuację ekonomiczną uiścić kosztów sądowych. Analiza oświadczeń skarżącej i przedstawionych przez nią dokumentów, w ocenie referendarza prowadzi do wniosku, że skarżąca ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, uzyskuje stały dochód oraz posiada kilka nieruchomości. Zdaniem referendarza mając na uwadze przywołane przez niego orzecznictwo posiadanie majątku głównie nieruchomości praktycznie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto ustanowienie na nieruchomościach należących do skarżącej hipotek przymusowych nie ogranicza władania tymi nieruchomościami. Referendarz zaznaczył również, ze skarżąca powołując się na dolegliwości zdrowotne nie przedłożyła żadnych dokumentów świadczących o ponoszonych z tego tytułu wydatkach, co z kolei uniemożliwiło ustalenie jakie są realne możliwości poniesienia przez nią kosztów sądowych, a co za tym idzie czy w sprawie zaistniały przesłanki przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, określone art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a. Sytuacja ta uzasadnia w ocenie referendarza odmowę przyznania prawa pomocy w określonym przez skarżącą zakresie. Na powyższe postanowienie referendarza sądowego pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu wskazał, że ewentualne korzyści jakie mogłaby osiągać skarżąca ze swoich nieruchomości, a na których ustanowiono hipoteki w całości przypadały by nie jej, a wierzycielowi. Podkreślił, że jedyny dochód skarżącej stanowi pomniejszona o należności egzekwowane przez komornika emerytura. Pełnomocnik wyjaśnił jednocześnie, że skarżąca jest osobą starszą w związku z posiadanymi schorzeniami ponosi oprócz typowych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem także wydatki na leczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że zaskarżone postanowienie traci moc, a sąd na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącej, będącej osobą fizyczną zawiera żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W sprzeciwie skarżąca podtrzymała złożone wcześniej wyjaśnienia odnośnie swojej sytuacji życiowej i materialnej. Dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie skarżąca powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Rozpatrując wniosek skarżącej należy w pierwszej kolejności wskazać i podzielić stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (II FZ 236/08). Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Skoro to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi ona przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. W okolicznościach rozpatrywanego wniosku, w świetle twierdzeń i przedstawionych dokumentów, skarżąca nie wykazała ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy nie uznał za wiarygodne twierdzeń skarżącej o jej sytuacji materialnej, zważywszy na poziom deklarowanych wydatków nad poziomem wskazywanych dochodów (z oświadczenia złożonego na druku PPF wynika, że skarżąca z tytułu emerytury i dodatku pielęgnacyjnego uzyskuje kwotę [...] zł netto miesięcznie). Skarżąca nie wyjaśniła w sposób przekonujący źródeł finansowania wydatków, które wynikają z przedłożonych dokumentów i jednocześnie przewyższają wykazany przez nią dochód. Nie jest bowiem przekonujące twierdzenie, że skarżąca nie będzie w stanie ponieść kosztów sądowych, (które jak to zauważył referendarz sądowy nie są zbyt wysokie), a z przedłożonych dokumentów wynika, że jest zobowiązana do ponoszenia znacznych kosztów związanych chociażby z podatkiem od posiadanych nieruchomości, które najprawdopodobniej reguluje. W aktach sprawy brak jest dokumentów świadczących o zaleganiu ze wspomnianymi płatnościami. W ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie twierdzenie skarżącej wskazujące, że jedynym źródłem jej utrzymania jest świadczenie emerytalne i pielęgnacyjne także w kontekście korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, co bez wątpienia wpływa na możliwości płatnicze skarżącej, a jednocześnie stoi w sprzeczności z jej twierdzeniem o braku środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Należy bowiem zauważyć, że brak konkretnych, działań ze strony skarżącej w zakresie obniżenia wysokości ponoszonych wydatków jest wynikiem takiej rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej, która pozwala wywiązać się z obowiązku uiszczenia określonej kwoty wynikającej z umowy zawartej z pełnomocnikiem, obok ponoszenia kosztów koniecznego utrzymania. Taka postawa skarżącej wprost wskazuje, że w rzeczywistości znajduje się w sytuacji materialnej, w której uzyskuje czy posiada wyższe kwoty środków finansowych, niż to wykazuje przy ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy w tym postępowaniu sądowym. Podsumowując, z analizy twierdzeń skarżącej wynika, że nie przedstawiła ona swojej sytuacji materialnej, poziomu uzyskiwanych środków finansowych, w sposób wyczerpujący i odpowiadający rzeczywistości. Zawarte we wniosku informacje wydają się być jedynie fragmentaryczne i koncentrują się na konieczności ponoszenia wydatków, które w znacznej mierze nie mają pokrycia w wykazanych dochodach. Skoro to rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa, to wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych dochodów. Dopiero zestawienie przedstawionych we wskazanym zakresie informacji stanowi podstawę do prawidłowej oceny, czy w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione w niniejszej sprawie dokumenty wskazują, że skarżąca nie wykazała w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji materialnej w zakresie uzyskiwanych czy posiadanych środków, skupiając się jedynie na jej wybranych fragmentach. Sytuacja taka, co do zasady wyklucza prawidłowe stwierdzenie istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy i w konsekwencji wyklucza zasadne przyznanie tego prawa. Wobec stwierdzenia, że skarżąca w rzeczywistości nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie należało orzec jak w sentencji postanowienia.