I SA/Lu 692/24
WyrokWSA w Lublinie2025-03-05
Skład orzekający: Andrzej Niezgoda, Marcin Małek, Jakub Polanowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postępowanie egzekucyjne może zostać umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z powodu niedopuszczalności egzekucji, gdy zobowiązany kwestionuje ustalenie zadłużenia, a postępowanie egzekucyjne zostało zakończone realizacją zajęcia?Ratio decidendi
Postępowanie egzekucyjne może zostać umorzone z powodu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, gdy występują okoliczności formalne, wykluczające możliwość prowadzenia egzekucji, a nie merytoryczne dotyczące kwestionowania samego zadłużenia. Kwestionowanie przez zobowiązanego wysokości zadłużenia lub sposobu wystawienia tytułu wykonawczego nie stanowi przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu niedopuszczalności, jeśli nie wynikają one z przepisów prawa całkowicie wyłączających możliwość przymusowej realizacji obowiązku.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący domagał się umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego podatku dochodowego za 2021 rok, argumentując niedopuszczalność egzekucji. Organy uznały, że kwestionowanie zadłużenia nie jest przesłanką umorzenia, a doręczenia były prawidłowe. Skarżący podniósł również zarzuty dotyczące naruszenia jego godności i praw człowieka.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie Sędzia WSA Marcin Małek Asesor sądowy Jakub Polanowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 18 września 2024 r., nr 0601-IEE.7192.161.2024.3 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Postanowieniem z 18 września 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: Dyrektor, organ odwoławczy, organ), po rozpatrzeniu zażalenia M. C. (dalej: zobowiązany, skarżący, strona), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Lubartowie (dalej: Naczelnik, organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z 25 lipca 2024 r., nr 0609-SEE.7113.137.2023.49, o odmowie umorzenia postępowania dotyczącego wniosku z 25 lipca 2022 r.
Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Naczelnik prowadził wobec strony postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 20 lipca 2022 r., nr [...], obejmującego podatek dochodowy za 2021 rok (PIT-37) w kwocie 484 zł i odsetki za zwłokę. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik m.in. zawiadomieniem z 20 lipca 2022 r. nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w BNP [...] Bank Polska S.A. Odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...], doręczono stronie w trybie art. 44 k.p.a. Bank w odpowiedzi poinformował, że zajęcie nie może być zrealizowane z powodu braku środków na rachunku. Następnie zawiadomieniami z 21 lipca 2022 r. nr [...] i nr [...] zajęto wynagrodzenie za pracę w "A" spółce z o.o. w K. i "B" spółce z o.o. w S. . Zajęcia te okazały się bezskuteczne. Zawiadomieniem z 1 grudnia 2022 r. nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w KRUS Oddział Regionalny we Wrocławiu. W odpowiedzi KRUS poinformowała, że potrącenia będą realizowane od grudnia 2022 r. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 20 lipca 2022 r. nr [...] zostało zakończone poprzez realizację zajęcia świadczenia w KRUS w dniu 21 marca 2023 r.
Do organu pierwszej instancji wpłynął wniosek strony z 25 lipca 2022 r. (dokument elektroniczny), w którym zażądała "natychmiastowego wstrzymania wszelkich postępowań" prowadzonych przez Naczelnika. Wniosek został uzupełniony przez pismem z 16 sierpnia 2022 r., w którym strona ponownie zażądała wstrzymania wszystkich postępowań. Organ egzekucyjny uznał, że intencją strony było wniesienie wniosku o zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 14 września 2022 r., nr 0609-SEE.711.886.2022.1, wydanym na podstawie art. 56 u.p.e.a., Naczelnik odmówił zawieszenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wskazane postanowienie Dyrektor utrzymał w mocy postanowieniem z 18 listopada 2022 r., nr 0601-IEE.711.282.2022.3. WSA w Lublinie wyrokiem z 15 marca 2023 r., I SA/Lu 36/23 uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora z 18 listopada 2022 r. i poprzedzające je postanowienie Naczelnika. Sąd wskazał, że organ egzekucyjny, nie dopytując strony, błędnie potraktował niejasne jej żądanie jako wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego.
Ponownie rozpoznając sprawę Naczelnik wezwał stronę pismem z 25 sierpnia 2023 r. do sprecyzowania żądania zawartego we wniosku z 25 lipca 2022 r. W piśmie z 1 września 2023 r. skarżący wniósł o wydłużenie terminu do udzielenia odpowiedzi. Naczelnik ponownie wezwał stronę do sprecyzowania żądania zawartego we wniosku z 25 lipca 2022 r. – pismem z 19 września 2023 r., a następnie pismem z 7 listopada 2023 r. Na wezwania odpowiedział skarżący w piśmie z 20 listopada 2023 r.
Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 20 lipca 2022 r., nr [...], zostało zakończone poprzez realizację zajęcia świadczenia w KRUS w dniu 21 marca 2023 r. W związku z tym, organ egzekucyjny postanowieniem z 5 grudnia 2023 r., nr 0609-SEE.7113.137.2023.9, umorzył postępowania dotyczącego wniosku strony z 25 lipca 2022 r. Dyrektor postanowieniem z 5 lutego 2024 r., nr 0601-1EE.7192.3.2024.4, uchylił postanowienie Naczelnika z 5 grudnia 2023 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Po kolejnym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik wydał 25 lipca 2024 r. postanowienie nr 0609-SEE.7113.137.2023.49 o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Utrzymując w mocy to postanowienie organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżący odpowiadając na wezwanie do sprecyzowania żądania wniosku z 25 lipca 2022 r. wskazał na to, że egzekucja była niedopuszczalna. Skarżący powołał się zatem na przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego określoną w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Zdaniem organu, trafnie organ egzekucyjny stwierdził brak istnienia tej przesłanki. Organ odwoławczy wskazał, że wprawdzie postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 20 lipca 2022 r., nr [...], zostało zakończone poprzez realizację zajęcia świadczenia w KRUS w dniu 21 marca 2023 r., to jednak wniosek strony złożony został w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego i z tego względu prawidłowo został rozpoznany przez organ egzekucyjny jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu niedopuszczalności. Organ podkreślił, że dochodzony w sprawie obowiązek nie został dobrowolnie wykonany przez stronę przed wystawieniem tytułu wykonawczego i wszczęciem postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 1). Wystawienie tytułu wykonawczego z 20 lipca 2022 r. spowodowane zostało brakiem zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2021 rok. Fakt, że strona nie zgadza się z ustalonym zadłużeniem, wynikającym z zeznania PIT-37 nie jest przesłanką umorzenia postępowania. Organ podkreślił również, że w sprawie nie zachodziły również inne przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się zaś do zarzutów strony co do nieprawidłowego doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, organ nie dopatrzył się jakichkolwiek uchybień w tym zakresie skutkujących umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że wskazany w powyższym tytule wykonawczym adres strony: N. , [...] S. był ostatnim znanym adresem rejestracyjnym, który sama strona zgłosiła w zgłoszeniu identyfikacyjnym NIP-3 i zarazem ostatnim samodzielnie złożonym zeznaniu podatkowym PIT-37 za 2011 rok z 30 kwietnia 2012 r. Adres strony: ul. W. , [...] Ś. , pojawił się w bazie danych urzędów skarbowych jako adres rejestracyjny strony dopiero 29 stycznia 2024 r. Organ pierwszej instancji nie miał więc żadnych podstaw prawnych, aby wpisać w tytule wykonawczym z 2022 r. – bez udziału skarżącego – adres, który wskazali w styczniu 2022 roku w deklaracjach PIT-11 i PIT-11A pracodawcy strony i organ rentowy. Dodatkowo odnosząc się do zarzutów strony wskazujących na zagadnienia dotyczące pojęcia osoby fizycznej, praw człowieka oraz żądania strony o traktowanie jej jako człowieka, ale nie jako osoby fizycznej, Dyrektor uznał je za nieuzasadnione.
W skardze do Sądu skarżący wniósł o uchylenie postanowień obu instancji jako naruszających art. 7, art. 10 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez uchybienie jego nienaruszalnej godności człowieka oraz niezbywalnych wolności i praw, które wynikają z samego faktu bycia człowiekiem.
Skarżący podkreślił, że jest jedynym w swoim rodzaju człowiekiem – dysponentem jego własnych praw człowieka, którego natura przejawia się w pełni, gdy robi to, co chce w pełnej zgodzie z sobą samym i jego naturą bez jakichkolwiek nacisków i ograniczeń zewnętrznych. Jego zdaniem, godność człowieka oznacza właśnie to, że jest człowiekiem i tylko człowiekiem oraz że jako taki ma niezbywalne prawo działać jak człowiek (w pełnej autonomii, niezależności i samostanowieniu, co jest fundamentem i gwarancją jego nienaruszalności godności człowieka oraz jego niezbywalnych Praw Człowieka, oznaczającym w swej istocie rzeczywisty, całkowity i zupełny immunitet), w pełnej zgodzie z jego Naturą, której fundamentem jest "czucie, poczucie, współczucie oraz człowieczeństwo". Skarżący podkreślił, że natura praw danego człowieka jest nierozerwalnie związana tylko i wyłącznie z danym człowiekiem i jego naturą, gdyż wypływa ona z jego człowieczeństwa. Wyjaśnił, że uniwersalna słuszność praw człowieka, czyli to, że one działają zawsze i wszędzie jest związana zwłaszcza z ich nieskończonością/nieoznaczonością, to jest cechą wyrażającą się w tym, że niektórych praw człowieka nie da się zdefiniować ani opisać (dlatego człowiek sam stanowi o sobie samym w poczuciu pełnej zgodności z samym sobą). Cecha ta – jak podkreślił skarżący – towarzyszy człowiekowi od chwili jego urodzenia, a wynika z faktu bycia człowieka. Słuszne działanie praw człowiek, co wskazała strona, w odróżnieniu do praw stanowionych nie jest uwarunkowane ogłoszeniem i nie opiera się wyłącznie na wiedzy o nich, lecz na poczuciu prawdy, dobra, piękna i sprawiedliwości (których prawidłowe rozumienie skarżący obszernie przedstawił w skardze). Skarżący zaakcentował, że praw człowieka nie można nigdy zbyć, czyli pomijać, przekazywać, oddzielać od danego człowieka, gdyż ich źródłem jest sam człowiek jako byt oraz jego człowieczeństwo, którego immanentną cechą jest właśnie godność osoby ludzkiej. Nie można zaś naruszać godności, wolności i praw człowieka, gdyż oznaczałoby to naruszenie istoty człowieczeństwa stanowiącego fundament demokratycznego państwa prawa.
Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł dodatkowo o bezzwłoczne załatwienie jego skargi w drodze mediacji oraz o przywrócenie stanu nienaruszalności jego godności człowieka i praw człowieka przez Sąd "w drodze zwrócenia mu samostanowienia w jego sprawach" poprzez wydanie postanowień w przedmiocie: anulowania aktu urodzenia skarżącego, jako wydanego w imieniu państwa totalitarnego (Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej); anulowanie wpisu skarżącego do rejestru PESEL, ze względu na niehumanitarny tryb postępowania, w którym skarżący został potraktowany przedmiotowo; anulowanie wydanego skarżącemu dowodu osobistego nr [...], ze względu na to, że dowód ten powstał pod przymusem.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie podstaw do skierowania niniejszej sprawy do mediacji, na podstawie art. 115 § 1 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, na wniosek skarżącego lub organu, złożony przed wyznaczeniem rozprawy, może być przeprowadzone postępowanie mediacyjne, którego celem jest wyjaśnienie i rozważenie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz przyjęcie przez strony ustaleń co do sposobu jej załatwienia w granicach obowiązującego prawa. Mając na uwadze, że okoliczności prawne i faktyczne sprawy niniejszej nie wymagały wyjaśnienia oraz to, że przeprowadzenie postępowania mediacyjnego ma charakter fakultatywny, Sąd nie był zobligowany uwzględnić wniosku skarżącego w tym zakresie.
Badając w niniejszej sprawie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, Sąd działał w zakresie związania, o którym mowa w art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi bowiem, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Orzeczenie prawomocne, w świetle art. 170 p.p.s.a., wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
W rozpoznawanej sprawie przepisy prawa nie uległy zmianie, a zatem obowiązkiem organów obu instancji było zastosowanie się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 15 marca 2023 r., I SA/Lu 36/23. Nie budzi wątpliwości Sądu, że organy prawidłowo wywiązały się z tego obowiązku.
W wyroku tym Sąd zwrócił organom uwagę na potrzebę zwrócenia się do skarżącego o doprecyzowania przez niego treści żądania zawartego w jego wniosku z 25 lipca 2022 r., celem prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy. Sąd ocenił, że organ egzekucyjny, nie dopytując strony jaka jest istota jej żądania, arbitralnie potraktował jej pismo z 25 lipca 2022 r. jako wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, o którym mowa w art. 56 u.p.e.a.
Realizując te wskazania organ pierwszej instancji skierował do skarżącego pismo z 25 sierpnia 2023 r., nr [...], wzywające do sprecyzowania żądania zawartego we wniosku z 25 lipca 2022 r. poprzez wskazanie, czy są to zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, wniosek o zawieszenie, wniosek o umorzenie, czy skarga na czynność egzekucyjną. W piśmie z 1 września 2023 r. skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, lecz wniósł o "wydłużenie terminu odpowiedzi". W związku z tym Naczelnik pismem z 19 września 2023 r., nr [...], ponownie wezwał skarżącego do sprecyzowania żądania zawartego we wniosku z 25 lipca 2022 r., a wobec braku wyjaśnienia przez skarżącego tej kwestii, organ egzekucyjny po raz trzeci zwrócił się do niego – pismem z 7 listopada 2023 r., nr [...], z tożsamym wezwaniem. Na wezwania organu egzekucyjnego odpowiedział skarżący w piśmie z 20 listopada 2023 r., nie wskazując jednoznacznie trybu rozpoznania sprawy. Jednakże z treści wyjaśnień skarżącego wynikało, że w jego ocenie, egzekucja administracyjna w rozpoznawanej sprawie była niedopuszczalna.
Mając to na uwadze organy obu instancji prawidłowo rozważały zasadność zastosowania w niniejszej sprawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., który stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego.
Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. postępowanie umarza się w całości lub w części w przypadku niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego. Dlatego niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, o której mowa w omawianym przepisie, zachodzi w sytuacji wystąpienia okoliczności wykluczających możliwość prowadzenia egzekucji ze względów formalnych – podmiotowych lub przedmiotowych, a nie merytorycznych. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej musi mieć przy tym źródło w przepisach prawa, całkowicie wyłączających możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty (zob. wyroki NSA z 26 sierpnia 2011 r., II FSK 461/10 i z 28 lutego 2018 r., II FSK 512/16). Przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają zatem charakter wyłącznie formalny. Niedopuszczalność ta musi wynikać z przepisów prawa wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej. Jednocześnie istotne jest, że pojęcie niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, o jakim mowa w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. powinno być interpretowane z uwzględnieniem pozostałych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazanych w art. 59 § 1. Określona okoliczność nie może stanowić równocześnie dwóch przesłanek umorzenia postępowania (zob. P. M. Przybysz, Komentarz do art. 59, [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2025, nr 11 i 12).
Wyjaśnić należy przy tym, że niewątpliwie twierdzenie zobowiązanego, że tytuł wykonawczy został wystawiony przez nieuprawniony podmiot, oznacza postawienie zarzutu niedopuszczalności egzekucji. Zobowiązany twierdzi wówczas, że jako wierzyciel występuje podmiot, który nie jest do tego uprawniony. Warunkiem dopuszczalności wszczęcia egzekucji jest zaś wystawienie tytułu wykonawczego przez wierzyciela oraz skierowanie go do organu egzekucyjnego wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji. Okoliczność taka może być skutecznie podnoszona również wówczas, gdy wierzyciel jest równocześnie organem egzekucyjnym (zob. wyrok SN z 2 grudnia 1998 r., III RN 85/98; P. M. Przybysz, jw.).
Zauważyć należy, że jakkolwiek w rozstrzyganej sprawie postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 20 lipca 2022 r., nr [...], zostało zakończone poprzez realizację zajęcia świadczenia w KRUS w dniu 21 marca 2023 r., to jednak wniosek strony z 25 lipca 2022 r. złożony został w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Dlatego prawidłowo został rozpoznany przez organ egzekucyjny jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu niedopuszczalności.
Zdaniem Sądu, niewątpliwie w niniejszej sprawie nie sposób dopatrzeć się – wbrew twierdzeniom skarżącego – jakiejkolwiek okoliczności świadczącej o tym, że egzekucja administracyjna prowadzona w tej sprawie była niedopuszczalna. Z akt wynika, że organ egzekucyjny prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 20 lipca 2022 r. nr [...], którym objęto podatek dochodowy za 2021 rok (PIT-37) w kwocie 484 zł oraz odsetki za zwłokę. Poza sporem jest przy tym, że dochodzony w sprawie obowiązek nie został dobrowolnie wykonany przez stronę przed wystawieniem tytułu wykonawczego i wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Wystawienie omawianego tytułu wykonawczego z 20 lipca 2022 r. spowodowane było brakiem zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2021 rok. Natomiast fakt, że skarżący nie zgadza się z ustalonym zadłużeniem, wynikającym z zeznania PIT-37 nie jest przesłanką umorzenia postępowania egzekucyjnego. Bezsporne jest również, że w sprawie nie zachodziły okoliczności dotyczące zobowiązanego wskazujące na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej. Tego rodzaju okoliczności sprowadzają się bowiem do tego, że zobowiązany nie podlega orzecznictwu organów polskich, zwłaszcza – jak wynika z art. 14 u.p.e.a. – chodzi tu o osoby, które korzystają z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych (zob. P. M. Przybysz, jw., nr 14).
Trafnie również organ odniósł się – w kontekście opisanej podstawy umorzenia postępowania – do twierdzeń dotyczących nieprawidłowego doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Organ odwołał się w tym zakresie najpierw do przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (stosowanych w tym postepowaniu odpowiednio, z mocy art. 18 u.p.e.a.) regulujących zasady doręczania pism w postępowaniu administracyjnym. Wskazał słusznie, że zasadniczo w postępowaniu egzekucyjnym w administracji osobom fizycznym doręcza się pisma w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych (art. 42 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Natomiast co do przewidzianego w art. 43 i art. 44 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. doręczenia zastępczego należy przyjąć, że jest ono skuteczne, gdy zostanie dokonane pod prawidłowym adresem. Zauważył organ również, że postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem wszczynanym na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym wszczyna postępowanie egzekucyjne z urzędu poprzez nadanie tytułowi wykonawczemu przez siebie wystawionemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej (art. 26 § 1 u.p.e.a.). W świetle art. 27 u.p.e.a. tytuł wykonawczy musi zawierać m.in. wskazanie imienia i nazwiska lub nazwy zobowiązanego i jego adresu. Wierzyciel wskazuje w tytule wykonawczym jako adres zobowiązanego ostatni znany mu adres miejsca zamieszkania zobowiązanego. Zobowiązany ma obowiązek przekazywania informacji o zmianie adresu zamieszkania lub siedziby. W razie niewykonania tego obowiązku doręczenie pisma wierzyciela lub organu egzekucyjnego pod dotychczasowym adresem jest skuteczne (art. 36 § 3 i § 4 u.p.e.a.).
Organ oparł swe stanowisko w tej kwestii także na przepisach ustawy z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2024 r. poz. 375 ze zm.) określających obowiązek identyfikacyjny podatników oraz obowiązek dokonywania aktualizacji danych dotyczących podatnika. Stosownie do art. 9 ust. 1 tej ustawy, podatnicy mają obowiązek aktualizowania danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym przez dokonanie zgłoszenia aktualizacyjnego do naczelnika urzędu skarbowego, nie później niż w terminie 7 dni od dnia, w którym nastąpiła zmiana danych. Powyższe nie obejmuje osób fizycznych objętych rejestrem PESEL nieprowadzących działalności gospodarczej lub niebędących zarejestrowanymi podatnikami podatku od towarów i usług. Do tej grupy podatników zastosowanie znajdzie natomiast art. 9 ust. 1d ustawy wskazujący, że w przypadku zmiany adresu miejsca zamieszkania za dokonanie aktualizacji uznaje się podanie przez podatnika aktualnego adresu miejsca zamieszkania w składanej deklaracji lub innym dokumencie związanym z obowiązkiem podatkowym. Podatnicy mogą również dokonać aktualizacji adresu miejsca zamieszkania według wzoru określonego na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy (tj. ZAP-3).
Z powołanego przepisu wynikają dwie możliwości dokonania aktualizacji adresu zamieszkania przez osobę fizyczną posługującą się numerem PESEL. Aktualizacji można dokonać w ramach składanej deklaracji, podatnik więc może podać nowy adres zamieszkania np. w deklaracji PIT-37. Może on również dokonać aktualizacji adresu poprzez formularz ZAP-3. Przepis ten nie określa żadnego terminu ustawowego, w którym podatnik powinien dokonać zgłoszenia zmiany adresu zamieszkania. Wobec tego obowiązek informowania na bieżąco o zmianie miejsca zamieszkania obejmuje wyłącznie podatników prowadzących działalność gospodarczą oraz podatników zarejestrowanych na potrzeby podatku VAT. Natomiast osoby fizyczne posługujące się numerem PESEL jako identyfikatorem podatkowym nie muszą informować urzędu skarbowego o zmianie adresu zamieszkania w ciągu 7 dni. Nie ma również możliwości, aby organ dokonał takiej aktualizacji bez udziału podatnika (zobowiązanego). Mając to na uwadze zasadnie stwierdził organ, że wskazany w opisanym tytule wykonawczym adres: N. , [...] S. był ostatnim znanym adresem rejestracyjnym skarżącego, który zgłosił w zgłoszeniu identyfikacyjnym NIP-3 i ostatnim samodzielnie złożonym zeznaniu podatkowym PIT-37 za 2011 rok z 30 kwietnia 2012 roku. Natomiast adres skarżącego: ul. W. , [...] Ś. , pojawił się w bazie danych urzędów skarbowych jako jego adres rejestracyjny dopiero 29 stycznia 2024 roku. W ocenie Sądu, nie budzi zatem wątpliwości, że organ egzekucyjny nie miał jakichkolwiek podstaw, aby wpisać w tytule wykonawczym z 2022 r. (bez udziału skarżącego) adres, który wskazali w styczniu 2022 roku w deklaracjach PIT-11 i PIT-11A jego pracodawcy oraz organ rentowy.
Podsumowując powyższe podkreślić należy, że niewątpliwie w sprawie nie wystąpiła żadna okoliczność stanowiąca o niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Przypomnieć trzeba, że tego rodzaju okoliczność musi mieć źródło w przepisach prawa, całkowicie wyłączających możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty. Skarżący nie wskazał żadnej z takich okoliczności, nie dopatrzył się też ich z urzędu organ egzekucyjny.
Ponadto prawidłowo analizowały organy pozostałe, niepodniesione przez skarżącego przesłanki umorzenia postępowania dotyczące: niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym; niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27; śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany ze zobowiązanym bądź nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego; gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel; gdy odrębne ustawy tak stanowią (art. 59 § 1 pkt 2-7 u.p.e.a.). Okoliczności wskazane w art. 59 § 1 u.p.e.a. jako podstawy umorzenia egzekucji administracyjnej stanowią bowiem przesłanki negatywne dopuszczalności prowadzenia egzekucji i jako takie są uwzględniane również z urzędu (art. 59 § 4 u.p.e.a.). Jak prawidłowo wskazał organ, tytuł wykonawczy spełnia wszystkie wymogi określone w art. 27 u.p.e.a. Oczywisty jest brak zastosowania w sprawie, a tym samym naruszenia, art. 59 § 1 pkt 2, 4, 5 i 6 u.p.e.a. nakładających obowiązek umorzenia egzekucji w razie niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym (dochodzony obowiązek ma charakter pieniężny), śmierci zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania (postępowanie to nie było w ogóle w sprawie zawieszone), gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel (wierzyciel nie złożył takiego wniosku). W sprawie nie stwierdzono również przesłanek umorzenia postępowania przewidzianych w innych ustawach.
Sąd nie znalazł zatem podstaw, by uwzględnić podniesione w skardze zarzuty. Wyjaśnić natomiast należy skarżącemu, że organy obu instancji prowadziły postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zgodnie z zasadą praworządności (legalizmu) wynikającą z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Skarżącemu zapewniono czynny udział w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 w zw. z art. 18 u.p.e.a.), a organy obu instancji prawidłowo wyjaśniły wszystkie istotne dla jej rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne i prawne, na podstawie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.
Nie sposób zatem twierdzić, że doszło w sprawie do naruszenia praw człowieka mających swe źródło w godności osobowej skarżącego jako człowieka. Jednocześnie należy wyjaśnić skarżącemu, że Sąd nie jest uprawniony do rozstrzygania podniesionych w skardze żądań: anulowania aktu urodzenia skarżącego, jako wydanego w imieniu państwa totalitarnego (Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej); anulowanie wpisu skarżącego do rejestru PESEL, ze względu na niehumanitarny tryb postępowania, w którym skarżący został potraktowany przedmiotowo; anulowanie wydanego skarżącemu dowodu osobistego nr [...], ze względu na to, że dowód ten powstał pod przymusem.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło