I SA/Lu 694/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 23 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2010 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że miesięczne dochody jakie osiąga ona i jej mąż nie pozwalają na poniesienie kosztów sądowych. Wskazała, że miesięczne przychody jej rodziny wynoszą około 4000 zł, zaś stałe opłaty pochłaniają kwotę około 2000 zł. Pozostałą kwota nie zawsze wystarcza na żywność, ubranie i przybory szkolne dla dziecka. Skarżąca wg swojego oświadczenia prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz 9 letnim synem. Ponadto z oświadczenia strony wynika, że nie posiada żadnego majątku, żadnych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. W wykonaniu wezwania skarżąca wyjaśniła, iż nie mieszka pod adresem zameldowania, lecz w wynajmowanym mieszkaniu o pow. 80 m2. Ponadto dołączyła umowę pożyczki na kwotę 24.019,00 zł (termin zwrotu 30 maja 2014 r.), którą przeznaczyła w całości na spłatę zaległości podatkowych, kopie deklaracji podatkowych za rok 2012 r. oraz wyciągi z rachunku bankowego męża oraz oświadczenie o nie posiadaniu własnego rachunku bankowego. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki lub ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu w tym zakresie. Przez wskazany w omawianym przepisie uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja finansowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Tytułem wstępu podnieść należy, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżąca złożyła wniosek o prawo pomocy jeszcze w 10 pozostałych sprawach zawisłych przed sądem na skutek wniesionych przez nią skarg. Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów we wszystkich tych sprawach. Wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Jest to najniższa kwota wpisu jaka obowiązuje w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Również w pozostałych sprawach wysokość wpisu kształtuje się na takim samym poziomie. Jedynie w sprawie I SA/Lu 693/13 wysokość wpis wynosi 113 zł i w sprawie I SA/Lu 696/13 - 104 zł. Tym samym łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach wynosi 1117 zł. Wymagane na obecnym etapie postępowania koszty wpisów od skarg w stosunku do ilości zainicjowanych spraw są zatem w istocie najniższe z możliwych. Również pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić w tych sprawach nigdy nie przeskoczą jednorazowo kwoty 100 zł. Koszty te jednak należy obecnie uznać za czysto hipotetyczne, które jeśli nawet zaistnieją będą rozłożone w czasie. Mając zatem na względzie z jednej strony wielkość niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów we wszystkich zawisłych przed Sądem sprawach, z drugiej zaś strony sytuację finansową skarżącej stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedstawionej przez stronę na wezwanie referendarza sądowego, a w szczególności wyciągu z rachunku bankowego męża skarżącej oraz deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych skarżącej i jej męża za 2012 r., które stanową wystarczający i zarazem przesądzający argument nie pozwalający przyznać skarżącej prawa pomocy zarówno w tym jak i w pozostałych toczących się równolegle postępowaniach. Mianowicie ze złożonych deklaracji podatkowych wynika, że skarżąca w 2012 r. osiągnęła przychód w kwocie 18.576,46 zł, natomiast jej mąż w kwocie 38.581,01 zł. Już samo to nie pozwala uznać skarżącej za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Skarżąca ma środki na pokrywanie wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych, zarówno ona jak i jej mąż pracują uzyskując stały dochód w wysokości pozwalającej na wynajem dużego mieszkanie, oraz utrzymanie całej rodziny. Skarżąca oprócz powstałej zaległości podatkowej z tytułu podatku VAT nie wykazała by miała trudności z innymi płatnościami związanymi z bieżącym utrzymaniem rodziny. Na powyższe wskazuje również analiza nadesłanego wyciągu rachunku bankowego męża skarżącej. Z wyciągu tego wynika bowiem, że skarżąca już w dacie wniesienia skarg dysponowała środkami pieniężnymi z których mogła pokryć wymagalne obecnie koszty sądowe. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 10 czerwca 2013 r., tj. dwa dni przed złożeniem skargi, suma środków na rachunku bankowym męża skarżącej wynosiła 4.070,37 zł. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia skarżącej o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. Nie może mieć przy tym znaczenie, że na dzień 31 sierpnia 2013 r. saldo rachunku wynosiło jedynie 266,91 zł. Wskazane środki w zestawieniu ze stałymi niezbędnymi kosztami prowadzenia gospodarstwa domowego pozwoliły bowiem na poczynienie oszczędności na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Należy bowiem podkreślić, że wszczynając spór przed Sądem, skarżąca powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winna ona zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że przedłożone wyciągi z rachunku męża skarżącej w ogóle nie obejmują kwot dochodów z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Jak podaje skarżąca kwota ta wynosi 1100 zł brutto miesięcznie, jednakże wobec braku dowodów to potwierdzających oraz treści zeznania podatkowego za ostatni rok obrotowy wydaje się, iż kwota ta została celowo zaniżona, celem uzyskania żądanego zwolnienia z kosztów sądowych. Żądania zwolnienia z kosztów sądowych nie uzasadnia również posiadanie do spłaty zaciągniętej pożyczki przeznaczonej na spłatę zaległości podatkowych. Konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią zobowiązań nie stanowi bowiem przesłanki przyznania prawa pomocy. Brak jest bowiem podstaw aby zobowiązania cywilne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Jak już wskazano skarżąca, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań skarżącej zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez skarżącą i jej męża dochody są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Na marginesie należy jeszcze zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.