I SA/Lu 717/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk (sprawozdawca), Sędziowie WSA Małgorzata Fita,, WSA Grzegorz Wałejko, Protokolant Asystent sędziego Monika Bartmińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi E. Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenie postępowania egzekucyjnego - oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...], działając na podstawie art.138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 kpa i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) – dalej powoływana jako ustawa egzekucyjna - Dyrektor Izby Skarbowej - dalej DIS, po rozpatrzeniu zażalenia E. Ś. na postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] – uchylił w całości postanowienie organu I instancji i umorzył postępowanie tego organu. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia DIS podał, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego wszczął wobec E. Ś. – zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych: [...] i [...] wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Tytułami tymi objęto zaległości podatkowe A. wynikające z decyzji z dnia [...] nr [...] o przeniesieniu na zobowiązanego odpowiedzialności, jako osobę trzecią, za zaległości spółki w podatku VAT za październik 2007r. w łącznej kwocie 192.404 zł z odsetkami za zwłokę w kwocie 56.016 zł oraz kosztami egzekucyjnymi w kwocie 1.992,12 zł. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny podejmował czynności egzekucyjne w dniu 15 lipca 2010r., w dniu 3 grudnia 2010r., o których zobowiązany był zawiadamiany. W toku postępowania egzekucyjnego w dniu 19 lipca 2010r. zobowiązany wniósł zarzuty, które po wyczerpaniu toku postępowania uznane zostały za bezzasadne, a skarga zobowiązanego na ostateczne postanowienie DIS w tym przedmiocie została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie sygn. akt I SA/Lu 407/11. Wnioskiem z dnia 27 czerwca 2011r. skierowanym do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego zobowiązany zażądał natychmiastowego zaprzestania egzekucji oraz zwrotu zagarniętych kwot, uzasadniając, że wyrokiem z dnia 3 czerwca 2011r. w sprawie sygn. akt I SA/Lu 840/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzję w sprawie przeniesienia na niego odpowiedzialności jako osoby trzeciej za zobowiązania podatkowe A. z tytułu podatku VAT za październik 2007r. Rozpatrując ten wniosek z udziałem zobowiązanego i wierzyciela organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 26 września 2011r. wydał postanowienie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego m.in. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Wobec wniesienia przez zobowiązanego zażalenia, ostatecznym postanowieniem z dnia 3 października 2011r. DIS utrzymał w mocy ww. postanowienie organu egzekucyjnego. Następnie pismem z dnia 30 stycznia 2012r. zobowiązany ponownie wniósł wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Powołując się znowu na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w sprawie sygn. akt I SA/Lu 840/10 wywodził, że prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych SM [...] i SM [...] jest bezpodstawne, skoro zaskarżona decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności na niego jako osobę trzecią została uchylona przez sąd, który jednocześnie orzekł, iż nie podlega ona wykonaniu w całości. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 30 stycznia 2012r. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie z ww. wniosku w części dotyczącej tytułu wykonawczego SM [...], bowiem w momencie złożenia tego wniosku postępowanie egzekucyjne już się nie toczyło, ze względu na wyegzekwowanie obowiązku objętego tym tytułem wykonawczym w 2011r. Natomiast rozpatrując wniosek zobowiązanego odnośnie tytułu wykonawczego [...] organ egzekucyjny wydał postanowienie z dnia 30 kwietnia 2012r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, na które zobowiązany złożył zażalenie zarzucając: 1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że nie istnieje przesłanka do umorzenia postępowania, pomimo wyroku z dnia 3 czerwca 2011r. w sprawie I SA/Lu 840/10, a sam tytuł wykonawczy SM [...] w ocenie organu nie został wyeliminowany z obrotu prawnego, wobec niezwłocznego orzeczenia zgodnie z § 9 pkt 1b rozporządzenia w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz w braku przesłanek z art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej; 2) naruszenie prawa materialnego – art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, przez przyjęcie, że uchylenie decyzji DIS ww. wyrokiem WSA w Lublinie nie stanowi podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego, zwłaszcza w sytuacji, gdy sam organ wydał kolejną, nową decyzję – niższa kwota zobowiązania. Rozpatrując zażalenie DIS przytoczył treść art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej, a następnie wskazał, że stosownie do § 3 tego art., w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4, a postanowienie wydaje się na żądanie zobowiązanego, wierzyciela albo z urzędu. Następnie DIS wyjaśnił, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] zobowiązany złożył dwa wnioski o jego umorzenie, w obu powołując się jako na przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego, na wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 czerwca 2011r. sygn. akt I SA/Lu 840/10. Organ egzekucyjny, odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego z wniosku zobowiązanego z dnia 27 czerwca 2011r., a następnie DIS utrzymując w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, wyjaśnił że decyzji organu I instancji z dnia 14 kwietnia 2010r., której przedmiotem było orzeczenie o odpowiedzialności zobowiązanego jako osoby trzeciej za zaległości A. z tytułu podatku VAT za październik 2007r., postanowieniem z dnia [...] nadany został rygor natychmiastowej wykonalności. Zażalenie zobowiązanego na to postanowienie nie zostało uwzględnione przez DIS, a jego skarga nas postanowienie DIS została oddalona wyrokiem WSA w Lublinie w sprawie I SA/Lu 805/10. Natomiast prawomocnym wyrokiem w sprawie I SA/Lu 840/10 WSA w Lublinie uchylił jedynie zaskarżoną decyzję DIS w Lublinie z dnia 31 sierpnia 2010r. Tym samym decyzja organu I instancji z dnia [...] z nadanym rygorem natychmiastowej wykonalności będąca podstawą wystawienia tytułu wykonawczego SM [...] funkcjonuje w obrocie prawnym i podlega wykonaniu. W rozpatrywanym w niniejszej sprawie kolejnym wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów egzekucyjnych SM [...] i SM [...], jako przesłankę umorzenia postępowania zobowiązany ponownie wskazał bezpodstawność prowadzenia postępowania egzekucyjnego, odwołując się do wyroku WSA w Lublinie z dnia 3 czerwca 2011r. w sprawie I SA/ Lu 840/10 i jego treści. W tej sytuacji, w ocenie DIS, skoro w obrocie prawnym funkcjonuje orzeczenie rozstrzygające daną sprawę i nie występują nowe okoliczności, brak jest podstaw faktycznych i prawnych do merytorycznego rozpatrzenia kolejnego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, co przesądza o bezprzedmiotowości tego postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 17 i 18 ustawy egzekucyjnej. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych DIS orzekł jak w postanowieniu. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie E. Ś. zaskarżył ww. postanowienie DIS z dnia 18 czerwca 2012r. w całości i wnosząc o jego uchylenie zarzucał naruszenie: 1) art. 18 ustawy egzekucyjnej w zw. z art. 15 kpa poprzez pozbawienie go prawa kontroli instancyjnej postanowienia organu egzekucyjnego z dnia 30 kwietnia 2012r. 2) art. 105 kpa w zw. z art. 17 i 18 ustawy egzekucyjnej poprzez przyjęcie, że istniała podstawa do uchylenia postanowienia organu I instancji i umorzenia postępowania, gdy organ "zwyczajnie uchylił się od rozstrzygnięcia co do istoty wobec trafności zarzutów zażalenia, z którymi nie potrafił podjąć polemiki". W uzasadnieniu skargi podnosił przede wszystkim, iż nie można mówić o tożsamości argumentacji skarżącego w obu wnioskach, bowiem argumenty, zwłaszcza podnoszone w zażaleniach od rozstrzygnięcia organu I instancji w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego były i zakresowo i treściwo różne. Ponadto jest zasadnicza różnica miedzy bezprzedmiotowością postępowania, a brakiem przesłanek do uwzględnienia żądania strony ( co i tak nie ma miejsca w stanie faktycznym sprawy). Organ stwierdzając bezzasadność żądania strony nie może umorzyć postępowania, lecz jest zobowiązany do wykazania bezzasadności tego żądania w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty. W niniejszej sprawie, w ocenie skarżącego, nie zachodziła przesłanka bezprzedmiotowości, w rozumieniu art. 105 § 1 kpa. Następnie odwołując się do przytoczonego w skardze orzecznictwa sądowoadministracyjnego skarżący wywodził, że złożył w terminie zażalenie na postanowienie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego i mógł liczyć na merytoryczne odniesienie się do podniesionych zarzutów, a nie na uchylenie się od ustawowego obowiązku przez organ odwoławczy, a brak takiego rozstrzygnięcia w istocie pozbawia go skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W odpowiedzi na skargę DIS wnosił o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Przedmiotem sądowej kontroli legalności jest postanowienie DIS wydane w trybie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 kpa i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, po rozpatrzeniu zażalenia E. Ś. na postanowienie organu egzekucyjnego odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Niesporne jest, a wynika to z akt sprawy, że postępowanie w niniejszej sprawie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ egzekucyjny na podstawie m.in. tytułu wykonawczego nr SM [...] wystawionego na zobowiązanego E. Ś. toczyło się na jego wniosek z dnia 30 stycznia 2012r., w którym zobowiązany, odwołując się do treści prawomocnego wyroku WSA w Lublinie w sprawie I SA/Lu 840/10 z dnia 3 czerwca 2011r. żądał natychmiastowego umorzenia postępowania oraz uchylenia wszelkich czynności egzekucyjnych (k.-81). Niesporne również jest, że ostatecznym postanowieniem z dnia [...] nr [...] DIS, po rozpatrzeniu zażalenia E. Ś. na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], SM [...] i SM [...] – utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego (k.-77). Postępowanie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w tej sprawie toczyło się na wniosek E. Ś. z dnia 27 czerwca 2011r., w którym odwołując się do treści m.in. wyroku WSA w Lublinie z dnia 3 czerwca 2011r. w sprawie I SA/Lu 840/10 żądał on natychmiastowego zaprzestania egzekucji oraz zwrotu zagarniętych kwot ( k.-43). Porównując oba wnioski nie można zarzucić DIS, że błędnie zakwalifikował złożone przez skarżącego wskazane wyżej pisma jako wnioski o wszczęcie postępowania w tym samym przedmiocie, oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej. W obu bowiem pismach skarżący żądając umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego [...] odwoływał się do okoliczności uchylenia przez WSA powoływanym wyrokiem ostatecznej decyzji DIS w przedmiocie odpowiedzialności zobowiązanego (skarżącego) jako osoby trzeciej za zobowiązania podatkowe A. z tytułu podatku VAT za poszczególne miesiące 2005, 2006 roku i za październik 2007r. Dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia niezbędne jest rozważenie zakresu stosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie bowiem do art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2012.1015 t.j.), powoływanej dalej jako u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego – dalej powoływany jako k.p.a. Jak wynika z powyższego przepisu nakazuje on stosowanie przepisów k.p.a. "odpowiednio", co podyktowane jest koniecznością dopasowania norm zawartych w k.p.a. do odrębności postępowania egzekucyjnego, w tym faktu posługiwania się w postępowaniu egzekucyjnym formą postanowienia, a nie decyzji (por. art. 17 u.p.e.a.). W tym postępowaniu w formie postanowienia następuje rozstrzyganie o prawach i obowiązkach uczestników postępowania. Przy czym przepisy k.p.a. mogą mieć zastosowanie jedynie, jeśli określone zagadnienie nie jest w ogóle uregulowane w u.p.e.a. lub też nie jest uregulowane w sposób wyczerpujący. W literaturze wskazuje się, że w postępowaniu egzekucyjnym odpowiednie zastosowanie znajdują w większości przepisy dotyczące ogólnych zasad postępowania administracyjnego (art. 6, art. 7, art. 8,art. 9, art. 11, art. 12 oraz art. 16 k.p.a – por. np. P.Pietrasz – Komentarz Lex 2010) Stosownie do art. 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Decyzje mogą być zaskarżane do sądu administracyjnego z powodu ich niezgodności z prawem, na zasadach i w trybie określonych w odrębnych ustawach (§ 2). Jak wskazano wyżej, skarżący oba wnioski o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] opierał na tej samej podstawie faktycznej i prawnej. Bez znaczenia jest przy tym argumentacja wniosku, bowiem o przedmiocie postępowania decydują przytaczane okoliczności faktyczne sprawy i treść żądania. Pierwszy wniosek został załatwiony merytorycznie przez organ egzekucyjny przez odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego, a postanowienie to, na skutek zażalenia skarżącego, utrzymane zostało w mocy postanowieniem DIS z [...] i stało się ostateczne. W stosunku do tego postanowienia działa zatem zasada trwałości wyrażona w art. 16 § 1 k.p.a. Rozpatrując zażalenie skarżącego na postanowienie organu egzekucyjnego ponownie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia 30 stycznia 2012r., DIS wydał rozstrzygnięcie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a Stosownie do art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. W myśl zaś art. 144 kpa sprawach nie uregulowanych w niniejszym rozdziale (zażalenia) do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Instytucja umorzenia postępowania uregulowana jest w art.105 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o jego umorzeniu. Stosowanie art. 105 k.p.a. do postanowień wynika wprost z art. 126 k.p.a. Gdy postępowanie I instancji było bezprzedmiotowe organ odwoławczy uchyla zaskarżone postanowienie i umarza postępowanie I instancji. Przesłanka bezprzedmiotowości wystąpi, gdy brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania sprawy w ogóle, nie było podstaw do rozpoznania jej w drodze postępowania administracyjnego, czy też tylko w drodze postępowania administracyjnego przed organem I instancji np. gdy dotyczy sprawy już rozstrzygniętej decyzją (postanowieniem) ostatecznym, jak w niniejszej sprawie. Nie budzi wątpliwości, że istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Wydanie postanowienia w trybie art. 59 u.p.e.a. może nastąpić z urzędu, na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela i może być wydane w każdym czasie w toku postępowania egzekucyjnego i w oparciu o każdą przesłankę wskazaną w § 1 tego przepisu. Nie zmienia to jednak faktu, że ostateczne postanowienie organu administracji wydane w trybie tego przepisu w okolicznościach faktycznych sprawy korzysta z zasady trwałości wyrażonej w art. 16 k.p.a. Nie można zatem podzielić zarzutów skargi, że skarżący został pozbawiony kontroli instancyjnej, skoro organ odwoławczy stosownie do swoich kompetencji rozpatrzył zażalenie i orzekł w granicach uprawnień przyznanych mu przepisami prawa – art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., prawidłowo stwierdzając bezprzedmiotowość postępowania organu I Instancji. W takiej zaś sytuacji organ odwoławczy nie był uprawniony do merytorycznego odniesienia się do zarzutów zażalenia, co wprost wynika z powołanego przepisu. Nie jest też trafny zarzut, że wydanie zaskarżonego postanowienia pobawiło skarżącego prawa do sądu, skoro jego skarga zainicjowała postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w niniejszej sprawie, w której sąd, zgodnie ze swoją kognicją, dokonał kontroli legalności, tj. zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych, skoro zarzuty skargi są bezzasadne, a zaskarżone postanowienie prawa nie narusza, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012.270 j.t.) należało orzec jak w sentencji.