I SA/Lu 736/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton-Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie do jego opłacenia, skarżący złożył pismo z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od opłat sądowych. Do pisma skarżący załączył wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zaznaczając, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku, ani zasobów pieniężnych. Jedynym źródłem jego dochodu jest działalność gospodarcza, z której przychód w bieżącym roku wyniósł – [...] zł, zaś wydatki [...] zł, w związku z czym poniósł stratę w wysokości –[...] zł. Skarżący wskazał, że koszty jego miesięcznego utrzymania wynoszą [...] zł (wydatki na wyżywienie, ubranie, benzynę). W dalszej części urzędowego formularza skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jedynym składnikiem jego majątku jest samochód marki [...] z 2003 r. o wartości ok. [...] zł. Do wniosku skarżący załączył kserokopie deklaracji VAT – 7K za I i II kwartał 2012 r. Na wezwanie referendarza skarżący nadesłał pismo z dnia 29 października 2012 r. załączając do niego kserokopie następujących dokumentów: podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2012 r., deklaracji VAT - 7K za III kwartał 2012 r., zeznania SD-Z2 o zgłoszeniu nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych, wypisu z rejestru gruntów i budynków, oryginały wyciągów i zaświadczeń bankowych, wydruk z księgi wieczystej nr [...] oraz dodatkowe oświadczenia z dnia 26 października 2012 r. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z unormowaniem art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym, chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. W przedmiotowej sprawie brak jest unormowania prawnego, które zwalniałoby stronę od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w wyżej cytowanym art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej strony ubiegającej się o taką pomoc, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zaznaczyć należy, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania do wymagalnych kosztów sądowych należy koszt wpisu sądowego od skargi, który w sprawie niniejszej wynosi [...] zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 221, poz. 2193/). Oceniając możliwości płatnicze skarżącego w sprawie niniejszej referendarz miał również na uwadze, iż skarżący złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych również w trzech innych sprawach. Koszty wpisu sądowego od skarg w tych sprawach wynoszą odpowiednio: w sprawie I SA/Lu 733/12 – [...] zł, w sprawie I SA/Lu 734/12 – [...] zł, w sprawie I SA/Lu 735/12 – [...] zł. Łączna wysokość wpisów sądowych od wniesionych przez skarżącego skarg wynosi [...] zł. Pozostałe ewentualne koszty sądowe, za wyjątkiem wpisu sądowego od potencjalnej skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu sądowego od skargi, tj. opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczany na skutek zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie, opłata sądowa od zażalenia, nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych /Dz.U. Nr 221, poz.2192/ i § 2 ust. 1 pkt 7 i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oznacza, że ciężar tych kosztów w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Dlatego też, stanowiąca pomoc państwa, instytucja przyznania prawa pomocy powinna być stosowana wobec osób ubogich, które pomimo największych starań, nie mogą tych kosztów uiścić ze względu na szczególnie trudną sytuację materialną. Porównując wysokość kosztów sądowych do przedstawionej we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wynikającej z nadesłanych dokumentów, sytuacji majątkowej i finansowej strony skarżącej, brak jest podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie niniejszej (przy uwzględnieniu kosztów sądowych w pozostałych sprawach, w których zostały złożone wnioski o przyznanie prawa pomocy), bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że sytuacja materialna skarżącego nie należy do szczególnie trudnych. Skarżący i jego rodzina mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Aczkolwiek w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał żadnych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, to z nadesłanych na wezwanie oświadczeń wynika, że skarżący ma żonę i syna, którzy są właścicielami nieruchomości, w której zamieszkuje, przy czym w oświadczeniu z dnia 29 października 2012 r. skarżący zaznaczył, iż od [...] r. pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej (pkt 4 oświadczenia). Nieruchomość ta o pow. łącznej [...] ha jest zabudowana budynkiem mieszkalnym o pow. [...] m2 (wg. wydruku z dnia 29 października 2012 r. z księgi wieczystej nr [...] oraz wypisu z rejestru gruntów i budynków dnia 30 czerwca 2011 r.). Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa w [...]. Jak wynika z dołączonego do skargi zeznania podatkowego, w 2011 r. przychód z prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, a dochód [...] zł (dochód po odliczeniach [...] zł). Z powyższego wynika, że w 2011 r. sytuacja prowadzonej przez niego firmy była dobra, a skarżący uzyskał z prowadzonej działalności znaczny dochód. W 2012 r. prowadzona przez niego działalność zaczęła przynosić straty, wynoszące według oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu [...] zł. W oświadczeniu z dnia 26 października 2012 r. skarżący podał, iż w III kwartale 2012 r. jego firma nadal generowała straty (w lipcu przychody wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, a strata [...] zł; w sierpniu przychody wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, a strata [...] zł, we wrześniu przychody wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, zaś strata [...] zł.). Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika, że na dzień 30 września 2012 r. przychód wyniósł [...] zł, a koszty jego uzyskania [...] zł. Nie kwestionując, iż w ostatnim okresie prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza generuje straty stwierdzić należy, że strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący wyjaśnił, że straty te pokrywa ze środków pieniężnych uzyskanych w wyniku dziedziczenia w wysokości [...] zł. W zeznaniu SD-Z2 złożonym w urzędzie skarbowym w związku z nabyciem tych środków, skarżący określił dzień [...] r. jako datę powstania obowiązku podatkowego. W tym czasie skarżący miał już wiedzę o prowadzonym postępowaniu podatkowym, zaskarżona decyzja została mu doręczona, a zatem z nabytych w drodze dziedziczenia środków finansowych mógł zabezpieczyć odpowiednią kwotę pieniężną na pokrycie kosztów sądowych. W sytuacji kiedy strona posiada środki finansowe, ale w pierwszej kolejności przeznacza je na spłatę zobowiązań finansowych związanych z prowadzoną firmą, pomijając zobowiązania publicznoprawne, jakimi są koszty sądowe, nie można mówić o spełnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie. Odnosząc się do przedstawionych wyciągów bankowych i zaświadczeń stwierdzić należy, że na rachunkach bankowych skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy odnotowano niewielkie obroty finansowe, bądź w niektórych miesiącach tych obrotów nie było w ogóle. Skarżący był jednak w stanie wygospodarować środki na spłatę raty zaciągniętego kredytu (wyciąg bankowy z Banku [...] za okres od 1 do 31 lipca 2012 r.), jak też na spłatę karty kredytowej [...] (wyciąg z rachunku karty kredytowej banku [...] z dnia 21 października 2012 r.). Fakt, że skarżący jest obciążony spłatą kredytu czy karty kredytowej nie przemawia za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślić bowiem należy, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty sądowe, a fakt udzielenia skarżącemu kredytu czy karty kredytowej świadczy o jego zdolnościach płatniczych. Zaznaczyć również należy, że skarżący nie wykazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy ani dochodów, ani majątku żony. Powoływanie się na okoliczność rozdzielności majątkowej małżeńskiej jest bez znaczenia dla oceny zdolności skarżącego ponoszenia kosztów sądowych, bowiem majątek i dochody małżonki skarżącego, należy również brać pod uwagę przy ocenie jego możliwości płatniczych. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zwanej dalej k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego. Z obowiązku tego nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej, bowiem w świetle przepisów prawa rodzinnego, rozdzielność majątkowa małżeńska dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami, a nie wzajemnych obowiązków małżeńskich (por. postanowienie NSA z 23 lipca 2009 r. I FZ 272/09 LEX 552228). Skarżący wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, nie ujawnił dochodów małżonki, jak również nie wykazał w pełni jej stanu majątkowego (dopiero w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego podał, że żona wraz z synem są właścicielami nieruchomości, w której zamieszkuje, jednak brak jest pełnej informacji o jej majątku). Powyższa okoliczność świadczy o tym, że skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób rzetelny i wyczerpujący. Reasumując, stwierdzić należy, że w świetle informacji przedstawionych w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wynikających z załączonych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego i jego rodziny, brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący wykazał spełnienie przesłanek określonych przepisem art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, warunkujących przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie. Z powyższych względów oraz na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.