I SA/Lu 747/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 23 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. N. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze A. N. na opisaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej w B.z dnia [...] maja 2013 r., skarżąca zwrócił się o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Ze złożonego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż strona we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem oraz trzyletnią córką. Dochody rodziny składają się jedynie z wynagrodzenia za pracę męża w wysokości 2600 zł brutto. Cała rodzina zamieszkuje w domu jednorodzinnym (drewnianym przykrytym papą) o powierzchni 50 m2. Dalej skarżący zaznaczył, iż nie posiada innego majątku, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca nadesłała zeznanie podatkowe za 2012 r. swoje i męża, wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, zaświadczenie o posiadanych gruntach, zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia męża oraz rachunki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu w tym zakresie. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja finansowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Tytułem wstępu podnieść należy, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżąca złożyła wniosek o prawo pomocy jeszcze w sprawie sygn. akt I SA/Lu 746/13. Zatem dokonując oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów w obu tych sprawach. Wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi jedynie 100 zł, natomiast w sprawie sygn. akt I SA/Lu 746/13 - 465 zł. Natomiast pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić to: opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem – 100 zł, wpis od zażalenia – 100 zł, wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej –100 zł (233 zł w sprawie I SA/Lu 746/13. Koszty sądowe nie są zatem wysokie, a poza wpisem od skargi są to koszty hipotetyczne, które jeśli nawet zaistnieją będą rozłożone w czasie. Mając zatem na względzie z jednej strony wielkość kosztów postępowania w obydwu zawisłych przed Sądem sprawach, z drugiej zaś strony sytuację finansową skarżącej stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedstawionej przez stronę na wezwanie referendarza sądowego, a w szczególności wyciągu z rachunku bankowego męża skarżącej, który stanowi wystarczający i zarazem przesądzający argument nie pozwalający przyznać skarżącej prawa pomocy w tym i w drugim toczących się równolegle postępowaniu. Z wyciągu tego wynika bowiem, że mąż skarżącej zarówno w dacie wniesienia skarg w obydwu sprawach, jak i w okresie późniejszym dysponował środkami pieniężnymi, które wielokrotnie, przewyższały koszty sądowe nie tylko w niniejszej sprawie, ale we wszystkich sprawach skarżącej. Co więcej, środki te dostępne były również w dniu składania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, w którym skarżąca podnosiła brak środków na poniesienie kosztów sądowych. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 4 czerwca 2013 r., tj. w miesiącu złożenia skargi, suma środków na rachunku bankowym męża skarżącej wynosiła 5.657,71 zł. Natomiast w dniu 22 sierpnia 2013 r. nastąpiło zasilenie tego konta przez osobę trzecią kwotą 4.000 zł. Przywołane okoliczności całkowicie podważają twierdzenia skarżącej o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanego dokumentu. Nie może mieć przy tym znaczenie, że na dzień 13 września 2013 r. saldo rachunku wynosiło jedynie 375,11 zł. Wskazane środki w zestawieniu ze stałymi niezbędnymi kosztami prowadzenia gospodarstwa domowego pozwoliły bowiem na poczynienie oszczędności na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Należy bowiem podkreślić, że wszczynając spór przed Sądem, skarżąca powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winna ona zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. Powyższe spostrzeżenia nie pozwalają uznać, że skarżąca wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania, a tym samym przyznać jej prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Innymi słowy w ocenie orzekającego, wnioskodawczyni będzie w stanie samodzielnie ponieść koszty zarówno wpisu od wniesionych skarg jak i pozostałych późniejszych kosztów postępowania z których nie została zwolniona, a których wysokość jest nieproporcjonalnie niska w stosunku do środków jakimi skarżąca dysponowała. Odnotowania wymaga również fakt, że skarżąca nie nadesłała zaświadczenia o uznaniu jej za osobę bezrobotną, ani nie złożyła w tym zakresie żadnych wyjaśnień. Na marginesie należy zaś zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.