I SA/Lu 751/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 23 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [....] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2007 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że jest matka samotnie wychowującą 6 letnią córkę, a jej jedynym źródłem utrzymania jest prowadzona przez nią działalność gospodarcza. Działalność ta w 2012 r. zakończyła się stratą w wysokości 41.731,33 zł. Również przez okres bieżącego roku działalność ta przynosi straty. Straty te oraz środki na bieżące utrzymanie skarżąca pozyskuje z pozostałych po sprzedaży nieruchomości gruntowej środków. Ponadto ze środków tych spłaciła większość kredytów firmowych i prywatnych. Natomiast środki jakie jej pozostały stanowią środki obrotowe firmy i wykorzystywane są na bieżąca działalność i przeżycie. Ponadto z oświadczenia strony wynika, że posiada ¼ prawa własność domu o pow. 160 m2 położonego w H. który zamieszkuje w całości jej siostra oraz mieszkanie własnościowe w L. o pow. 63,15 m2. Wskazał, iż nie posiada żadnego innego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. W wykonaniu wezwania skarżąca nadesłała wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, kserokopie deklaracji podatku VAT za okres luty – lipiec 2013 r., zaświadczenie o osobach zamieszkałych ze skarżącą, umowę sprzedaży nieruchomości położonej w Strzyżewicach, wykaz środków trwałych, umowę kredyty, zawiadomienie o wysokości czynszu, umowę o oddaniu dziecka do przedszkola oraz rachunki za prąd, gaz, internet i obsługę karty kredytowej. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Jak się zaś podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W niniejszej sprawie skarżąca wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunki jakie powinna spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu w tym zakresie. Przez wskazany w omawianym przepisie uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oceniając z tej perspektywy wniosek skarżącej, uwzględniwszy jednocześnie powyższe uwagi teoretyczne, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania go za zasadny. Mianowicie w jego ocenie sytuacja finansowa i stan majątkowy strony nie pozwalają na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności dostrzec należy, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżąca złożyła wniosek o prawo pomocy jeszcze w 4 pozostałych sprawach zawisłych przed sądem na skutek wniesionych przez nią skarg. Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów we wszystkich tych sprawach. Wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 240 zł. W pozostałych sprawach wysokość wpisu wynosi w kolejności: I SA/Lu 752/13 - 753 zł, I SA/Lu 753/13 - 783 zł, I SA/Lu 754/13 - 783 zł i I SA/Lu 755/13 - 785 zł. Tym samym łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach wynosi 3344 zł. Wymagane na obecnym etapie postępowania koszty wpisów od skarg nie należą zatem do najniższych. Dokonując jednak zestawienie ww. niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów we wszystkich zawisłych przed Sądem sprawach, z sytuacją finansową skarżącej stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedstawionej przez stronę na wezwanie referendarza sądowego, a w szczególności wyciągów z rachunków bankowych skarżącej, deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych skarżącej za 2012 r. oraz umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 19 kwietnia 2013 r., które stanową wystarczający i zarazem przesądzający argument nie pozwalający przyznać skarżącej prawa pomocy zarówno w tym jak i w pozostałych toczących się równolegle postępowaniach. Mianowicie ze złożonej deklaracji podatkowej podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. wynika, że skarżąca w roku tym osiągnęła przychód w kwocie 161.204,01 zł. Bez znaczenia przy tym jest, iż bilans roczny tej działalności wykazuje stratę. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, a do takich należy zaliczyć skarżącą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Już samo to nie pozwala uznać skarżącej za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy. Na powyższa oceną wskazuje również analiza nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżącej. Mianowicie z rachunku nr [...] wynika bowiem, że skarżąca już w dacie wniesienia skarg dysponowała środkami pieniężnymi z których mogła pokryć wymagalne obecnie koszty sądowe. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 11 czerwca 2013 r., tj. 9 dni przed złożeniem skarg, suma środków na tym rachunku wynosiła 69.086,11 zł. Również na drugim rachunku nr [...], tym razem w dniu składania wniosku na urzędowym formularzu, tj. 21 sierpnia 2013 r. występowały środki pieniężne w wysokości 15.405,54 zł. Również analiza wyciągu z konta prowadzonego przez bank city handlowy wykazuje, że skarżąca zarówno w okresie wnoszenia skargi jak i składania wniosku o prawo pomocy dysponowała środkami znacząca przewyższającymi wymagane we wszystkich sprawach wpisy sądowe. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia skarżącej o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. Co więcej wszczynając spór przed Sądem, skarżąca powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winna ona zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. Nie bez znaczenie dla oceny możliwości finansowych skarżącej jest również fakt sprzedaży w dniu 19 kwietnia 2013 r. nieruchomości gruntowej za kwotę 490.000,00 zł, która to kwota już sama umożliwia pokrycie kosztów sądowych związanych z toczącym się postępowaniem sądowym. Skarżąca nie wykazała przy tym, by kwota ta została już w całości rozdysponowana. Żądania zwolnienia z kosztów sądowych nie uzasadnia również posiadanie do spłaty zaciągniętego kredytu. Konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią zobowiązań nie stanowi bowiem przesłanki przyznania prawa pomocy. Brak jest bowiem podstaw aby zobowiązania cywilne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Jak już wskazano skarżąca, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań skarżącej zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez skarżącą środki są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Przeznaczenie ich w niewielkiej części na koszty postępowania sądowego nie spowoduje przy tym jakiegokolwiek uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącej i jej rodziny. Na marginesie należy jeszcze zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.