I SA/Lu 770/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [....] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze M. D. na opisaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] maja 2013 r., skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz pełnoletnimi synem i córką. Skarżący oświadczył, że od 12 lutego 2013 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim. Dochody rodziny składają się natomiast z wynagrodzenia za prace córki skarżącego oraz wynajmu pomieszczeń usługowych w łącznej wysokości 4100 zł brutto, a także emerytury żony w wysokości 650 zł brutto. Cała rodzina zamieszkuje w domu jednorodzinnym o powierzchni 220 m2, stanowiącym współwłasność skarżącego. Dalej skarżący zaznaczył, iż nie posiada innego majątku, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Do stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny zaliczył natomiast opłaty za wyżywienie - 600 zł, gaz - 160 zł, energię elektryczną - 450 zł, woda i odbiór ścieków 230 zł, ogrzewanie 500 zł, oraz raty kredytów w łącznej wysokości 1450 zł. Ponadto dodał, że posiada zobowiązanie względem banków z tytułu debetu w wysokości 12000 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu w tym zakresie. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpocząć należy od wskazania, że wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Taką wysokość wpisu sądowego dyktuje przepis § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Natomiast pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić to: opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem – 100 zł, wpis od zażalenia – 100 zł, wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej – 250 zł. Koszty sądowe nie są zatem wysokie, a poza wpisem od skargi są to koszty hipotetyczne, które jeśli zaistnieją będą rozłożone w czasie. Jak natomiast wynika ze złożonego przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwójką pełnoletnich dzieci. Źródłem dochodów rodziny jest pobierana przez żonę skarżącego emerytura w wysokości 650 zł oraz dochody córki w kwocie 4100 zł. Natomiast stałe miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą łącznie 3390 zł (wliczając w to spłatę kredytów). Już zatem proste zestawienie dochodów rodziny wnioskodawcy z wysokością stałych niezbędnych wydatków wskazuje, że skarżący posiada wolne środki, które może przeznaczyć na zaspokojenie kosztów sądowych, w szczególności wpisu od skargi którego wysokość - jak wskazano wyżej - wynosi 500 zł. Dodania przy tym wymaga, że rodzina skarżącego ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (dom jednorodzinny z częścią usługową o pow. 220 m2). Żądania zwolnienia z kosztów sądowych nie uzasadnia również posiadanie do spłaty zaciągniętych kredytów oraz pożyczek. Konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią zobowiązań nie stanowi bowiem przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Brak jest bowiem podstaw aby zobowiązania cywilne czy inne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Skarżący, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien zaś liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności. Co więcej posiadanie kredytów do spłaty oraz debetu w dość znacznej wysokości wskazuje wyłącznie na zdolności płatnicze strony. Innymi słowy niedopuszczalnym jest by skarżący spłacał inne ciążące na nim zobowiązania (np. wobec banków), a jednocześnie żądał by na tej podstawie koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Zauważenia również wymaga, iż należne na chwilę obecną koszty sądowe, tj. wpis od skargi w wysokości 500 zł – stanowi 1/3 kwoty comiesięcznych kosztów ponoszonych przez skarżącego i jego rodzinę z tytułu zaciągniętych kredytów. W tych okolicznościach nie można uznać skarżącego za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie ponieść kosztów postępowania, których wysokość na obecnym etapie postępowania nie stanowi wydatku, który spowodowałby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego czy też jego rodziny. Na marginesie należy zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów.