I SA/Lu 792/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące [...] 2005 r. - na skutek wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia odmówić D.N. przyznania prawa pomocy. W związku ze złożoną skargą D.N. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podaje, iż jest osobą bezrobotną i bez dochodów. Ponadto w stosunku do niego toczy się postępowanie egzekucyjne. W jego wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje żona i dwóch małoletnich synów. Majątek wspólnego gospodarstwa domowego to należący to jego żony dom o powierzchni [...] m2. Jedynym dochodem jaki posiada rodzina wnioskodawcy to dochód jego żony w wysokości [...] zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Dodatkowo wnioskodawca podał, że z uwagi na pobyt w zakładzie karnym jego działalność gospodarcza została zlikwidowana. Podane informacje potrzebne do oceny braku możliwości uiszczenia przez stronę kosztów sądowych - w ocenie referendarza sądowego - nie były wystarczające i wymagały weryfikacji. Dlatego tez wezwano skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów w postaci: wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych) z okresu ostatnich trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, a w przypadku ich nieposiadania złożenie stosownego oświadczenia; zaświadczenia administracji Zakładu Karnego-Aresztu Śledczego (jeśli skarżący tam nadal przebywa) o wysokości zgromadzonych środków pieniężnych znajdujących się w depozycie, oświadczenia skarżącego w zakresie stałych miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie wspólnego gospodarstwa domowego (np. woda, ścieki, gaz, energia, ogrzewanie, leki, żywność), jeśli posiada to złożenie dokumentów potwierdzających te wydatki (np. dowody zapłaty, faktury VAT itp.) oraz do oświadczenia skarżącego wykazującego, jakie przychody osiągnęła jego żona z działalności gospodarczej z okresu ostatnich trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jakie poniosła w tej działalności koszty /kwotowo i rzeczowo/. W nadesłanej odpowiedzi wnioskodawca oświadczył, że rachunku bankowego nie posiada, natomiast z żoną posiada rozdzielność majątkową. Co do ponoszonych wydatków na utrzymanie wnioskodawca wyjaśnił, iż wydatków na utrzymanie wspólnego gospodarstwa domowego nie ponosi, ponieważ finansuje je żona z pomocą finansowa rodziców. Odnosząc się do uzyskiwanych przychodów i ponoszonych kosztów przez żonę z tytułu działalności gospodarczej wnioskodawca nadesłał odpis z księgi podatkowej za okres [...] 2009 r. wykazujący stratę za okres [...] 2009 r. Skarżący poinformował jednocześnie, iż działalność ta od [...] 2010 r. przez kilka miesięcy będzie zawieszona oraz o tym, iż aktualnie przebywa na wolności. Powielona została natomiast informacja o toczącym się w stosunku do skarżącego postępowaniu egzekucyjnym. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, co następuje: Koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym, które strona skarżąca może być zobowiązana do ich uiszczenia z uwagi na zawartą w skardze wartość przedmiotu zaskarżenia sprowadzają się do wpisu stosunkowego od wniesionej skargi w kwocie co najwyżej 100 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz innych pozostałych kosztów sądowych (zażalenie, opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem), które mogą ale nie muszą wystąpić, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł ( § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Sytuacja ta dotyczy również potencjalnych kosztów związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej, od której wpis sądowy wynosi połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dyspozycja art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" statuuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. Odstępstwem od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest - zawarta w cytowanej wyżej ustawie - instytucja prawa pomocy. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Wynika z tego wprost, iż jedyną przesłanką podlegającą ocenie jest sytuacja ekonomiczna wnioskodawcy i jego wspólnego gospodarstwa domowego. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Skarżący wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 245 § 3 ppsa. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Strona [...] zobowiązana jest do dostarczenia "materiału" co oceny zasadności jej żądań, natomiast sąd (referendarz sądowy) ma ocenić w oparciu o dostarczone dane, ewentualnie o okoliczności znane z urzędu (np. inne zawisłe przed tym samym sądem sprawy), a także doświadczenie życiowe i zasady logiki, czy zgłoszone żądanie w świetle odpowiednich przepisów jest zasadne (por. postanowienie NSA z dnia 19-08-2009 r., sygn. akt I FZ 290/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż referendarz sądowy nie może w sposób rzetelny przeprowadzić analizy braku możliwości poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych. Jednym z powodów jest m.in. brak możliwości zbadania rachunku bankowego żony wnioskodawcy. Wnioskodawca nie nadsyłając żądanych wyciągów z rachunków bankowych swojej żony oświadczył jedynie, iż postaje z nią w ustroju rozdzielności majątkowej. Można więc przyjąć, iż przemilcza kwestię sytuacji finansowej żony, która w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 krio) jest zobowiązana do pomocy mężowi. W kwestii obowiązku alimentacyjnego należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, iż nie jest on uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Podkreślenia wymaga w tej sytuacji, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci zwolnienia od kosztów sądowych), to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez żonę skarżącego jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Nie ujawnienie sytuacji finansowej żony np. poprzez uniemożliwienie analizy stanu jej rachunku bankowego, nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Odnosząc się do się uzyskiwanej przez żonę wnioskodawcę straty z działalności gospodarczej w okresie [...] 2009 r. należy podkreślić, iż strata jest pojęciem wytworzonym na potrzeby prawa podatkowego i nie można na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Inna ocena mogła by prowadzić do wniosku, iż rodzina skarżącego nie miałaby jakichkolwiek środków na swoje utrzymanie. Pozostaje to również w sprzeczności z oświadczeniem złożonym na urzędowym formularzu, gdzie wnioskodawca wykazał dochód żony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zresztą analiza nadesłanego podsumowania księgi podatkowej (k. nr 26) wykazuje, iż w okresie [...] 2009 r. działalność gospodarcza żony wnioskodawcy przyniosła dochód w wysokości [...] zł. Tymczasem przychód z tytułu działalności w tym okresie wyniósł [...] zł. Z uwagi na powyższe, należy stwierdzić, iż wnioskodawca nie wykazał, iż rzeczywiście i obiektywnie nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych w tej sprawie. Biorąc to pod uwagę, działając art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.