I SA/Lu 797/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych podając, że nie stać go na ich uiszczenie. Uzasadniając wniosek wskazał, że na skutek działań organu podatkowego zmuszony był do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie pracuje na umowę zlecenia, co przynosi mu miesięczny dochód w wysokości 200-300 zł (w rubryce nr 10 wskazał natomiast 300-400 zł), co z ledwością wystarcza mu na jedzenie. Pomocy udziela mu córka prowadząca działalność gospodarczą. Wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, która również pracuje na umowę zlecenia osiągając miesięcznie 300-400 zł dochodu. Jedyny majątek skarżącego stanowi mieszkanie o pow. 62,5 m2. Skarżący wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, wyjaśnił m.in., że wszystkie rachunki bankowe jego i jego żony są zajęte przez komornika. Rachunki za media opłaca córka A., która nie mieszka ze skarżącym. Dołączył kserokopie umów zlecenia jego oraz małżonki zawarte z ich córką prowadzącą działalność gospodarczą pn. A., z określoną godzinową stawką za pracę (15 zł dla skarżącego i 30 zł dla jego małżonki). W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dokumentu wskazującego ilość przepracowanych godzin w okresie ostatnich sześciu miesięcy wskazał, że małżonkowie pracują w oparciu o umowy cywilnoprawne, które reguluje Kodeks cywilny, a nie Kodeks pracy i przy tego typu umowach nie prowadzi się listy obecności. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W przedstawionym stanie rzeczy wniosek strony nie mógł zostać uwzględniony. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domagał się skarżący, może zostać przyznane w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe wykazanie, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w utrzymaniu siebie i rodziny. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym przyjmuje się, że to na wnioskodawcy ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 -, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (referendarz sądowy) nie jest bowiem zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca nie udokumentował aktualnej sytuacji dochodowej swojej oraz małżonki, co w istocie uniemożliwiło merytoryczne rozpoznanie wniosku. Przede wszystkim podnieść należy, że skarżący w ogóle nie przedłożył wyciągów, ani wykazów z rachunków bankowych: swojego oraz swojej małżonki. Wskazanie, nie poparte żadnymi dokumentami, iż rachunki bankowe skarżącego i jego małżonki zostały zajęty w toku postępowania egzekucyjnego, nie stanowi przesłanki wystarczająco usprawiedliwiającej niewykonanie zobowiązania w zakresie nadesłania tych wyciągów. Zajęcie konta nie oznacza przecież samo przez się braku jakichkolwiek operacji na tym koncie (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 24 kwietnia 2010 r., I SA/Sz 232/10, LEX nr 785399). Co również istotne, skarżący nie złożył dokumentów pozwalających ocenić jego sytuację majątkową w kontekście wysokości miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i jego małżonkę. Samo złożenie kserokopii umów zlecenia zawartych przez skarżącego i jego małżonkę z ich córką prowadząca działalność gospodarczą nie wyjaśnia w żaden sposób tej kwestii. Umowy te wskazuje jedynie stawkę godzinową i nie pozwalają określić miesięcznej wysokości dochodu skarżącego i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, tym bardziej, że sam skarżący w formularzy wniosku zawarł niespójne dane dotyczące tej kwestii (rubryka nr 5 i nr 10). Skarżący wezwany natomiast do wyjaśnienia tej kwestii, nie udzielił jakichkolwiek bliższych informacji. Odnosząc się do udzielonej odpowiedzi, wskazać należy, że oceniającemu wniosek znane są regulacje prawne dotyczące umowy zlecenia i różnice pomiędzy taką umową, a umową o pracę. Jedną z nich jest, że wynagrodzenie nie musi być płatne co miesiąc, co jednak nie zachodzi w przypadku skarżącego. Z zawartej przez niego umowy wynika wprost, że wynagrodzenie zależne od ilości przepracowanych godzin płatne jest ostatniego dnia roboczego każdego miesiąca. W tej sytuacji w pełni uzasadnione było wezwanie skarżącego do udokumentowania wysokości miesięcznego dochodu skarżącego i jego małżonki z okresu ostatnich sześciu miesięcy. Wiedze w tym zakresie posiada zarówno skarżący jak i osoba na rzecz której świadczona jest praca. Od wynagrodzenia brutto wynikającego z umowy zlecenia pobierane są bowiem składki na ubezpieczenie społeczne i rentowe oraz składka na ubezpieczenie zdrowotne. Dodatkowo zleceniobiorca może na własne życzenie obciążyć swoje wynagrodzenie składką na ubezpieczenie chorobowe. Od każdej umowy-zlecenia, podobnie jak od umowy o pracę, należy odprowadzić zaliczkę na podatek dochodowy. Zleceniodawca jest zatem w stanie wystawić dokument wskazujący miesięczną wysokość dochodu zleceniobiorcy i nie chodzi tu o "listę obecności". Niezłożenie natomiast takiego dokumentu przez skarżącego należy ocenić jako rezultat celowego działania, mającego na celu ukrycie rzeczywistej wysokości dochodów. Referendarz zważa natomiast, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i dochodową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Obowiązkiem strony jest bowiem podejmować takie czynności, które przekonałyby oceniającego wniosek, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie skarżący w trakcie całego postępowania nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warto zauważyć, że koszty te na obecnym etapie postępowania ograniczają się do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Znaczące w niniejszej sprawie jest to, że pomimo wystosowania wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji dochodowej, skarżący nie przedstawił żadnych informacji pozwalających rzetelnie ocenić jego sytuację. Okoliczności te zadecydowały o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Stąd referendarz sądowy, działając na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.