I SA/Lu 809/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. i E. małżonków M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. i E. małżonków M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem dołączonym do zażalenia na postanowienie tut. Sądu z dnia 29 września 2015 r. odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, skarżący reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika zwrócili się o zwolnienie ich od kosztów sądowych z uwagi na złą sytuację zdrowotną i materialną. Z uzasadnienia wniosku oraz akt sprawy wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, utrzymując się z dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej (sklep spożywczy), których wysokość strona oszacowała na [...] zł netto miesięcznie. Dodali, że obydwoje są po wypadkach komunikacyjnych i mają problemy zdrowotne, a dodatkowo ZUS odmówił skarżącemu przyznania prawa do zasiłku chorobowego. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpocząć należy od wskazania, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W niniejszej sprawie skarżący wnoszą o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunki jakie powinni spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym przez wskazany w przywołanym przepisie uszczerbek, należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oceniając z tej perspektywy wniosek strony skarżącej, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania go za zasadny. Mianowicie w jego ocenie sytuacja finansowa i stan majątkowy strony nie pozwalają na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpocząć należy od wskazania, że jedyne koszty sądowe jakie skarżący są zobligowani ponieść na obecnym etapie postępowania ograniczają się do kwoty 100 zł tytułem wpisu od zażalenie. Jest to najniższa kwota wpisu w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Również pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić nigdy nie przekroczą kwoty 100 zł, poza wpisem od ewentualnej skargi kasacyjnej wynoszącym 129 zł. Koszy sądowe w sprawie nie są zatem wysokie, a poza aktualnym wpisem od zażalenia są to koszty hipotetyczne, które jeśli nawet zaistnieją będą rozłożone w czasie. Mając zatem na względzie z jednej strony wielkość wskazanych kosztów postępowania, z drugiej zaś strony sytuację finansową i majątkową strony stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Na przeszkodzie przyjęciu oceny, iż wnioskodawca nie jest w stanie partycypować we wskazanych kosztach postępowania, stoi ustalenie, że na etapie postępowania poprzedzającego złożenie przedmiotowego wniosku skarżący uiścili samodzielnie wpis od skargi w wysokości 257 zł, a zatem w kocie zdecydowanie wyższej niż obecnie wymagana. Istotny jest również fakt reprezentowania wnioskodawców w postępowaniu sądowy, przez profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczność ta sama w sobie przeczy dopuszczalności uznania, że skarżący nie są w stanie ponieść wpisu od zażalenie, który dodatkowo - jak wskazano wyżej - nie jest nadmiernie wysoki, gdyż albo już na ustanowienie zawodowego pełnomocnika wygospodarowali pewne środki finansowe, albo też oceniając swoje możliwości finansowe liczyli się z taką potrzebą w przyszłości. Nie można przy tym pominąć, że skarżący dopiero z dniem 26 czerwca 2015 r. przestał pracować zawodowo, a zatem do tego czasu był w stanie poczynić odpowiednie niewielki nawet oszczędności tytułem przeznaczenia ich właśnie na koszty zainicjowanego postępowania sądowego. Skarżąca natomiast cały czas prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą co prawda niewielkie ale stałe zyski, które zdaniem oceniającego pozwalające na utrzymanie rodziny i zabezpieczenie kosztów niniejszego postępowania. Wszystko to skutkuje uznaniem, że skarżący mimo deklarowanej przez siebie złej sytuacji dochodowej, są w stanie znaleźć źródło poniesienia wymienionych wyżej wydatków związanych z wniesieniem zażalenia. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.