I SA/Lu 814/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, skarżący reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku oraz załączonych dokumentów (dokumenty w sprawie sygn. akt I SA/Lu [...]) wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z małżonką, a źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie za pracę skarżącego w kwocie [...]zł netto oraz emerytura jego małżonki w wysokości [...] zł netto. Małżonkowie mieszkają w domu jednorodzinnym należącym do ich córki o pow. 354 m2, w całości ponosząc koszty jego utrzymania. Skarżący nie posiada żądnego majątku natomiast jego małżonka jest właścicielem domku letniskowego nad Jeziorem B. w O. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W niniejszej sprawie skarżący wnosi o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunki jakie powinien spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazać", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu w tym zakresie. Przez wskazany w omawianym przepisie uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oceniając z tej perspektywy wniosek strony skarżącej, uwzględniwszy jednocześnie powyższe uwagi teoretyczne, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania go za zasadny. Mianowicie w jego ocenie sytuacja finansowa i stan majątkowy strony nie pozwalają na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności dostrzec należy, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżący złożył wniosek o prawo pomocy jeszcze w 15 pozostałych sprawach zawisłych przed sądem na skutek wniesionych przez niego skarg. Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów we wszystkich tych sprawach. Wysokość wpisu zarówno w tej jak i pozostałych sprawach wynosi 200 zł. Tym samym łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach to 3.200 zł. Dokonując jednak zestawienie ww. niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów we wszystkich zawisłych przed sądem sprawach, z sytuacją finansowo-majątkową strony skarżącej stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedstawionej przez stronę, a w szczególności wyciągu z rachunku bankowego strony, która stanowi wystarczający i zarazem przesądzający argument nie pozwalający przyznać stronie prawa pomocy zarówno w tym jak i w pozostałych toczących się równolegle postępowaniach. Mianowicie z przywołanego wyciągu wynika, że skarżący zarówno w dacie otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi jak i w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy dysponowała środkami pieniężnymi z których mógł pokryć wymagalne obecnie koszty sądowe. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 26 września 2016 r., tj. dzień otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu, suma środków na rachunku wynosiła [...] zł. Natomiast w dniu 3 października 2016 r. (data złożenia wniosku o prawo pomocy) stan konta skarżącego wynosił [...] zł i na niemal takim poziome pozostawał do 17 października 2016 r. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia strony o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści przywołanego dokumentu. Nie bez znaczenie dla oceny możliwości finansowych wnioskodawcy jest również fakt osiągania przez niego jak i jego małżonkę stałych dochodów w łącznej kwocie przekraczającej [...] zł miesięcznie, co pozwalało na zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych. Jednocześnie dodania wymaga, że rodzina strony ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe oraz posiada majątek w postaci nieruchomości, która stwarza także możliwość czerpania z niej dodatkowych dochodów poprzez jej wynajem, sprzedaż lub obciążenie w celu zabezpieczenia ewentualnie zaciągniętego kredytu. Żądania zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia przy tym wszczęte wobec strony postępowanie egzekucyjne. Konieczność regulowania przez stronę zaległych zobowiązań nie stanowi bowiem przesłanki przyznania prawa pomocy. Brak jest bowiem podstaw aby zobowiązania te przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem, gdyż te nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań skarżącego zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez stronę środki są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Przeznaczenie ich w niewielkiej części na koszty postępowania sądowego nie spowoduje przy tym jakiegokolwiek uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.