I SA/Lu 826/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca), WSA Grzegorz Wałejko Protokolant Referent Ewelina Piskorek po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu A. G., wykonującemu zawód w Kancelarii Radcy Prawnego A. G. wynagrodzenie w kwocie [...]/[...]/, w tym podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia M. J. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne na podstawie szeregu własnych tytułów wykonawczych, którymi objęto zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz w podatku od towarów i usług. W ramach prowadzonego postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] dokonał zajęcia rachunku bankowego w [...] S.A. (obecnie M[...]). Pismami z dnia 22 i 23 września 2014 r. strona wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o zwolnienie, uchylenie bądź zawieszenie zajęcia jej rachunku bankowego w M[...], dokonanego zawiadomieniem z dnia [...]., wskazując, iż na rachunku tym znajdują się środki z pomocy społecznej, będące jej podstawowym źródłem utrzymania. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił zwolnienia z egzekucji rachunku bankowego w M[...]. zajętego na podstawie zawiadomienia z dnia [...] Na powyższe postanowienie strona złożyła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej, który po jego rozpatrzeniu - postanowieniem z dnia [...] uchylił w całości zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny pierwszej instancji, z zaleceniem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, czy faktycznie na zajęty rachunek bankowy wpływają środki z pomocy społecznej i ponownego rozważenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego w kontekście zebranego materiału dowodowego. Ponownie rozpatrując sprawę Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu [...] wydał postanowienie, którym uwzględnił żądanie strony i zwolnił z egzekucji zajęty w M[...] rachunek bankowy w części dotyczącej wpływających na ten rachunek środków pieniężnych z Centrum Pomocy Rodzinie. Strona zaskarżyła powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie bądź zmianę rozstrzygnięcia. Podniosła, iż zaskarżone postanowienie jest sprzeczne z obowiązującym prawem, ponieważ środki pieniężne pochodzące z Centrum Pomocy Rodzinie, stanowiące świadczenia z pomocy społecznej są wyłączone spod egzekucji, zwolnić zaś z egzekucji można wyłącznie to, co jej podlega. W wyniku rozpoznania zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa bowiem Naczelnik Urzędu Skarbowego zgodnie z wnioskiem strony - zwolnił z egzekucji środki pieniężne pochodzące z Centrum Pomocy Rodzinie, wpływające na jej rachunek bankowy w M[...], zajęty zawiadomieniem z dnia [...] Organ zaznaczył, że zwracając się o zwolnienie z egzekucji zajętego rachunku bankowego w M[...] jako przesłankę uzasadniającą swój wniosek strona wskazywała, iż na rachunek ten przekazywane jest świadczenie z pomocy społecznej, będące jej podstawowym źródłem dochodu i utrzymania. Podkreślała, że zablokowanie rachunku bankowego uniemożliwia jej wypłatę przedmiotowych środków, przez co pozbawiona jest środków do życia. Naczelnik Urzędu Skarbowego przed podjęciem rozstrzygnięcia w sprawie wystąpił do Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie z zapytaniem czy na rzecz strony wypłacane jest świadczenie z pomocy społecznej oraz na rachunek jakiego banku środki te są przekazywane. W odpowiedzi ww. podmiot potwierdził, iż strona otrzymuje zasiłek okresowy oraz świadczenie pieniężne na żywność, na rachunek w M[...]. W oparciu o powyższą informację oraz kierując się zasadą poszanowania minimum egzystencji przy prowadzeniu egzekucji administracyjnej, organ egzekucyjny uznał, iż przesłanka ważnego interesu zobowiązanej, o której mowa w art. 13 ustawy egzekucyjnej jest uzasadniona w zakresie zwolnienia z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego (zajętego w M[...]) w części przekazywanych na ten rachunek środków z pomocy społecznej i w związku z tym przychylił się do wniosku strony. Dyrektor Izby Skarbowej podzielił stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego, iż w niniejszej sprawie przesłanka "ważnego interesu zobowiązanej" została spełniona. Stwierdził, że egzekucja administracyjna nie może być prowadzona wbrew zasadzie humanitaryzmu. Dodał, że celem tej zasady jest zapewnienie zobowiązanemu - mimo prowadzonej egzekucji - środków niezbędnych do życia. Dlatego też, w sytuacji jaka miała miejsce w niniejszej sprawie, organ egzekucyjny (będąc w posiadaniu informacji, iż na zajęty w postępowaniu egzekucyjnym rachunek bankowy wpływają, m.in. środki stanowiące zasiłek okresowy oraz świadczenie pieniężne na żywność) słusznie uznał, iż wniosek strony o zwolnienie z egzekucji rachunku bankowego w części dotyczącej przedmiotowych środków zasługuje na uwzględnienie. W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej strona wniosła o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła niezgodność z prawem. W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że pomimo dobrze znanej organowi sytuacji majątkowej skarżącej, dodatkowo potwierdzonej otrzymaną od banku informacją o niemożliwości zajęcia rachunku z uwagi na zachowanie prawa do minimum egzystencjalnego, organ prowadził postępowanie egzekucyjne pomimo tego, iż nie miał do tego podstaw. Strona nadmieniła, że o zwolnienie środków z pomocy społecznej znajdujących się na rachunku zwracała się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w dniu ich zablokowania przez bank na życzenie organu, który pomimo ważnego interesu społecznego nie uwzględnił żądania skarżącej. Zdaniem strony skarżącej organ dokonując zajęcia rachunku bankowego nie ocenił zasadności zastosowania takiego środka egzekucyjnego (zarówno pod względem okoliczności faktycznych jak i prawnych) do czego był zobowiązany, a całe postępowanie zostało przeprowadzone z rażącym pogwałceniem między innymi zasady humanitaryzmu. Skarżąca podkreśliła, że organ nie mając obowiązku weryfikowania z jakich źródeł pochodzą środki pieniężne, znajdujące się na zajętym rachunku, ma obowiązek przeprowadzić m.in. postępowanie ustalające zasadność zastosowania środka egzekucyjnego, badania jego niewspółmierności. Następnie powinien uwzględnić wyjaśnienia wierzyciela jak i zobowiązanej oraz rodzaj rachunku bankowego, przeprowadzić postępowanie dowodowe itp. Sam fakt posiadania rachunku bankowego nie może prowadzić do wniosku, że jego zajęcie jest dopuszczalne w każdej sytuacji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego na mocy którego zwolniono z egzekucji środki pieniężne pochodzące z Centrum Pomocy Rodzinie, a wpływające na rachunek bankowy strony w M[...]. Podstawę prawną rozstrzygnięć organów obu instancji stanowił art. 13 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Należy jednak podkreślić, że z uwagi na fakt, że postępowanie egzekucyjne w sprawie zostało wszczęte przed 21 listopada 2013 r. tj. przed wejściem w życie ustawy z 11 października 2013 r. o wzajemnej pomoc przy dochodzeniu podatków, ceł i innych należności pieniężnych. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1289) nowelizującej wskazany przepis, a organ I instancji wydał postanowienie 30 marca 2015 r. tj. po wejściu w ww. nowelizacji, zastosowanie będą miały przepisy przejściowe cyt. Ustawy, z których wynika, że do postępowań egzekucyjnych w administracji wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem ust. 2-6 (art. 123 ust. 1 ustawy z 11 października 2013 r. o wzajemnej pomoc przy dochodzeniu podatków, ceł i innych należności pieniężnych). Zgodnie natomiast z zastrzeżonym ust. 2 art. 123 tej ustawy, organ egzekucyjny może, na podstawie art. 13 § 1 ustawy zmienianej w art. 111 (tj. upea), w brzmieniu dotychczasowym, zwolnić określony składnik majątkowy zobowiązanego bez zgody wierzyciela. Z powyższego wynika zatem, że w sprawie zastosowanie winien mieć art. 13 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed 21 listopada 2013 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm. – dalej: upea) stanowiący, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Przy czym, w okolicznościach sprawy – w związku z przywołaną nowelizacją - organ może również bez zgody wierzyciela zwolnić z egzekucji składniki majątkowe. Zatem według Sądu zasadniczą kwestią było rozważenie przez organy egzekucyjne, czy w sprawie wystąpiła przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego". Pamiętać jednocześnie należy, iż wskazana dyrektywa jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Trzeba również pamiętać, że art. 13 § 1 upea został oparty o tzw. uznanie administracyjne, na co wskazuje sformułowanie, że organ "może" a nie musi zwolnić z egzekucji składnik majątkowy. Zatem stwierdzenie zaistnienia ważnego interesu zobowiązanego umożliwia organowi egzekucyjnemu uwzględnienie wniosku jak i wydanie rozstrzygnięcia odmownego. Utrwalony jest również pogląd, że Sąd administracyjny nie jest właściwy do oceny, czy dokonany przez organ wybór jest słuszny, tym samym Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) wydanego przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia. Zatem Sąd nie rozstrzyga o tym, czy należało zwolnić spod egzekucji składnik majątkowy czy też nie. To rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów egzekucyjnych. Aby jednak mówić o uznaniu niezbędne jest wcześniejsze wystąpienie przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego". Jeżeli bowiem organ egzekucyjny nie stwierdzi wystąpienia sytuacji odpowiadającej użytemu pojęciu, wówczas w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowanie przez ten organ uznania administracyjnego (por. M. Jaśkowska, Glosa do wyroku NSA z 26 września 2002 r. ,III SA 659/01, OSP 2003, nr [...], s. 481). Swoboda w postępowaniu organu wynikająca z konstrukcji art. 13 § 1 upea nie zwalnia go jednak z obowiązku przeprowadzenia zgodnego z prawem postępowania. Uznaniowość nie oznacza bowiem dowolności. Każde bowiem uznaniowe rozstrzygnięcie musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych i ich analizą - z zachowaniem wymogów proceduralnych, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego aktu (por. wyrok NSA z 3.09.1999 r., sygn. akt I SA/Lu 478/98, publ. LEX). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organy egzekucyjne poddając ocenie wniosek skarżącej uznały, że przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" została spełniona, a wniosek zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zauważyć, że wniosek skarżącej o zwolnienie z egzekucji administracyjnej zajętego rachunku bankowego, na którym znajdują się środki z pomocy społecznej został uwzględniony bowiem rachunek w M[...] został zwolniony z egzekucji w części dotyczącej przekazywanych na ten rachunek środków z pomocy społecznej. Nie można zatem uznać, że podnoszony przez skarżącą zarzut wydania skarżonego postanowienia z naruszeniem prawa jest uzasadniony. Ponadto nieuzasadnione jest twierdzenie, iż organy wydały swoje rozstrzygnięcia z pogwałceniem zasady humanitaryzmu, podczas gdy Dyrektor Izby Skarbowej zaznaczył, iż to właśnie w uwzględnieniu zasady humanitaryzmu, której celem jest zapewnienie zobowiązanemu, pomimo prowadzonej egzekucji środków niezbędnych do życia, wniosek skarżącej został uwzględniony. Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut, że żądanie skarżącej zostało przez organ egzekucyjny dowolnie zinterpretowane. Jak wynika z akt sprawy, z uwagi na wątpliwości co do kwalifikacji prawnej złożonych przez skarżącą podań, pismem z dnia 24 września 2014 r. wezwał skarżącą do jednoznacznego sprecyzowania treści i zakresu żądań zawartych w wystąpieniach z dnia 22 i 23 września 2014 r. W odpowiedzi, pismem z dnia 17 października 2014 r. skarżąca poinformowała, że złożyła wniosek o zwolnienie z egzekucji rachunku, na którym znajdują się środku z pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) w skrócie p.p.s.a., skargę oddalił, o czym orzeczono w pkt I sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia art. 250 p.p.s.a. o czym rozstrzygnięto w pkt II sentencji wyroku.