I SA/Lu 841/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Chitrosz po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U.G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a -odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze, na opisane w sentencji postanowienie, skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że: 1) gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i dwoma synami (w wieku 13 i 18 lat), 2) mąż skarżącej jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, 3) jedyne źródło utrzymania rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości 800 zł brutto miesięcznie (1/2 etatu), 4) skarżąca nie posiada żadnego majątku zarówno ruchomego jak i nieruchomego), 5) rodzina mieszka w domu należącym do "innego członka rodziny". Postanowieniem z dnia 8 października 2013 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy uznając za niewiarygodne oświadczenie o majątku i dochodach strony. W jego ocenie utrzymanie czteroosobowej rodziny wymaga większych środków niż zadeklarowane przez stronę co oznacza, że skarżąca albo korzysta z pomocy innych osób lub posiada (albo jej mąż) inne nieujawnione źródła dochodów. Od orzeczenia tego skarżąca złożyła sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, że nie zgadza się ze stwierdzeniem, że posiada inne nieujawnione źródła dochodów. Przede wszystkim zwróciła uwagę, że na taką konkluzję nie może wskazywać nie korzystanie ze wsparcia organów pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, Sąd zważył, co następuje: Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wskazać należy, że skuteczne wniesienie sprzeciwu przez stroną skarżącą powoduje zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.), że zaskarżone postanowienie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Innymi słowy sąd nie ocenia zasadności sprzeciwu i zgodności z prawem postanowienia referendarza sądowego, lecz samodzielnie rozstrzyga o wniosku strony na podstawie oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, które były przedstawione we wniosku i wynikały z dokumentów i oświadczeń przedłożonych przez wnioskodawcę. I tak rozważania w przedmiocie podjętego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna. By stwierdzić jej istnienie, trzeba więc poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędnym jest przy tym zaakcentować, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania, a wykazanie zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy przez osobę fizyczną przesądza o możności (a nie: konieczności) pozytywnej weryfikacji wniosku. To wyłącznie w interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Sąd dokonuje jedynie oceny przedstawionych przez stronę dowodów oraz twierdzeń. Jak bowiem stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wziąwszy więc pod uwagę przytoczoną wyżej przesłankę zastosowania dobrodziejstwa procesowego, jakim jest przyznanie prawa pomocy, w konfrontacji ze zgromadzonym materiałem źródłowym uznano, że skarżąca nie zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych. Ocena ta wynika przede wszystkim z faktu, że informacje udzielone przez skarżącą nie tworzą jasnego obrazu jej zdolności płatniczych. W szczególności uwzględnienie wysokości uzyskiwanych dochodów nasuwa bowiem poważne wątpliwości, co do wiarygodności oświadczenia skarżącej. Innymi słowy nie można z przekonaniem stwierdzić, że wnioskodawca nie posiada możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. Jak wskazała skarżąca jedyne środki na utrzymanie rodziny pochodzą z uzyskiwanego przez nią wynagrodzenia za pracę w wysokości 800 zł brutto. Kwota środków przeznaczonych do wydatkowania jest zatem zdecydowanie mniejsza. Rodzina skarżącej jest natomiast czteroosobowa w tym dwóch synów w wieku szkolnym (13 i 18 lat). Skarżąca nie wskazał przy tym, że posiada jakiekolwiek inne źródła dochodów. Uwzględniając powyższe mało wiarygodnym jest, że kwota ta wystarcza na utrzymanie całej rodziny. Ocena ta wynika wprost z logiki i doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu kwota ta jest niewystarczająca nawet na skromne utrzymanie czterech osób. Na niezbędne koszty utrzymania wchodzą bowiem zarówno koszty utrzymania domu (opłaty za media) jak i zakup żywności, środków czystości, ubrań, leczenie, edukacja dzieci, dojazdy do pracy i szkoły. Konkludując, wskazać należy, że oceniając wniosek o prawo pomocy należy kierować się nie tylko jego literalną treścią, ale także zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie te dyrektywy oceny zdolności finansowej skarżącej nie pozwalają uznać jej wniosku za odpowiadający rzeczywistości. Nie można wiarygodnie twierdzić, że środki rodziny (ok. 600 zł netto) wystarczają na utrzymanie czteroosobowej rodziny bez pokrywania ich z innych źródeł, nawet przy uwzględnieniu, że skarżąca nie ponosi żadnych kosztów utrzymania domu w którym mieszka razem z rodziną, co również nie został poprzez stronę wyjaśnione. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie nie jest natomiast możliwe w sytuacji gdy przedstawiona przez stronę sytuacja materialna i finansowa jest niewiarygodna oraz budzi jakiekolwiek wątpliwości. Brak wiarygodnych i w pełni obrazujących sytuację finansową skarżącej danych powoduje stan, że mnożą się wątpliwości co do rzetelności i prawdziwości okoliczności, na jakie powołuje się skarżąca. To zaś uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie jej wniosku. Ponadto Sąd podobnie jak referendarz sądowy zauważa, że korzystanie z pomocy instytucji zabezpieczenia społecznego, w tym prawa pomocy, nie jest przymusowe, jednak w sytuacji, gdy rodzina, której przypuszczalne koszty życia przekraczają dochody w wysokości niepozwalającej na pokrycie wydatków niezbędnych, nie występuje do organów pomocy społecznej z prośbą o udzielenie jej właściwej do jej sytuacji pomocy, to zachodzi uzasadniona wątpliwość czy fakty powołane w jej wniosku są zgodne z prawdą i czy jej sytuacja nie została opisana wyłącznie dla potrzeb uzyskania prawa pomocy. Za odmową wiarygodności będą przemawiać względy doświadczenia życiowego, które nakazują przyjąć, że w sytuacji braku niezbędnych środków do życia a także możliwości otrzymania pomocy ze strony rodziny, obywatel zwraca się o pomoc do instytucji publicznych (np. organów pomocy społecznej). Takim założeniem kierował się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 listopada 2004 r., sygn. FZ 331/04, niepubl., a także w postanowieniu z dnia 15 maja 2008 r., sygn. II FZ 146/08, niepubl. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a.