I SA/Lu 845/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz,, WSA Halina Chitrosz (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Paulina Zając, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 marca 2011 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 września 2010r., Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu wniosku Syndyka Masy Upadłości M. W. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 20 kwietnia 2010 r., znak: [...] w sprawie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 rok w kwocie 137.227 zł - odmówił jego uwzględnienia. W jego uzasadnieniu wskazano, że odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu "do złożenia wniosków i zastrzeżeń w sprawie oznaczonej sygn. [...]" oraz o wstrzymanie wykonania ww. decyzji wpłynęło do Izby Skarbowej w dniu 5 sierpnia 2010r. W doprecyzowaniu żądania, syndyk wskazał, że złożony wniosek o przywrócenie terminu dotyczy decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej znak: [...] z dnia 20 kwietnia 2010 r. Skarżący wywodził, iż nastąpiło uszkodzenie przesyłki o nr [...] nadanej przez Biuro Syndyka, skierowanej do M. W., przebywającego w Areszcie Śledczym. W związku z powyższym dokumentacja znajdująca się wewnątrz koperty częściowo zaginęła, co uniemożliwiło upadłemu zajęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie. Podnosił również, iż zaistniała konieczność weryfikacji skutecznie dostarczonej korespondencji z całością materiałów przekazanych do wysłania M. W. Powyższe okoliczności spowodowały, iż dopełnienie ww. czynności wymagało dużo czasu, z uwagi na fakt przebywania M. W. w warunkach izolacji więziennej. Syndyk powołał się nadto na fakt, iż Dyrektor Aresztu Śledczego w dniu 5 maja 2010 r. wydał komunikat, w którym zdefiniował pojęcie listu "jako gatunek literatury stosowanej, pisemną wiadomość wysłaną przez jedną osobę do drugiej", jednocześnie wyłączając możliwość przesyłania drogą pocztową wszelkich kserokopii dokumentacji, które nie zawierały się we wskazanej definicji listu, co stanowiło kolejną przeszkodę, w dostarczeniu dokumentacji. Podnosił również, iż jedyną możliwością dostarczenia przedmiotowej dokumentacji było jej osobiste przekazanie M. W. do Aresztu Śledczego. Jako załączniki do powyższego pisma, dołączył kserokopię koperty nadanej przez Biuro Syndyka do M. W. oraz komunikat Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia 5 maja 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej, w pierwszej kolejności podkreślił, iż stosownie do przepisu art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej oraz pouczenia zawartego w treści decyzji organu pierwszej instancji odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, a następnie, po przytoczeniu treści przepisu art. 162 § 1 i §2 ustawy Ordynacja podatkowa, stwierdził, iż pozytywne rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu wymaga uprawdopodobnienia, że strona nie ponosi winy za niedotrzymanie terminu. W tym kontekście, zwrócił uwagę, iż przywrócenie terminu nie jest możliwe, jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić tylko wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nagłej, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego wdanych warunkach wysiłku. Organ odwoławczy stwierdził, iż zaskarżona decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej, stosownie do art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej została doręczona syndykowi w dniu 23 kwietnia 2010r., wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia odwołania w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 7 maja 2010 r. Odwołanie zostało sporządzone w dniu 23 czerwca 2010 r., natomiast nadane dopiero w dniu 23 lipca 2010 r. w Urzędzie Pocztowym, o czym świadczy data stempla pocztowego, tj. 77 dni po upływie w/w terminu. Odnosząc się do przyczyn uchybienia terminu wskazanych we wniosku o jego przywrócenie, organ podał, że argumentacja związana z "koniecznością przekazywania upadłemu dokumentacji, celem zajęcia stanowiska" nie zasługiwała na uwzględnienie, w sytuacji, gdy od ogłoszenia upadłości M. W. w zakresie postępowań dotyczących mienia wchodzącego w skład masy upadłości wyłączną legitymację procesową posiadał syndyk, zaś upadły, będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony był legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach. W konsekwencji, to syndyk posiadał również legitymację do wniesienia w terminie odwołania od przedmiotowej decyzji. Wobec powyższego nie może być równoznaczna z uprawdopodobnieniem braku zawinienia w uchybieniu terminu przedstawiona argumentacja, w postaci zaistniałych komplikacji związanych z przekazywaniem M. W. dokumentacji oraz, że powyższe czynności przeciągnęły się w czasie. Podkreślając, iż kryterium braku winy, jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, jak również i to, że przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, organ odwoławczy zauważył, iż we wniesionym wniosku syndyk sam wskazał na możliwość dostarczenia M. W. dokumentacji - na którą się powoływał - osobiście do Aresztu Śledczego. Zatem w sytuacji, gdy był on poinformowany o terminie i trybie wniesienia odwołania w decyzji organu pierwszej instancji, to przy dołożeniu odpowiedniej staranności nie doszłoby do uchybienia terminu do złożenia odwołania. Jakiekolwiek niedbalstwo zainteresowanego w zasadzie dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Ponadto nie stanowią o braku winy wszelkie sytuacje, w których zainteresowany powołuje się na przyczynianie się do powstania zwłoki osoby trzeciej. Zdaniem organu odwoławczego, przedstawione we wniosku argumenty nie dały podstaw do uznania, że została spełniona przesłanka wynikająca z art. 162 Ordynacji podatkowej uzasadniająca przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Od tego postanowienia, Syndyk Masy Upadłości M. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, nazywając ją "skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 3 września 2010 r., nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy terminu do wniesienia odwołania". Wnosząc o uchylenie tego rozstrzygnięcia, powtórzył uzasadnienie zawarte we wniosku o przywrócenie terminu, dodając, iż zaistniałe okoliczności, w szczególności zaś przebywanie M. W. w warunkach izolacji więziennej spowodowały, iż dopełnienie obowiązku wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 20 kwietnia 2010 roku, wymagało znacznej ilości czasu. Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu odwoławczego w kwestii odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, syndyk powołał się na informację uzyskaną od M. W., z której wynikało, iż dokumentacja jego firmy zaginęła wskutek działań Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a nadto wyraził pogląd, iż upadły powinien mieć prawo do wypowiedzenia się i zajęcia stanowiska w sprawie. Jego zdaniem, w związku z przedstawionymi okolicznościami, w sytuacji, gdy dopełnił on wszelkich aktów staranności, nie można mu przypisać niedbalstwa. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim poza kwestią sporną pozostaje, że stosownie do art. 144 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.), jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (art. 160 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego). W orzecznictwie prezentowany jest pogląd (tak m.in. NSA w postanowieniu z 19 lutego 2008 r., I FSK 1736/07), że legitymację syndyka określa się, jako tzw. legitymację formalną lub jako podstawienie (substytucja) procesowe. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się, więc na rzecz upadłego (stosownie do art. 160 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego). Użyte w art. 144 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego wyrażenie, iż postępowania dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone "jedynie" przez syndyka lub przeciwko niemu oznacza, że upadły będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach (tak również NSA w wyrokach: z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2449/04, Palestra 2007/3-4/291 z 22 marca 2005 r., sygn. akt FSK 1622/06, niepublik. z dnia 19 lutego 2008 r. , sygn. akt I FSK 1736/07, niepublik.). Syndyk, zatem legitymowany jest również do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy zaznaczyć, że bezspornym pozostaje, iż zaskarżona decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 20 kwietnia 2010 r., nr [...] została doręczona skutecznie syndykowi w dniu 23 kwietnia 2010r., wraz ze stosownym pouczeniem, co do trybu i terminu złożenia środka zaskarżenia. Trafnie, zatem konstatuje organ, że wniesienie odwołania w dniu 23 lipca 2010 r. (data stempla pocztowego nadania) nastąpiło 77 dni po upływie terminu określonego w art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Stosownie do przepisu art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, w razie uchybienia terminu należy przywrócić go na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Jak podkreśla się w literaturze (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2004, str. 328-329) oraz orzecznictwie (por. wyroki NSA: z dnia 14 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 794/99; Lex nr 40381; z dnia 2 lutego 2000 r., sygn. akt SA/Sz 2125/98; Lex nr 39797; z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00; Lex nr 55307) o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Przepis art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. To zaś oznacza, iż każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności, jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności procesowej. Nie ma żadnych powodów, aby wobec syndyka masy upadłości stosować inne wyznaczniki staranności, niż te, o których mowa powyżej. W ocenie Sądu, Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo uznał, że skarżący syndyk nie uprawdopodobnił, iż po jego stronie zaistniały przeszkody, które uniemożliwiły mu wniesienie odwołania w terminie. Jego argumentacja odnośnie konieczności skonsultowania się z upadłym M. W. w kwestii wniesienia odwołania, przesyłania mu dokumentacji do Aresztu Śledczego i wywodzonej w tym kontekście okoliczności przeciągania się tych czynności w czasie, nie uprawdopodabnia staranności, w sytuacji, gdy wyłączna legitymacja syndyka do dokonania tej czynności nie nasuwa żadnych wątpliwości. Zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, iż we wniesionym wniosku syndyk sam wskazał na możliwość dostarczenia M. W. dokumentacji - na którą się powoływał - osobiście do Aresztu Śledczego. Zatem w sytuacji, gdy był on poinformowany o terminie i trybie wniesienia odwołania w decyzji organu pierwszej instancji, to przy dołożeniu odpowiedniej staranności powinien tak właśnie postąpić, a wówczas nie doszłoby do trudności związanych z wysyłaniem do upadłego korespondencji, a w konsekwencji i uchybienia terminu do złożenia odwołania. Na syndyku masy upadłości, działającym na rzecz upadłego, niewątpliwie spoczywa obowiązek takiego zorganizowania działań, aby zapewnić prawidłową ochronę interesów z jednej strony upadłego, a z drugiej – wierzycieli masy upadłości. Jakkolwiek kontakt z upadłym przebywającym w warunkach izolacji może wywoływać trudności w komunikacji z nim, nie mniej jednak okoliczność ta nie może skutkować uznaniem, że syndyk uprawdopodobnił okoliczności uzasadniające brak winy w uchybieniu terminu. Zasadnie zwrócił nadto uwagę organ odwoławczy, że nie stanowią o braku winy wszelkie sytuacje, w których zainteresowany powołuje się na przyczynienie się osoby trzeciej do powstania zwłoki (w przedmiotowej sprawie konieczność zajęcia stanowiska przez M. W.) - por. Komentarz do art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa [w:] C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla, ustawa Ordynacja podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2003, wyd. III. Oczywiste również być musi, że zasadnicze decyzje dotyczące masy upadłości syndyk podejmuje samodzielnie, działając na rachunek upadłego, ale w imieniu własnym (art. 160 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze). Także, więc decyzja o skorzystaniu (lub nie) ze środka odwoławczego od rozstrzygnięcia organu podatkowego należała wyłącznie do syndyka, jako podmiotu profesjonalnie przygotowanego do pełnienia powierzonej mu przez Sąd funkcji, albowiem w czynnościach syndyka dotyczących masy upadłości, o których mowa w wyżej powołanym przepisie mieści się niewątpliwie także wnoszenie środków odwoławczych. Nie stwierdzając, zatem podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U.Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), ją oddalił.