I SA/Lu 85/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Chitrosz po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi E. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2009 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 85/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę E. Ł. na decyzję organu wskazaną w rubrum niniejszego orzeczenia. Następnie skarżąca wniosła o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku i wystąpił o ustanowienie doradcy podatkowego w osobie I. S. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem (ur. 2005 r.), utrzymując się z uprawy gruntów rolnych (1.300 zł), których powierzchnia wynosi 19 ha, alimentów na syna (1.000 zł) oraz dochodu z wynajmu (505 zł), co daje miesięczną kwotę dochodów na poziomie 2.805 zł. Majątek skarżącej stanowi oprócz wskazanych nieruchomości rolnych dom o pow. 140 m2 oraz środki pieniężne w wysokości 37.300 zł. Ponadto dodała, że posiada do spłaty zaległość podatkową w kwocie 147.975 zł (plus odsetki), co nie pozwala jej na poniesienie kosztów związanych ze sporządzeniem skarg kasacyjnych i reprezentowaniem jej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy uznając, iż jest ona w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania jej i rodziny. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca w terminie ustawowym wniosła sprzeciw, podnosząc, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienie pełnomocnika, gdyż ciąży na niej obowiązek uiszczenia zaległych należności podatkowych w kwocie 178.666 zł (plus odsetki), co na chwilę obecną przekracza jej możliwości finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Tytułem wstępu wskazać należy, że stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Odnosząc się natomiast do istoty sprawy rozpocząć należy od wskazania, że przepis art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwana dalej p.p.s.a.) konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, tj. takim jakiego przyznania domaga się skarżąca - następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Tymczasem w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku będącym przedmiotem rozpoznania oraz uzupełniającym go sprzeciwie nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Przeciwnie – z informacji tam zawartych wynika, że skarżąca ma możliwość pozyskania środków również na opłacenie kosztów ustanowienia pełnomocnika. Świadczy o tym chociażby wysokość posiadanych wolnych środków pieniężnych w kwocie 37.300 zł, która to suma już sama w sobie umożliwia pokrycie pełnych kosztów sądowych związanych nie tylko z niniejszym postępowaniem lecz postępowaniem we wszystkich sprawach skarżącej. Z punktu widzenia prawa pomocy nie jest przy tym ważne na jaki cel wnioskodawca chce przeznaczyć swoje oszczędności bowiem oznaczałoby to zaakceptowanie nieuzasadnionego przerzucenia obowiązku strony w partycypowaniu w kosztach postępowania na Skarb Państwa (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 października 2012 r., sygn. akt I OZ 731/12 i z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1086/11, niepubl.). Tym samym również konieczność spłaty zobowiązania podatkowego w znacznej wysokości nie może niejako sama przez się przemawiać na rzecz przyznania prawa pomocy. Brak jest bowiem podstaw aby zobowiązania podatkowe przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Skarżąca, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna zaś liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności, co jak wynika z akt sprawy przewidziała. Poniosła bowiem dotychczas wszystkie koszty postępowania związanie z wniesieniem skarg, co dodatkowo wskazuje na jej zdolności finansowe. Ponadto oprócz oszczędności w znacznej wysokości skarżąca posiada stały dochód z uprawy gospodarstwa rolnego o powierzchni 19 ha, co niemalże trzykrotnie przekracza średnią powierzchnię gospodarstwa rolnego w województwie [...] (7,45 ha). Uzyskuje również dochód z wynajmu nieruchomości (505 zł) oraz otrzymuje alimenty na syna (1.000 zł). Ma przy tym w pełni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe (dom w L. o pow. 140 m2). Zauważenia ponadto wymaga, że z treści sprzeciwu nie wynikają żadne nowe, konkretne informacje dotyczące sytuacji finansowej skarżącej. Konkludując, prawo pomocy - określane też jako prawo ubogich - nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego i nie może być nadużywane. Ma ono zastosowanie wyłącznie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno - bytowej, którego to warunku skarżąca bez wątpienia nie spełnia; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, obowiązek ponoszenia kosztów postępowania generalnie dotyczy każdej osoby posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.