I SA/Lu 850/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie czynności egzekucyjnych - w zakresie prawa pomocy postanawia utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 grudnia 2016 r. I SA/Lu 850/16 UZASADNIENIE Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z tym uzasadnieniem, że aktualnie uzyskiwane dochody nie pozwalają na poniesienie kosztów sadowych, gdyż dla pokrycia niezbędnych kosztów utrzymania zmuszona jest korzystać z pomocy rodziny, bliskich i przyjaciół w formie np. posiłków i ubrań, zaciągać okazjonalnie niewielkie pożyczki pieniężne, a także korzystać ze wsparcia finansowego osób trzecich. Podała, że nie ma majątku ruchomego, nieruchomego oszczędności, natomiast jest właścicielką 6-hektarowego gospodarstwa rolnego. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z synem. Łączny dochód tego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł miesięcznie – jest to dochód z działalności gospodarczej skarżącej. Jako miesięczne koszty utrzymania skarżąca wymieniła: czynsz ([...] zł), koszty wyżywienia ([...] zł), rachunki za media i środki czystości ([...] zł) oraz "zobowiązania finansowe" ([...] zł). Wezwana przez Referendarza sądowego do złożenia dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń wnioskodawczyni nie odpowiedziała w żaden sposób na wezwanie. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 23 grudnia 2016 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy zwracając uwagę, że dane zawarte w formularzu są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej i jej możliwości płatniczych a strona nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej i materialnej w jakiej się obecnie znajduje, co uniemożliwiło dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji dochodowej i majątkowej. W sprzeciwie skarżąca wyraziła stanowisko, że okoliczności jakie przedstawiła we wniosku o przyznanie prawa pomocy niewątpliwie uprawniają ją do uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie Referendarza jest dla niej niezrozumiałe, skoro nie zakwestionowano treści zawartej w formularzu PPF. W powyższym stanie sprawy należy zważyć, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718 ze zm. - p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu nie wystarcza do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W rozpoznawanej sprawie skarżąca mimo wezwania nie przedstawiła żądanych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację jej oświadczeń, dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej oraz dałyby pełniejszy obraz tej sytuacji. Okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie zostały zatem w wymagany sposób wykazane. "Wykazać oznacza bowiem dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 213/11). W sprawie mamy zatem do czynienia z sytuacją, kiedy skarżąca wskazała jako dochód netto gospodarstwa domowego kwotę [...]zł, którą uzyskuje miesięcznie z prowadzonej działalności gospodarczej, z czego pokrywa wydatki w łącznej kwocie [...]zł (kwota wskazana w formularzu PPF). Uwzględniając nawet okazjonalną pomoc znajomych i przyjaciół, to tak przedstawiona sądowi sytuacja budzi uzasadnioną wątpliwość co do jej wiarygodności, bowiem nie wiadomo, z jakich źródeł skarżąca stale finansuje kwotę [...]zł, bo co najmniej o tyle jej wydatki przewyższają wykazane dochody. Odnosząc się w tym miejscu do treści sprzeciwu, wskazać trzeba, że Referendarz sądowy, którego stanowisko sąd w pełni akceptuje, nie tyle "zanegował" treści wskazane w PPF, wziął bowiem pod uwagę wysokość wskazanych przez stronę wydatków i dochodów, lecz taką sytuację całościowo ocenił jako niewiarygodną. Wnioskodawczyni zaś w żaden sposób nie podjęła próby wyjaśnienia tej sytuacji. Sąd z urzędu zaś ma wiedzę, iż w innej sprawie ze skargi A. S., zawisłej przed tutejszym sądem (I SA/Lu 708/16) strona nadesłała na wezwanie Referendarza dodatkowe dokumenty wskazujące na jeszcze wyższą kwotę wydatków, to jest: obiady dla dziecka ([...] zł), czynsz za lokal przy ul. [...] w C. ([...] zł), rachunek za energię dotyczący lokalu przy [...] ([...]), co oznacza, że wykazane przez wnioskodawczynię wydatki przekraczają kwotę rzędu 3 tysięcy, przy wykazanych dochodach 2 tysięcy. To zaś jedynie potwierdza ocenę Referendarza sądowego wyrażoną w sprawie niniejszej, iż strona nie podała sądowi pełnych danych dotyczących swojej sytuacji finansowej. Następnie zwrócenia uwagi wymaga, że skarżąca zupełnie przemilcza wysokość przychodów, jakie przynosi rodzinie 6-hektarowe gospodarstwo rolne, a racjonalnie oceniając, przychody takie przynosi. Przedstawiona wyżej argumentacja sądu, przeprowadzona w oparciu o informacje wynikające ze złożonego formularza PPF prowadzi do wniosku, że skarżąca w istocie nie wykazała swojej rzeczywistej sytuacji finansowej, na potrzeby ubiegania się o prawo pomocy. Natomiast prawo pomocy, co do zasady, jest przyznawane jedynie takiej stronie skarżącej, która rzetelnie, wiarygodnie przedstawi – zgodnie z rzeczywistością - nie tylko poziom wydatków, ale przede wszystkim przychodów. Tak się nie stało w realiach rozpatrywanego wniosku. Wobec tego w ocenie sądu, nie ma żadnych podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i zwalniania od obowiązku zapłaty kwoty [...]zł. Byłoby to zupełnie dowolne uprzywilejowanie wnioskodawczyni, sprzeczne z ustawowymi przesłankami. Z tych względów wobec niewykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało postanowić jak w sentencji, przy uwzględnieniu art. 260 § 1 do § 3 tej ustawy.