I SA/Lu 860/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Małysz po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005r. postanawia - odmówić zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 maja 2010r. odmawiającego P. M. przyznania prawa pomocy. Uzasadnienie. W dniu 10 stycznia 2011r., wraz ze skargą kasacyjną w sprawie niniejszej, skarżący P. M. wniósł wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości /k-170-172 akt sprawy/. Podał w nim, że jego źródłem dochodów jest renta w kwocie [...] miesięcznie, zaś prowadzona działalność gospodarcza przynosi straty, które pokrywane są z wyprzedaży towarów, oraz że mieszka z żoną, lecz nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, nie posiada majątku ani oszczędności, ze względu na przewlekłe choroby pozostaje pod stałą opieką lekarską, za czym stoi miesięczny koszt około [...], prowadzona jest wobec niego egzekucja administracyjna i sądowa. Na wezwanie referendarza sądowego, przy piśmie z dnia 2 lutego 2011r. /k-178,179/ skarżący wyjaśnił dodatkowo, iż koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą: czynsz – [...] energia elektryczna – [...] /na 2,5 miesiąca/, gaz – [...] /na około 8 miesięcy/, zaś z załączonej do pisma informacji spółdzielni mieszkaniowej o opłatach za lokal mieszkalny wynika, iż od 1.02.2011r. opłata miesięczna wynosi zł [...] Skarżący podał również, że jego żona, właścicielka mieszkania, z którą zamieszkuje, lecz pozostaje w rozdzielności majątkowej i nie prowadzi wspólnego z nią gospodarstwa domowego, jest także właścicielką gruntu rolnego o powierzchni 1,1572 ha, uzyskuje dochody z wynajmu garażu w kwocie [...]miesięcznie oraz posiada rachunki bankowe, na których na dzień 31 grudnia 2010r. posiadała około [...] i około zł [...] Ponadto przedstawił zestawienia, nazwane "bilans firmy" za miesiące od października do grudnia 2010r., w których wykazał /odpowiednio/ przychody ze sprzedaży: [...], wydatki na zakup towarów: [...], inne wydatki: [...], stratę w działalności gospodarczej: [...]. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2011r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił uwzględnienia wniosku, o którym mowa na wstępie. Wskazując, iż wniosek ten jest ponownym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, przy czym w załatwieniu uprzedniego wniosku odmówiono przyznania prawa pomocy, a postanowienie to stało się prawomocne, zaś ponownie składając wniosek skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i finansowa uległa istotnemu pogorszeniu, referendarz stwierdził, że nie ma podstaw do przyjęcia, że nastąpiła zmiana okoliczności uzasadniająca zmianę uprzednio wydanego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w przepisanym terminie sprzeciw, w którym wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w całości. Podniósł, że wykazane przez niego wydatki dotyczą wyłącznie kosztów koniecznych dla egzystencji człowieka i oczywistym jest, że nie zaspokajają koniecznych kosztów utrzymania, a przeznaczenie na nie kwot niższych niż podane przez skarżącego prowadziłoby do zagrożenia jego egzystencji, w szczególności zaś trudno sobie wyobrazić, aby dorosły człowiek mógł przeznaczać na wyżywienie kwotę niższą niż [...] Stwierdził, że z powodu braku środków finansowych część jego niezbędnych potrzeb pozostaje niezaspokojona. Wyjaśnił nadto, że dane podane w "bilansie firmy" stanowią, zgodnie z żądaniem sądu, zestawienie przychodów i kosztów, których analiza umożliwia ocenę efektywności prowadzonej działalności gospodarczej. Dodał, że żona nie posiada stałych dochodów, które umożliwiałyby jej uiszczenie obciążającego skarżącego wpisu od skargi kasacyjnej, a zgromadzone na rachunkach bankowych środki finansowe stanowią środki utrzymania. Na wezwanie sądu do wyjaśnienia, z jakich zasobów pieniężnych skarżący pokrywa comiesięczne straty w prowadzonej działalności gospodarczej, strona w piśmie z dnia 24 marca 2011r. udzieliła odpowiedzi, iż przedstawione zestawienia przychodów i wydatków oparte są na prowadzonej księdze przychodów i rozchodów, zaś analiza faktur zakupu towarów wskazuje, że skarżący nabywa towary handlowe z odroczonym terminem płatności, co pozwala mu na opóźnioną zapłatę za nabyty, a następnie sprzedany towar. Na potwierdzenie tej okoliczności przedstawił kopie faktury /na zakup papierosów i biletów MPK/ oraz zestawienia wierzytelności terminowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Jak wynika z przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm./, zwanej dalej "ppsa", z udziałem w takim postępowaniu wiąże się konieczność ponoszenia przez stronę wydatków, w szczególności na pokrycie opłat sądowych /art.214, art.220 § 1, art.230 § 1 i 2 ppsa/. Stosownie przy tym do art.199 ppsa zasadą jest, że każdy ponosi koszty postępowania związane z jego udziałem w sprawie. Zmniejszenie ciężaru finansowego wiążącego się z prowadzeniem sprawy może nastąpić przez przyznanie stronie, na jej wniosek, prawa pomocy, co obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego /prawo pomocy w zakresie całkowitym/ albo zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego /prawo pomocy w zakresie częściowym/ - art.243 § 1, art.244 § 1, art.245 ppsa. Strona może wnieść o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania, w tym także złożyć kolejny wniosek w tym przedmiocie /art.243 § 1 ppsa/. W takiej sytuacji należy jednak uwzględnić, iż uprzednio wydane w przedmiocie prawa pomocy prawomocne orzeczenie sądu jest wiążące stosownie do art.170 ppsa, co oznacza, iż sąd musi przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu /B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, str.365/. Możliwość zmiany bądź uchylenia takiego orzeczenia daje art.165 ppsa, jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy zaś rozumieć wszelkie takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia - w przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Stosownie do art.254 § 1 ppsa rozpoznawanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w którym sprawa ma się toczyć lub już się toczy, z tym że czynności w tym zakresie mogą wykonywać także referendarze sądowi /art.258 ppsa/, a w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie lub zarządzenie wydane przez referendarza traci moc, a wniosek podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym /art.260 ppsa/. Art.246 § 1 pkt 2 ppsa stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, tj. w zakresie, o jaki ubiega się skarżący, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga w świetle powołanego przepisu, iż ustawodawca, chroniąc jedynie środki utrzymania koniecznego strony i jej rodziny, przesądził jednocześnie, że obowiązkiem strony uczestniczącej w postępowaniu jest podjęcie wszelkich nienaruszających koniecznego utrzymania oszczędności w celu wywiązanie się z obowiązku uiszczenia należnych kosztów sądowych. Innymi słowy, wszelkie środki ponad niezbędne na konieczne utrzymanie strony i jej rodziny winny być przez stronę przeznaczone na poniesienie wymaganych kosztów. Ponadto, wobec treści tego przepisu nie może ulegać wątpliwości, że obowiązek wykazania istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, o którym mowa na wstępie, jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej. W związku z pierwszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, wniesionym dnia 17 listopada 2009r. wraz ze skargą, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wydał postanowienie z dnia 14 maja 2010r. odmawiające przyznania prawa pomocy, które stało się prawomocne wobec oddalenia wniesionego na nie zażalenia postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2010r., sygn.akt II FZ 316/10. Podstawą rozstrzygnięcia było ustalenie, że skarżący, utrzymujący się z renty w kwocie [...] brutto miesięcznie, nieposiadający – według oświadczenia – żadnego majątku ani oszczędności, samotnie prowadzący gospodarstwo domowe, prowadził działalność gospodarczą ze stratą w kwocie [...] za rok 2009, którą – jak wyjaśnił – miał pokrywać z uzyskanego odszkodowania w kwocie [...] zebranych środków pieniężnych w kwocie [...] majątku rodzinnego oraz majątku żony. Sąd zwrócił uwagę, że wydatkowanie kwot na pokrycie strat w działalności gospodarczej miało miejsce również w okresie, kiedy skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy twierdząc, że nie posiada ani oszczędności, ani majątku. Ponadto sąd podniósł, iż z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony wynika, że na rachunkach tych pozostawały środki pieniężne w kwocie nawet ponad zł 4000,00 /w październiku 2009r./ W tych okolicznościach sąd stwierdził, że skarżący nie ujawnił rzetelnie swojej sytuacji majątkowej i finansowej oraz nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, a sąd II instancji ocenę tę uznał za prawidłową. Występując po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy skarżący, podobnie jak pierwotnie, oświadczył lub wykazał, że ponoszone przez niego wydatki na utrzymanie mieszkania, leczenie i wyżywienie wyczerpują kwotę otrzymywanej renty /średniomiesięcznie około: mieszkanie [...] energia elektryczna [...] /113:2,5/, gaz [...] /73:8/, przy czym należy mieć na względzie, że z mieszkania korzysta zarówno skarżący, jak i jego żona, w związku z czym winni ponosić wspólnie koszty jego utrzymania i użytkowania, oraz leczenie [...], wyżywienie [...] i nie ma oszczędności ani majątku. Jednocześnie działalność gospodarcza, którą prowadzi, przynosi co miesiąc stratą w kwocie ponad [...], przy czym strata ta ma być – według strony – finansowana ze środków ze sprzedaży towarów, za nabycie których skarżący uiszcza cenę z odroczonym terminem płatności. Nie kwestionując, że kredyt kupiecki czy możliwość uiszczania należności za towary handlowe w odroczonym terminie płatności może stanowić w części źródło finansowania działalności gospodarczej, to jednak – zdaniem sądu – tego rodzaju instrumentami finansowymi skarżący nie jest w stanie pokrywać co miesiąc pełnej straty. Skoro bowiem w każdym z kolejnych miesięcy, za które skarżący przedstawił zestawienie przychodów i wydatków /"bilans firmy"/, kwota wydatków na zakup towarów handlowych przewyższała kwotę uzyskaną w tym miesiącu ze sprzedaży takich towarów, poza wydatkami na zakup towarów handlowych skarżący ponosił także inne wydatki, a kwota straty z miesiąca na miesiąc była coraz wyższa, to oznacza to, że środki finansowe uzyskiwane z działalności gospodarczej nie były wystarczające na pokrycie wydatków i skarżący musiał mieć dodatkowe, nieujawnione w niniejszym postępowaniu, źródło ich finansowania. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że – jak wskazano wyżej – zgodnie z art.246 § 1 pkt 2 ppsa strona obowiązana jest przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie wszelkie środki pieniężne poza środkami koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Do środków koniecznego utrzymania skarżącego nie można zaś zaliczyć przychodów z działalności gospodarczej przeznaczanych na zapłatę za nabycie towarów handlowych /i co najmniej niektórych innych wydatków związanych z tą działalnością, przy czym co wchodzi w skład "pozostałych wydatków" wykazanych w "bilansie firmy" skarżący nie podał, pomimo że był zobowiązany do podania ponoszonych kosztów kwotowo i rzeczowo/. Oczywiście przeznaczenie części przychodów, o których mowa, na pokrycie kosztów sądowych obejmujących wpis należny od skargi kasacyjnej /łączna kwota tych opłat aktualnie obciążających stronę wynosi [...]/, spowodowałoby czasowe ograniczenie rozmiarów działalności gospodarczej skarżącego, lecz - w świetle jego wyjaśnień – nie zagraża uszczerbkiem w jego koniecznym utrzymaniu. Wreszcie nie można pominąć, że na rachunku bankowym prowadzonym za numerem [...] w [...] na nazwisko żony skarżącego według stanu na dzień 10 stycznia 2011r. pozostawała kwota [...], przy czym z przedstawionych wyciągów z tego rachunku wynika, że wykorzystywany jest on również dla płatności skarżącego /na przykład, na rachunek ten wpływa jego renta/, jednocześnie zaś z dokumentów tych nie wynika, aby środki na nim gromadzone były wykorzystywane na bieżące utrzymanie skarżącego i jego żony /wypłaty z tego rachunku dotyczą, w zasadzie, płatności należności podatkowych, za dzierżawę gruntu i składek na ubezpieczenie na życie/. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż z jednej strony skarżący i jego żona /por.: art.27 k.r.o., a także pogląd prawny wyrażony w powołanym wyżej postanowieniu z dnia 21 lipca 2010r. w sprawie II FZ 316/10/ jeszcze w dacie sporządzenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, o którym mowa na wstępie /5.01.2011r./ posiadali środki finansowe wystarczające na uiszczenie obciążających skarżącego obecnie wpisów od skarg kasacyjnych, które to środki nie były środkami koniecznego ich utrzymania, z drugiej strony – skarżący dysponuje środkami finansowymi uzyskiwanymi ze sprzedaży towarów handlowych, które również nie stanowią środków jego koniecznego utrzymania, wreszcie zaś analiza comiesięcznych przychodów, wydatków i wielkości straty w prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej świadczy o tym, że skarżący musi posiadać środki finansowe, z których straty te /przynajmniej w części/ finansuje, a których nie ujawnił w toku niniejszego postępowania. W konkluzji zatem stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, aby bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny nie mógł uiścić kosztów sądowych, w tym w szczególności wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie niniejszej, a tym samym, aby zachodziła zmiana okoliczności uzasadniająca zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 14 maja 2010r. na podstawie art.165 ppsa. Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono jak na wstępie.