I SA/Lu 886/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 22 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej p o s t a n a w i a 1. przyznać skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 200 (dwieście) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi skarżąca wystąpiła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a źródłem jej utrzymania jest emerytura w kwocie [...]zł netto. Jak wskazała dochody te pozwalają jedynie na pokrycie stałych kosztów utrzymania i leczenia (nowotwór złośliwy jelita grubego). Skarżąca zamieszkuje w mieszkaniu darowanym synowi, którego ponosi koszty utrzymania: czynsz – [...] zł, energia elektryczna ok. [...] zł, gaz ok. [...] zł, telefon ok. [...] zł. Ponosi również koszty zakupu lekarstw ok. [...] zł, wizyt lekarskich ok. [...] zł, biletów MPK, utrzymania diety nowotworowej ok. [...] zł oraz spłaca kredyt studencki syna - [...] zł, który jest osobą bezrobotną. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wobec tego, że nie jest to pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy jaki skarżąca składa przy sprawach poddawanych pod osąd tutejszego wojewódzkiego sądu administracyjnego referendarz sądowy za zbędne uznał wzywanie skarżącej do złożenia dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń obrazujących jej sytuację finansową i majątkową, opierając się w tym zakresie na faktach znanych mu z urzędu, a wynikających m.in. z akt sprawy sygn. akt I SA/Lu 502/15. Treść obecnie rozpatrywanego wniosku jednoznacznie bowiem wskazuje, że sytuacja majątkowa skarżącej nie uległa jakiejkolwiek zmianie od czasu rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w ww. sprawie. Odnosząc się zaś do istoty sprawy wskazać należy, że rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca może nastąpić, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.). Przez wskazany uszczerbek, należy natomiast rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Innymi słowy dopiero pozbawienie strony środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania uzasadnia przyznanie omawianego zwolnienia. Tym samym sam uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Odnosząc powyższe do złożonego wniosku, referendarz sądowy nie znalazł dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony skarżącej jest na tyle ciężka, iż wymaga zwolnienia całkowicie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Niemniej jednak w jego ocenie wniosek strony zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdej opłaty sądowej ponad kwotę 200 złotych. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokość wpisu od skargi wynosi 500 zł - zgodnie z treścią § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżącą opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi w zestawieniu z sytuacją finansową skarżącej oraz fakt, że uiszczenie tej opłaty jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części przekraczającej kwotę 200 zł z budżetu państwa. Innymi słowy zestawienie kosztów postępowania, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla skarżącej byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości, tj. 500 zł. Przedstawiona przez stronę sytuacja rodzinna i dochodowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja ta nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Jak już zaznaczono instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Pogląd taki wielokrotnie prezentował Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11; LEX nr 1104128). W ocenie referendarza skarżącej nie można jednak zaliczyć do tego typu osób. Wskazać bowiem należy, że skarżąca uzyskują stały dochód z tytułu emerytury oraz dodatku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie [...]zł brutto (v. potwierdzenie wypłaty za maja 2015 r. w aktach sprawy I SA/Lu 502/15). Ma również zapewnione warunki mieszkaniowe (mieszkanie syna darowane mu przez skarżącą w grudniu 2014 r.). Jak wynika z akt podatkowych sprawy sygn. akt I SA/Lu 502/15 skarżąca wcześniej przeniosła również na syna spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o pow. 54,50 m2 (18 kwietnia 2012 r.) oraz ekspektatywę odrębnej własności lokalu mieszkalnego o pow. 48,32 m2 (20 czerwca 2013 r.), co świadczy o zbyciu w ostatnich latach majątku znacznej wartości. Wracając zaś na grunt dochodów strony podnieść należy, że nie ma znaczenia, iż są one obciążone potrąceniami komorniczymi. Zaległe zobowiązania podatkowe podobnie jak inne przykładowo cywilnoprawne (kredyty, pożyczki itp.) nie mogą korzysta z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, w tym opłatami sądowymi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I FZ 344/14). Koszty sądowe nie mogą bowiem być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Co więcej, strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, niepubl.). Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Uwzględniając powyższe należało uznać, że dochód strony mimo, iż obciążony kosztami leczenia jest w stanie zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym jego gospodarowaniu ponieść również ciężar części kosztów postępowania sądowego, który zgodnie z niniejszym rozstrzygnięciem obecnie ogranicza się do uiszczenia kwoty 200 zł tytułem wpisu sądowego. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia przy tym ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną skarżącej, zabezpieczając gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu, a dodatkowo chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualną, zbędną roszczeniowością strony. Nie powoduje też przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.