I SA/Lu 890/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz (sprawozdawca), Sędziowie WSA Małgorzata Fita, WSA Grzegorz Wałejko, Protokolant Referent Paulina Zając, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 lutego 2013 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od środków transportowych za 2012 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz S.R. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2012r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania S. R., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] kwietnia 2012r., nr [...], w sprawie podatku od środków transportowych za 2012r. Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika, że Wójt Gminy określił S. R. zobowiązanie podatkowe w podatku od środków transportowych za 2012r., gdyż w toku postępowania ustalił, że S. R. figuruje jako właściciel samochodu ciężarowego marki R. o numerze rejestracyjnym [...], masa całkowita 5800 kg. S. R. nie złożył deklaracji podatkowej, a organ oparł swoje ustalenia na danych uzyskanych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, z której wynika, że podatnik nabył samochód 20.08.2003r. W odwołaniu S. R. stwierdził, że nie jest i nigdy nie był właścicielem samochodu ciężarowego, o którym mowa w decyzji organu I instancji, a o tym, że został wskazany na fakturze wystawionej przez Gminną Spółdzielnię "A" dowiedział się z akt postępowania podatkowego. Zwrócił uwagę, że na fakturze nie ma jego podpisu, nie składał też wniosku o przerejestrowanie samochodu do właściwego organu. Przedstawiając motywy podjętego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołało się do treści art.8 ust.1 oraz art.9 ust.1 i 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2010r. Nr 95, poz.613 ze zm.), zwanej dalej "u.p.o.l.", i wyjaśniło, że opodatkowaniu podatkiem od środków transportowych podlegają samochody ciężarowe o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t i poniżej 12 t, a obowiązek podatkowy ciąży na osobach fizycznych i osobach prawnych będących właścicielami takich pojazdów i powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek transportowy został zarejestrowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a w przypadku nabycia środka transportowego zarejestrowanego - od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek transportowy został nabyty. Organ wskazał, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż na podstawie faktury VAT nr [...]."A" sprzedała "A" R. S. ul. M. [...], samochód ciężarowy marki R., rok produkcji 1986, nr rejestracyjny [...], za kwotę zł 300,00. Na fakturze widnieje pieczątka kasy "A". Zgłoszenie sprzedaży dokonane zostało do Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców 17.06.2005r. i wskazano w nim jako nabywcę S. R. Wobec powyższego organ stwierdził, że obowiązek podatkowy w podatku od środków transportowych ciąży na S. R. od 1.09.2003r. Odnosząc się do twierdzeń odwołania organ wskazał, że co do zasady fakt zarejestrowania pojazdu ma znaczenie dla istnienia obowiązku podatkowego w podatku od środków transportowych, jednak powstanie obowiązku podatkowego ustawa wiąże z zarejestrowaniem pojazdu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, ale także z nabyciem środka transportowego już zarejestrowanego. W razie nabycia pojazdu zarejestrowanego, dla istnienia obowiązku podatkowego nie ma znaczenia, czy nowy właściciel dokonał przerejestrowania, chociaż obowiązek dokonania tej czynności wynika z art.78 ust.2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005r. Nr 108, poz.908 ze zm.). Istotne jest przeniesienie własności pojazdu, co następuje wskutek ważnej czynności prawnej. Organ podniósł również, że dla ważności faktury VAT nie jest konieczne, aby była ona opatrzona podpisem nabywcy (a także zbywcy) i odwołał się w tym względzie do treści § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 marca 2011r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 68, poz.360). Podsumowując organ stwierdził, że postępowanie podatkowe przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasad określonych w przepisach ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012r. poz.749), zwanej dalej "O.p.", a określenie zobowiązania podatkowego znajduje oparcie w materialnym prawie podatkowym. W skardze na powyższą decyzję S. R. zarzucił naruszenie art.191 i art.187 O.p. i wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organy podatkowe nie przeprowadziły pełnego postępowania dowodowego i oparły się na jednym tylko dowodzie, przy czym nie uwzględniły, że istotą problemu w sprawie nie jest fakt niepodpisania faktury, ale ustalenie, czy "A" przeniosła własność samochodu na skarżącego. Jego zdaniem, czynność taka nie miała miejsca. Skarżący stwierdził też, że przepisy prawa nie wprowadzają fikcji prawnej, że osoba wpisana do ewidencji pojazdów jako właściciel jest nim w rzeczywistości, wobec czego organy podatkowe obowiązane były ustalić, że umowa sprzedaży - dwustronna czynność prawna, faktycznie miała miejsce, w aktach sprawy brak jest zaś dowodu, aby skarżący złożył oświadczenie woli o nabyciu przedmiotowego samochodu. Faktura VAT, która nie zawiera oświadczenia woli kupującego, jest jedynie rachunkiem i dowodzi tylko, że "A" złożyła oświadczenie określonej treści. Ponadto, zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie wystawienia faktury - § 35 ust.1 pkt 13 rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 27, poz.268 ze zm.), dla jej ważności konieczny był podpis nabywcy. Skarżący zwrócił także uwagę, że transakcja miała mieć miejsce w 2003r., za "A" dokonała zgłoszenia do ewidencji pojazdów dopiero w 2005r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. W związku z argumentem skargi dotyczącym obowiązku opatrzenia faktury podpisem kupującego podniosło, że powołane w skardze rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002r. utraciło moc z dniem 1.05.2004r. i na dzień wydania decyzji przez organ I instancji oraz Kolegium taki wymóg już nie istniał. Dodało także, że decyzje podatkowe za lata 2006-2010 nie były kwestionowane, a podatnik wniósł o umorzenie wynikających z nich zaległości podatkowych (wniosek nie został uwzględniony). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Jak prawidłowo wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z art.9 u.p.o.l. wynika, że obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych (z zastrzeżeniem ust.2, niemającym znaczenia w sprawie), ciąży na osobach fizycznych i osobach prawnych będących właścicielami środków transportowych, o których mowa w art.8 u.p.o.l., przy czym jako właścicieli traktuje się również jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, na które środek transportowy jest zarejestrowany, oraz posiadaczy środków transportowych zarejestrowanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jako powierzone przez zagraniczną osobę fizyczną lub prawną podmiotowi polskiemu (ust.1), a w przypadku zmiany właściciela środka transportowego zarejestrowanego, obowiązek podatkowy ciąży na poprzednim właścicielu do końca miesiąca, w którym nastąpiło przeniesienie własności (ust.3), na nowym zaś właścicielu - od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek transportowy został nabyty (ust.4). W świetle tych regulacji za trafne uznać też należy stanowisko organów podatkowych, że dla powstanie i następnie istnienia przedmiotowego obowiązku podatkowego nabywcy środka transportowego nie jest istotne, czy osoba ta dokonała "przerejestrowania" pojazdu, tj. zawiadomienia właściwego organu o nabyciu pojazdu oraz złożenia wniosku o jego zarejestrowanie na własne nazwisko (art.78 ust.2 pkt 1 i art.74 ust.1 ustawy Prawo o ruchu drogowym). Istotne jest natomiast, że miał miejsce sam fakt nabycia - przejścia własności pojazdu z dotychczasowego właściciela (zbywcy) na nabywcę, zatem że zaistniała czynność prawna przenosząca własność. Skoro zaistnienie czynności prawnej przenoszącej własność jest, w świetle przepisów materialnego prawa podatkowego, istotne dla wyniku sprawy, to okoliczność ta winna być wyjaśniona w toku postępowania podatkowego przeprowadzonego z zachowaniem wymogów określonych w O.p., w tym jej art.122, art.180 § 1, art.187 § 1 i art.191 O.p., które nakładają na organy podatkowe obowiązek podejmowania podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym, zebrania materiału dowodowego i wykorzystania jako dowodu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, wyczerpującego rozpatrzenia tego materiału dowodowego oraz dokonania na jego podstawie oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. Zdaniem sądu, zaskarżona decyzja wskazanych wymogów nie spełnia. Ustalając, że skarżący jest właścicielem przedmiotu opodatkowania - samochodu R. , nr rejestracyjny [...], organy podatkowe oparły się wyłącznie na kopii faktury VAT nr [...] wystawionej [...].08.2003r. przez "A", w jako nabywcę, nazwę towaru - samochód R., cenę 300,00 zł oraz gotówkową formę zapłaty. Dokument ten, znajdujący się w kserokopii niepoświadczonej za zgodność z oryginałem na k-25 akt administracyjnych sprawy, zawiera podpis wystawcy, brak jest natomiast podstaw, aby przyjąć, w obecnym stanie sprawy, że jest on opatrzony podpisem lub jakąkolwiek inną adnotacją nabywcy albo osoby upoważnionej do odbioru faktury - w miejscu przeznaczonym na taki podpis figuruje nieczytelna parafa oraz liczba "760", nosząca, pomimo, że jest to kserokopia, widoczne ślady poprawek lub przeróbek. Pomimo tego, dowód ten został przez organy bezkrytycznie oceniony jako wiarygodny i dowodzący, że wymieniony w nim S. R. 20.08.2003r. istotnie nabył samochód R. od "A". Dokonując oceny dowodu, o którym mowa, organ nie tylko nie poddał jego samego krytycznej analizie, ale także nie rozważył, na co trafnie zwraca uwagę skarżący, że obowiązujące w dacie sporządzenia tego dokumentu przepisy prawa - § 35 ust.1 pkt 13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002r. wymagały, aby był on opatrzony podpisem osoby upoważnionej do jego odbioru. Fakt, że przepisy w tym zakresie później uległy zmianie, nie ma znaczenia dla oceny, czy dokument, o którym mowa, wystawiony został z zachowaniem wymogów prawa. Wiarygodności omawianemu dowodowi nie dodaje też fakt, że "A" powołując się na ten dokument zgłosiła właściwemu organowi fakt zbycia pojazdu dopiero 17.06.2005r., gdy zgodnie z art.78 ust.2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym obowiązek dokonania zgłoszenia w tym przedmiocie w terminie 30 dni dotyczy zarówno nabywcy, jak i zbywcy. Niezależnie od powyższego nie można też nie zauważyć, że faktura VAT jest dokumentem rozliczeniowym, który obowiązany jest wystawiać podatnik podatku od towarów i usług. Faktura VAT nie zawsze jednak dokumentuje, chociaż powinna, rzeczywiste zdarzenia gospodarcze. Dostrzegł to także prawodawca (por. np.: § 48 ust.4 pkt 5 lit.a rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002r.), a ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmowało, że możliwe jest, a nawet konieczne, ustalenie w toku postępowania podatkowego w sprawie podatku od towarów i usług, czy dokumentowana fakturą czynność obrotu gospodarczego rzeczywiście miała miejsce (por. np.: uchwała składu 7 sędziów NSA z 22.04.2002r., sygn.akt FPS 2/02; orzeczenie dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego stwierdzić należy, że faktura, sama w sobie, nie może być postrzegana jako niepodważalny dowód dokonania czynności prawnej w niej opisanej. Skoro zaś jedna ze stron czynności, której ona dotyczy, kwestionuje jej rzetelność, fakt dokonania lub niedokonania czynności winien być ustalony z wykorzystaniem wszystkich dostępnych dowodów (art.180 § 1 O.p.), jak dokumentacja zbywcy (utrwalone na piśmie ślady transakcji), przesłuchania świadków - osób uczestniczących w zawieraniu transakcji i sporządzających dokumenty, także innych osób mogących mieć wiedzę na temat stanu własności samochodu, przesłuchanie strony. W toku postępowania w sprawie niniejszej organy nie podjęły nawet próby poczynienia ustaleń, o jakich mowa. Okoliczność, że skarżący nie zaskarżył decyzji w sprawie podatku od środków transportowych za ten sam samochód za wcześniejsze lata podatkowe nie ma znaczenia dla oceny zgodności z prawem decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie. W sprawie tej Sąd nie jest uprawniony do kontroli legalności tych niezaskarżonych decyzji ani do badania, z jakiego powodu nie były one przez stronę kwestionowane. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ustalenia, czy (a jeśli tak - kiedy) skarżący nabył samochód R. o numerze rejestracyjnym [...] należy dokonać w toku postępowania podatkowego spełniającego wymogi przepisów O.p. W kończącej to postępowanie decyzji należy zaś, w szczególności, wskazać, na podstawie jakich dowodów dokonano istotnych w sprawie ustaleń, dlaczego dowody te uznano za wiarygodne, z jakiego powodu innym dowodom odmówiono wiarygodności. Wobec powyższego, skoro zaskarżona decyzja wydana została z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, należało ją uchylić na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz.270 ze zm.) i na podstawie art.152 tej ustawy orzec, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono stosownie do art.200 oraz art.205 § 2 powołanej ustawy w związku z § 18 ust.1 pkt 1 lit.a i § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm.).