I SA/Lu 909/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Fita, Sędziowie NSA Anna Kwiatek (sprawozdawca),, NSA Danuta Małysz, Protokolant Asystent sędziego Karolina Orłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 stycznia 2011r. sprawy ze skargi "A" spółki z o.o. w L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kwoty wierzytelności nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu - oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia A w L. (dalej: Spółka) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu należności zobowiązanej I. B. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do I.B., w toku którego zawiadomieniem z dnia 14 czerwca 2007 r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie zobowiązanej w Spółce na łączną kwotę 167.518,03 zł. Po doręczeniu Spółce zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę, Spółka poinformowała organ egzekucyjny, że nie może być ono realizowane z uwagi na fakt, że zobowiązana I. B. przedstawiła pracodawcy wyrok zaoczny SR [...] w L. z dnia 17 lutego 2005 r., sygn. akt [...] o zasądzonych na rzecz rodziców alimentach w kwocie 1.000 zł, w oparciu o który to wyrok Spółka potrąca z jej wynagrodzenia należne wierzycielom świadczenia. Po potrąceniu należnych alimentów (z wynagrodzenia 2.100 zł miesięcznie brutto) pozostaje jedynie kwota wolna od egzekucji na podstawie kodeksu pracy. W tych okolicznościach wskazała na uregulowanie art. 87 i art. 88 kodeksu pracy i poinformowała, że powyższe potrącenie jest realizowane od czerwca 2005 r. W związku z wątpliwościami co do zasadności uchylania się Spółki od realizacji zajęcia z 14 czerwca 2007 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego przeprowadził, na podstawie art. 71a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm. – dalej; upea) kontrolę prawidłowości realizacji przez dłużnika zastosowanego środka egzekucyjnego. W trakcie kontroli ustalono, że potrącane z wynagrodzenia za pracę alimenty nie są dochodzone w trybie postępowania egzekucyjnego, a potrąceń Spółka dokonuje na podstawie w/w wyroku z dnia 17 lutego 2005 r. w oparciu o art. 88 § 1 kodeksu pracy. Uwzględniając całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w wyniku kontroli, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...], na podstawie art. 71 a § 9 upea określił Spółce wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu należności z tytułu zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanej I. B. na kwotę 19.178,19 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał na uregulowanie art. 72 § 1, 3 i 4 i art. 71a upea oraz art. 87 § 1 -4, art. 871 § 1 i art. 88 § 1 i 2 Kodeksu pracy. W zażaleniu Spółka zarzuciła organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 71b upea oraz art. 87, art. 871 i art. 88 kodeksu pracy i powołała się na treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1980 r. sygn. akt III CZP 53/80, która jej zdaniem potwierdza prawidłowość stanowiska Spółki. Spółka wskazała, iż zajęcie w trybie bezegzekucyjnym miało miejsce co najmniej półtora roku przed doręczeniem dokonanego przez urząd zajęcia, a w art. 1025 kodeksu postępowania cywilnego ustawodawca wyraźnie określił kolejność zaspakajania wierzycieli, sytuując należności alimentacyjne bezpośrednio po kosztach egzekucyjnych. W ocenie Spółki, nie bez znaczenia jest także literalne brzmienie art. 88 kodeksu pracy, który wyraźnie stanowi, że przy wielości wierzycieli alimentacyjnych (co najmniej dwóch) i braku zaspokojenia tych należności w całości na podstawie art. 87 kodeksu pracy, wierzyciele alimentacyjni powinni opisane zajęcia dokonywać w drodze postępowania egzekucyjnego. W takim wypadku komornik powinien zastosować art. 1023 kodeksu postępowania cywilnego, również w sytuacji, gdy trwa już zajęcie egzekucyjne i zakład pracy we wcześniejszych okresach przekazywał na rzecz komornika zajętą część wynagrodzenia, a dopiero w późniejszych czasookresach został złożony tytuł wykonawczy od wierzyciela alimentacyjnego, wówczas również należność alimentacyjna powinna być prowadzona na drodze postępowania egzekucyjnego. W ocenie Spółki wierzyciel alimentacyjny powinien być całkowicie zaspokojony w pierwszej kolejności, bez potrzeby wszczynania postępowania egzekucyjnego, a dopiero po zaspokojeniu należności alimentacyjnych mógłby być zaspokojony komornik w trybie postępowania egzekucyjnego. Dlatego też, skoro w niniejszej sprawie zajęcie z tytułu alimentacji zostało wszczęte w okresie wcześniejszym, to tylko do wierzyciela alimentacyjnego należy decyzja, czy ma być to prowadzone w trybie egzekucyjnym czy pozaegzekucyjnym, a Spółka pomijając alimentacyjny tytuł wykonawczy naraziłaby się na cywilną odpowiedzialność odszkodowawczą względem wierzycieli alimentacyjnych. Analizując zaistniały w sprawie stan faktyczny, w świetle obowiązujących przepisów prawa, Dyrektor Izby Skarbowej zważył, że pierwszeństwo zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym należności alimentacyjnych określa art. 87 § 1 i 2 kodeksu pracy, a wskazany przez Spółkę art. 1025 kodeksu postępowania cywilnego dotyczący ustawowych zasad podziału sum uzyskanych z egzekucji, jak też powoływana uchwała III CZP 53/80 nie mogą znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej z regulacji art. 87 § 1 i 2 kodeksu pracy wynika, że w postępowaniu egzekucyjnym należności alimentacyjne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia. Nie dotyczy to jednak przypadków, gdy potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych dokonuje się pozaegzekucyjnie w trybie art. 88 § 1 kodeksu pracy. Z wykładni językowej art. 88 § 1 Kodeksu pracy wynika, że w razie powstania jednej z sytuacji tam wymienionych ( 1. świadczenia alimentacyjne mają być potrącane na rzecz kilku wierzycieli, a łączna suma, która może być potrącona, nie wystarcza na pełne pokrycie wszystkich należności alimentacyjnych, 2. wynagrodzenie za pracę zostało zajęte w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej) - pracodawca jest zwolniony z obowiązku wykonywania w trybie pozaegzekucyjnym tytułu wykonawczego opiewającego na należności alimentacyjne. Pracodawca odmawia więc przyjęcia tytułu wykonawczego do wykonania, jeżeli jedna z sytuacji wymienionych w art. 88 § 1 Kodeksu pracy istnieje w chwili złożenia wniosku przez wierzyciela. Jeżeli natomiast jedna z sytuacji wymienionych w art. 88 § 1 Kodeksu pracy powstaje w trakcie dokonywania potrąceń przez pracodawcę, to pracodawca ma obowiązek – w ocenie organu - zaprzestania potrąceń alimentacyjnych i zwrotu tytułu wykonawczego wierzycielowi. W tym stanie prawnym, w ocenie organu, z chwilą otrzymania zawiadomienia z dnia 14 czerwca 2007 r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę I. B., Spółka zobowiązana była zaprzestać potrąceń na poczet należności alimentacyjnych i zwrócić tytuły wykonawcze rodzicom zobowiązanej oraz przystąpić do realizacji zajęcia dokonanego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego. Odmowa realizacji tego zajęcia stanowiła naruszenie art. 88 § 1 Kodeksu pracy, a w konsekwencji podstawę do wydania, w trybie art. 71a § 9 upea postanowienia o określeniu wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu należności, która to wierzytelność może być ściągnięta od dłużnika w trybie egzekucji administracyjnej, stosownie do art. 71b upea. W skardze Spółka zarzuciła naruszenie art.8, art. 9 i art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.jedn. z 2000 r. Dz. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm. – dalej: kpa) w związku z art. 18 upea, poprzez naruszenie zasady zaufania do organów administracji publicznej, brak należytego i wyczerpującego informowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, zaniechanie czuwania aby strony postępowania administracyjnego nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa oraz działanie ze zbędną zwłoką ( od momentu doręczenia zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia do momentu wydania postanowienia przez organ I instancji upłynęło 2,5 roku). Zarzuciła również naruszenie: - art. 71 a § 9 upa, poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w wyniku błędnego przyjęcia, ze skarżąca Spółka bezpodstawnie uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu; - art. 88 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 Kodeks pracy (t. jedn. Dz.U. z 1997 r., Nr 21 , poz. 94 ze zm. – dalej: kp ) poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu , że późniejsze zajęcie wynagrodzenia pracownika spółki w trybie egzekucji administracyjnej ma bezwzględne pierwszeństwo przed wcześniej zgłoszonymi i stosowanymi potrąceniami na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych dokonywanymi w trybie pozaegzekucyjnym; - art. 1025 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. nr 43 poz. 296 z późn. zm. – dalej: kpc) poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, ze należności do których stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 Ordynacja podatkowa mają pierwszeństwo zaspokajania przed należnościami alimentacyjnymi. W ocenie skarżącej Spółki, w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do wydania postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu należności w sytuacji, gdy nie ziściła się przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, o jakiej mowa w art. 71a § 9 upe. Skarżąca argumentowała, że reagowała bezzwłocznie na każde z pism organu egzekucyjnego; wywiązywała się z obowiązków płynących z tytułu wykonawczego - wyroku SR w sprawie o sygn. akt [...]; działania Spółki nie były nakierowane na pokrzywdzenie wierzycieli; z punktu widzenia jej interesów obojętnym pozostawało któremu z wierzycieli i w jakiej wysokości kwotę przekaże; fakt nie przekazania administracyjnemu organowi egzekucyjnemu jakichkolwiek kwot był wyłącznie następstwem stosowania potrąceń alimentacyjnych; działania Spółki nie miały charakteru arbitralnego ( kierowano się wyłącznie kolejnością zgłoszenia zajęć i ich charakterem). Spółka podtrzymała swoje stanowisko, że zajęcia alimentacyjne podlegają wykonaniu w pierwszej kolejności przed zajęciami z tytułu zobowiązań publiczno-prawnych i wskazała, że takie rozumienie art. 88 kp w zw. z art. 1025 kpc sygnalizowała organowi egzekucyjnemu w lipcu 2007 r., a organ egzekucyjny przez dwa lata tego nie kwestionował. W tych okolicznościach nie można Spółce zarzucać świadomego i celowego dopuszczenia do braku realizacji zajęcia. W ocenie Spółki, wykładnia gramatyczna użytego w art. 88 § 1 pkt 2 kp zwrotu "zostało zajęte" w kontekście regulacji art. 1025 kpc, prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż dotyczy on wyłączenia możliwości bezegzekucyjnego potrącenia świadczeń alimentacyjnych, w przypadku gdy wynagrodzenie to zostało już zajęte w trybie egzekucji administracyjnej lub sądowej, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca, gdyż potracenia pozaegzekucyjne miały miejsce juz od czerwca 2005 r., a zawiadomienie o zajęciu w trybie egzekucji administracyjnej Spółka otrzymała dopiero w czerwcu 2007 r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia, czy skarżąca Spółka, po otrzymaniu w czerwcu 2007 r. zawiadomienia organu egzekucyjnego o zajęciu wynagrodzenia za pracę jej pracownika – I. B., zobowiązana była to zajęcie zrealizować, w sytuacji gdy od czerwca 2005 r., w trybie pozaegzekucyjnym, w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego z dnia 17 lutego 2005 r., potrącała już z wynagrodzenia pracowniczki zasądzone na rzecz jej rodziców świadczenia alimentacyjne, a pozostała kwota stanowiła kwotę wolną od egzekucji. Organ egzekucyjny zasadnie wskazał, że z chwilą otrzymania zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracą I. B. Spółka zobowiązana była przystąpić do realizacji zajęcia egzekucyjnego. Zgodnie z art. 87 § 1 i 2 kp z wynagrodzenia za pracą - po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - podlegają potrąceniu tylko następujące należności: 1) sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, 2) sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne, 3) zaliczki pieniężne udzielane pracownikowi, 4) kary pieniężne przewidziane w art. 108. Potrąceń tych dokonuje się we wskazanej kolejności. Nie dotyczy to jednak przypadków, gdy potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych dokonuje się bezegzekucyjnie w trybie art. 88 § 1 kp. Stosownie do tego przepisu, przy zachowaniu zasad określonych w art. 87, potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych pracodawca dokonuje również bez postępowania egzekucyjnego, z wyjątkiem przypadków gdy: 1) świadczenia alimentacyjne mają być potrącane na rzecz kilku wierzycieli, a łączna suma, która może być potrącona, nie wystarcza na pełne pokrycie wszystkich należności alimentacyjnych, 2) wynagrodzenie za pracę zostało zajęte w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej. Jak więc wynika z literalnej wykładni art. 88 § 1 kp, w razie powstania jednej z sytuacji wskazanych w tym przepisie pracodawca nie jest zobowiązany do wykonania w trybie pozaegzekucyjnym tytułu wykonawczego dotyczącego należności alimentacyjnych. Z przepisu tego nie wynika, jak tego chce skarżąca, iż zajęcie wynagrodzenia za pracę w trybie egzekucyjnym musi nastąpić przed rozpoczęciem potrąceń świadczeń alimentacyjnych w trybie pozaegzekucyjnym. Przepis ten stanowi wprost, że pracodawca nie może dokonywać potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych dochodzonych bez postępowania egzekucyjnego, gdy wynagrodzenie za pracę zostało zajęte w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej. W tym stanie prawnym, w ocenie Sądu, słuszna jest argumentacja organu egzekucyjnego zaprezentowana na tle wykładni art. 88 § 1 w związku z art. 87 § 1 kp, że jeżeli nastąpi jedna z sytuacji wskazanych w art. 88 § 1 kp, to pracodawca zobowiązany jest do zaprzestania realizacji w trybie pozaegekucyjnym potrąceń na poczet należności alimentacyjnych i jest zobowiązany do wykonania (realizacji) zajęcia wynagrodzenia za pracę dokonanego w trybie egzekucyjnym. Dlatego też, wbrew zarzutom skargi, w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 71a § 9 i art. 71b upea i w konsekwencji wydania w stosunku do skarżącej ( dłużnika) postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty. Zgodnie z art. 71a § 1 upea organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Zgodnie z art. 71a § 9 upea, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Stosownie do art. 71b upea, w takiej sytuacji zajęta wierzytelność może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 upea. W ocenie Sądu, z podanych powyżej przyczyn została w niniejszej sprawie spełniona przesłanka bezpodstawnego (bez podstawy prawnej) uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, a tym samym organ nie naruszył art. 71a § 9 upea. Organ nie naruszył też art. 1025 kpc, gdyż przepis ten nie mógł mieć w niniejszej sprawie zastosowania. Za niezasadne uznać należy zarzuty co do naruszenia art. 8 i 9 kpa, które w postępowaniu egzekucyjnym mogą mieć zastosowanie jedynie "odpowiednie", czyli z uwzględnieniem odmiennych celów tego postępowania, a to stosownie do art. 18 upea. Uchybienie zasadzie szybkiego działania (art. 12 § 1 kpa) pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm – dalej: ppsa). Wskazać też należy, że organ egzekucyjny informował stronę o jej obowiązkach, o czym świadczy pismo z dnia 10 listopada 2008 r. ( k. 17 akt administracyjnych), wzywające do realizacji zajęcia z dnia 14 czerwca 2007 r., zawierające pouczenie o treści art. 88 § 1 pkt 2 kp i skutkach o jakich mowa w art. 168c upea. W tym stanie rzeczy uznając, że zaskarżone postanowienie prawa nie narusza, na podstawie art. 151 ppsa orzeczono jak w sentencji.