I SA/Lu 95/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a 1. przyznać A. S. prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego; 2. odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w osobie B. G.. W treści wniosku oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a z uwagi na posiadaną niepełnosprawność i schorzenia nie jest w stanie uczestniczyć w postępowaniu sądowym. Utrzymuje się z emerytury w kwocie [...]zł netto. Majątek skarżącej stanowi natomiast dom jednorodzinny o pow. 118 m2, grunt rolny o pow. 0,83 ha oraz zabudowania gospodarskie (obora murowana i stodoła drewniana). Uzyskiwane dochody przeznacza na leczenie (ok. 250 zł), rehabilitację (ok. 200 zł) oraz bieżące utrzymanie (500 zł). Referendarz sądowy zważył, co następuje. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i jednocześnie ustanowienie pełnomocnika z urzędu sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym - obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego - może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie analiza przedstawionej sytuacji dochodowej i majątkowej strony skarżącej nie daje podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Zdaniem oceniającego skarżąca spełnia bowiem wyłącznie wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Przede wszystkim należy wskazać, iż do wymaganych na obecnym etapie sprawy kosztów sądowych należy wyłącznie wpis od skargi w wysokości 100 zł. W razie niepomyślnego dla skarżącej wyniku sprawy przed sądem pierwszej instancji i woli zaskarżenia orzeczenia może pojawić się konieczność uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku sądu z uzasadnieniem (100 zł) oraz ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej, wynoszącego również 100 zł. Obecna sytuacja majątkowa strony nie jest natomiast na tyle trudna aby uniemożliwiała poniesienie wskazanych kosztów. Oczywistym bowiem jest, że obowiązkiem ubiegającego się o prawo pomocy jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Jak wynika z akt sprawy skarżąca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Posiada również majątek otrzymany w drodze spadkobrania o wartości [...] zł (co wynika z treści zaskarżonej decyzji). Skarżąca ma również zapewnione własne, stałe źródło dochodów w postaci emerytury w wysokości [...] zł netto i nie wykazała trudności w pokrywaniu bieżących kosztów utrzymania. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uznając, że uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych w wysokości 100 zł oraz ewentualnie innych w takiej samej wysokości nie tylko nie stworzy zagrożenia dla jej egzystencji, ale też uczyni zadość konstytucyjnej zasadzie ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznoprawnych. Za zasadne natomiast uznał żądanie ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentowania strony w przedmiotowym postępowaniu. Analiza sytuacji dochodowej i majątkowej strony wykazała bowiem, iż jakkolwiek jest w stanie ponieść niewielkie koszty postępowania, to poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru byłoby dla niej niemożliwym do uniesienia ciężarem. Na taki stan rzecz wskazują w szczególności niskie dochody, brak oszczędności i możliwego do zbycia w szybkim czasie majątku. Konkludując, w ocenie referendarza sądowego zasadne jest przyznanie skarżącej jedynie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego, które to koszty, w większym zakresie niż wymagane w niniejszej sprawie koszty sądowe, obciążyłyby budżet domowy strony. Odnośnie zaś wniosku strony dotyczącego ustanowienia radcy prawnego w osobie B. G., to należy wskazać, że stosownie do treści art. 244 § 3 p.p.s.a, uprawnienie do wyznaczenia wskazanego imiennie przez wnioskodawcę pełnomocnika do reprezentowania go w sprawie niniejszej w ramach przyznanego prawa pomocy przysługuje w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym radcą prawnym Okręgowej Izbie Radców Prawnych. Tut. Sąd poinformuje przywołany organ samorządu zawodowego o pełnym zakresie wniosku strony skarżącej. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.