I SA/Lu 955/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł, skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W tym zakresie oświadczyła, że gospodarstwo domowe prowadzi razem z mężem oraz trójką małoletnich dzieci. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę skarżącej w kwocie 4.355,15 zł netto, obciążonego w części potrąceniami komorniczymi. Majątek jaki posiada to nieruchomość rolna zabudowana halą o pow. 250 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 1,34 ha, obciążona kredytem hipotecznym. W zakresie kosztów utrzymania skarżąca wskazała: leki - 200 zł, opłaty eksploatacyjne - 600 zł, karta kredytowa – 4.000 zł, linia kredytowa o wartości 50.000 zł (odsetki 450 zł), kredyt gotówkowy - 97.000 zł (rata 1.200 zł). Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącej, wezwaniem referendarza sądowego wydanym na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") zobowiązano skarżącą do złożenia określonych dokumentów i oświadczeń. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła: zeznania podatkowe za 2016 r. . (dochód z tytułu umowy o pracę - 92.249,70 zł, przychód z tytułu działalności gospodarczej – 556.446,75 zł), zeznanie podatkowe małżonka za 2016 r. (z wykazaną kwotą dochodu - 12.129,80 zł), zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia, potwierdzenia posiadanego zadłużenia kredytowego oraz salda rachunku bankowego. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Jak natomiast stanowi art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższy przepis jednoznacznie wskazuje przy tym, że to osoba wnioskująca o przyznanie jej prawa pomocy powinna przedstawić okoliczności, które w sposób przekonujący uprawdopodobnią spełnienie przez nią opisanych wyżej przesłanek. Innymi słowy to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania zaistnienia danych przesłanek. W ocenie referendarza sądowego wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie z dwóch powodów. Po pierwsze na jego uwzględnienie nie pozwala sytuacja dochodowa strony, a po wtóre strona nie udzieliła pełnej odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej w jakiej się obecnie znajduje czym w istocie uniemożliwiła dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji dochodowej i majątkowej. Odnośnie pierwszej kwestii rozpocząć należy od wskazania, że wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Pozostałe ewentualne koszty sądowe, tj. opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, wpis od zażalenia, wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej, nigdy również nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł. Koszty sądowe nie są zatem wysokie, a co należy dodać najniższe z występujących w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru (radcy prawnego) nie powinna natomiast przekroczyć kwoty 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych - Dz. U z 2018 r. poz. 265). Powyższe w zestawieniu z przedstawioną, nawet szczątkowo przez stronę sytuację dochodową uznać należało, że ta nie jest na tyle trudna aby uniemożliwiała poniesienie wskazanych, i co należy dodać rozłożonych w czasie kosztów postępowania sądowego. W tym zakresie wskazać należy, że w 2016 roku skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała przychody w wysokości 556.446,75 zł, przy kosztach ich uzyskania wynoszących 1.080,.726,17 zł, co przyniosło stratę w kwocie 524.279,42 zł. Dodatkowo w omawianym okresie skarżąca osiągnęła dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 92.249,70 zł. Wskazane okoliczności - zdaniem oceniającego - nie pozwala na przyznanie stronie prawa pomocy. Podkreślić bowiem należy, że instytucja ta zwana "prawem ubogich" ma wyjątkowy charakter, co stanowi, że służyć ma przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Strony skarżącej zaś do takich osób zaliczyć nie można, co w efekcie uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Odnośnie dochodów z tytułu prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej wskazania wymaga, że w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących taką działalność, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13). Nie można przy tym pominąć, że skarżąca jest właścicielem gruntów rolnych częściowo zabudowanych o znacznej wartości, które to z cała pewnością mogą stanowić (jeśli nie stanowią) dodatkowe źródło dochodu dla strony. Stosownie zaś do tej okoliczności zgodzić należy się z poglądem, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Kolejną kwestią mająca wpływ na wydane rozstrzygnięcie jest fakt ponoszenia przez skarżącą znacznych wydatków na spłatę kredytów. W tym kontekście wskazać należy, iż nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne (pożyczka, kredyt) nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Innymi słowy brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne ponoszone przez skarżącą w znacznej kwocie przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez nią postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Odnośnie natomiast drugiej podniesionej kwestii wskazać należy, że osoba wnioskująca o udzielenia prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga bowiem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, a dotyczy to niezłożenia wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą oraz jej małżonka, zaświadczenia właściwego urzędu pracy o uznaniu małżonka skarżącej za osobę bezrobotną, dokumentów wskazujących do kogo należy lokal w którym mieszka i na jakiej podstawie go zajmuje, zaświadczenia właściwego organu ewidencji ludności o wszystkich osobach zameldowanych pod adresem zamieszkania skarżącej oraz dokumentów wykazujących jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.