I SA/Lu 964/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 27 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymiaru podatku rolnego za 2009 r. p o s t a n a w i a 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych każdorazowo ponad kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych; 2. w pozostałej części wniosek oddalić. W dniu 25 lipca 2013 r. J. W. wystąpił do tutejszego Sądu ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie wymiaru podatku rolnego za 2009 r. w kwocie 26 zł, wnosząc jednocześnie o zwolnienie go od kosztów niniejszego postępowania sądowego. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczenia o majątku i dochodach skarżącego, akt sprawy oraz dołączonych przez stronę dokumentów wynika, że skarżący jest osobą samotną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w domu o pow. ok. 100 m2, stanowiącym współwłasność z siostrą i bratem. Skarżący oświadczył, że w skład majątku wchodzą również grunty o pow. ok. 3,91 ha fiz., również stanowiące współwłasność z siostrą i bratem. Skarżący wykazał ponadto, że nie posiada żadnych zasobów finansowych, jest osobą chorą (usztywnienie biodra, deformacja kolana), posiada orzeczoną bezterminowo II grupę inwalidzką wraz z koniecznością częściowej pomocy osób drugich w czynnościach codziennych (orzeczenie lekarskie z 27 lipca 1992 r.). Z tytułu niepełnosprawności skarżący otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie 1.448,05 zł netto (potwierdzenie odbioru świadczenia za sierpień 2013 r.). Do stałych miesięcznych kosztów utrzymania skarżący zaliczył opłaty za: wodę, wywóz nieczystości, opał, telefon, energię elektryczną, gaz, ubezpieczenie budynków i motoroweru oraz paliwo, zakup leków i butów ortopedycznych. Na większość wykazanych wydatków skarżący przedstawił stosowne faktury i dowody wpłat. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Wniosek o zwolnienie z kosztów niniejszego postępowania zasługuje na uwzględnienie tylko w części. Tytułem wstępu podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). W niniejszej sprawie strona skarżąca wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Warunki jakie powinna spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających środków na sfinansowanie kosztów postępowania i gdy ich zdobycie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie przyznania skarżącemu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ponadto jak się podkreśla w orzecznictwie strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Oceniając z tej perspektywy wniosek strony skarżącej, referendarz sądowy uznał, iż sytuacja majątkowa skarżącego nie jest aż tak wyjątkowa aby spełniała przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia go z kosztów postępowania w całości. Przede wszystkim podnieść należy, iż skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiada majątek, który odziedziczył po matce w skład którego wchodzi gospodarstwo rolne o powierzchni: grunty orne 3,85 ha fizycznych (3,49 ha przeliczeniowych) oraz użytki zabudowane o pow. 0,14 ha fiz. zabudowane domem i budynkami gospodarczymi. Jakkolwiek udział spadkowy skarżącego do wskazanego majątku wynosi 1/3 to bezspornym jest, iż do chwili obecnej nie nastąpił dział spadku i cały majątek spadkowy jest użytkowany wyłącznie przez skarżącego. Uprawia on grunty orne oraz korzysta z zabudowań gospodarskich oraz domu. Dochód z takiego gospodarstwa, obliczony zgodnie z obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 21 września 2011 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2011 r. (M.P. z 2012 r., poz. 671) wynosi 9.468,37 zł rocznie, tj. 789 zł miesięcznie (3,49 ha x 2713 zł = 9.468,37 zł (dochód roczny) : 12 m-cy = 789 zł. Do wyliczonego w ten sposób dochodu dochodzą coroczne dopłaty bezpośrednie, których przyznania może domagać się użytkownik gruntów. Ponadto skarżący ma również zapewnione własne, stałe źródło dochodów w postaci renty w kwocie 1.448,05 zł netto, jak i w pełni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe. Z dochodu tego zaspokaja wszystkie niezbędne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika zaś by zalegał z jakimikolwiek płatnościami. Na bieżąca dokonuje niezbędnych zakupów i reguluje zobowiązania. Nie można więc mówić w takiej sytuacji o znamionach ubóstwa strony skarżącej. Referendarz sądowy oceniając zdolności płatnicze strony skarżącej wziął jednak pod uwagę fakt, iż w tut. Sądzie toczy się jeszcze pięć spraw ze skarg J. W. o sygn. akt I SA/Lu 962/13 - I SA/Lu 967/13, a suma wpisów w tych sprawach przekracza możliwości finansowe wnioskodawcy. Stąd też orzekający, stanął na stanowisku, iż zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych ponad kwotę 50 zł i oddalenie wniosku w pozostałej części będzie rozstrzygnięciem najbardziej adekwatnym do przedstawionych okoliczności. Rozstrzygnięcie to nie pozbawia wnioskodawcy zupełnie pomocy Państwa, ale i nie obciąża go w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować uniemożliwienie skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego, a jednocześnie chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualnym, zbędnym pieniactwem strony, która w ten sposób choć w minimalnym stopniu przyjmuje na siebie odpowiedzialność za podejmowane akcje procesowe. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.