I SA/Lu 99/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Chitrosz po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem dołączonym do skargi skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na uzasadnienie wniosku podał, że jest osobą bezrobotną, mieszka razem z rodzicami, którzy go utrzymują. Dochód rodziców składa się natomiast z otrzymywanych świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3.297,95 zł (1778,63 zł + 1519,32 zł). Dalej skarżący poniósł, że jego ojciec jest osobą chorą, częściowo sparaliżowaną z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki. Większość środków pieniężnych jest zatem przeznaczana na zakup leków czy sprzętu ortopedycznego. Dodatkowo z dochodów tych opłacany jest czynsz oraz pokrywane są w części koszty utrzymania trójki małoletnich dzieci skarżącego, które z nim nie mieszkają. Skarżący nie posiada natomiast jakichkolwiek oszczędności. Jak wskazał, większość zgromadzonych przez niego środków została wykorzystana na wydatki związane z zakończeniem działalności gospodarczej oraz uiszczenie opłat związanych z wniesieniem dwóch skarg do tut. Sądu. Uzupełniając przedmiotowy wniosek skarżący nadesłał wyciągi z rachunków bankowych matki, oświadczając, że ani on ani jego ojciec nie posiadają kont bankowych, zaświadczenia o dochodach w 2012 r. i 2013 r., decyzję z dnia 25 marca 2014 r. o uznaniu go za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku, zaświadczenie o zameldowaniu, odcinek wypłaty emerytury ojca za marzec 2014 r., umowę kredytu konsumpcyjnego z dnia 18 lutego 2013 r. zawartą przez ojca skarżącego na kwotę 2.920,00 zł, oświadczenie o nieposiadaniu pojazdów mechanicznych oraz dowody wpłat i faktury określające wysokość kosztów utrzymania gospodarstwa domowego (czynsz, energia elektryczna, telefon). Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując na posiadane przez matkę skarżącego na rachunku bankowym środki, wielokrotnie przewyższające kwotę wymaganych we wszystkich (dwóch) sprawach wpisów. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, podnosząc, że pozostając bez pracy i bieżących środków do utrzymania jest zdany na pomoc rodziców w zakresie wspólnego mieszkania. Ponownie wskazał, że obecnie nie posiada żadnych oszczędności, a wszelkie zgromadzone w przeszłości środki finansowe zostały w całości wykorzystane na wydatki związane z zakończeniem prowadzonej działalności gospodarczej i na opłaty związane ze składanymi przez skarżącego skargami do tutejszego Sądu. Natomiast oszczędności rodziców są "oszczędnościami ich życia" i finansowanie postępowania sądowego toczącego się wobec skarżącego pozostaje poza ich obowiązkiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Tytułem wstępu wskazać należy, że skuteczne wniesienie sprzeciwu przez stronę skarżącą powoduje zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., iż zaskarżone postanowienie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Innymi słowy sąd nie ocenia zasadności sprzeciwu i zgodności z prawem postanowienia referendarza sądowego, lecz samodzielnie rozstrzyga o wniosku strony na podstawie oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, które były przedstawione we wniosku i wynikały z dokumentów i oświadczeń przedłożonych przez wnioskodawcę. Intencją Skarżącego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia przy tym wymaga, że wskazany przepis stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma natomiast na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. W ocenie Sądu sytuacja skarżącego nie jest natomiast wyjątkowa i jako taka nie uzasadnia udzielenia stronie wnioskowanego zwolnienia. W sprawie nie może budzić wątpliwości, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami. Mieszka razem z nimi i pozostaje na ich całkowitym utrzymaniu. Skarżący nie posiada bowiem żadnego dochodu. Nie korzysta przy tym z pomocy państwa. Jest to o tyle istotne, iż Sąd (referendarz sądowy) dokonując oceny możliwości strony w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego bierze pod uwagę nie tylko sytuację majątkową i dochody wnioskodawcy lecz wszystkich domowników prowadzących wspólne z nim gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, niepubl.). W tym kontekście nie bez znaczenia pozostaje fakt, że jak wynika z przedłożonych przez skarżącego dokumentów, matka skarżącego posiada środki finansowe zgromadzone na rachunkach w wysokości wielokrotnie przewyższającej wymaganą wartość wpisu nie tylko w niniejszej sprawie, lecz w obydwu prowadzonych sprawach ze skarg wnioskodawcy, w których wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy (I SA/Lu 99/14 i I SA/Lu 100/14). Matka skarżącego posiada bowiem dwa rachunki lokat terminowych na których na dzień 21 marca 2014 r. zgromadzone były środki w wysokości 10.370,64 zł i 5.361,09 zł oraz posiada dwa rachunki bieżące: oszczędnościowy i oszczędnościowo - rozliczeniowy, na których w tej dacie znajdowały się środki w kwocie odpowiednio 5.059,28 zł i 5.000,36 zł. Bez znaczenie przy tym jest, co podniósł skarżący w sprzeciwie, iż środki te nie należą do niego tylko stanowią oszczędności jego rodziców. Na osobach prowadzących wspólne gospodarstwo domowe spoczywa bowiem obowiązek niesienia sobie nawzajem pomocy. Obowiązek ten dotyczy również udzielania osobom uprawnionym pomocy finansowej w celu zapewnienia możliwości prowadzenia postępowania sądowego. Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej z inną osobą (z innymi osobami) – w tym przypadku, jak sam oświadczył, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami – to właśnie łączne wydatki i zdolności finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Jak natomiast wskazano na wstępie instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie jedynie wobec osób znajdujących się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej zaspokojenie bieżących potrzeb. Instytucja ta nie może być nadużywana w sytuacji, gdy wnioskodawca mimo braku dochodów i majątku, jak sam wskazuje, ma zapewnione wszystkie niezbędne potrzeby bytowe (w tym mieszkaniowe). Tym samym skarżący winien w pierwszej kolejności skorzystać z pomocy rodziców (matki), nie zaś z pomocy państwa. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 87 w zw. z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788) rodzice i dzieci mają obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji. W świetle powyższego uznano, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie może ponosić kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Sądu jest on bowiem w stanie przy pomocy matki, posiadającej środki znacznej wielkości ponieść także koszty sądowe we wszystkich sprawach, których łączna wymagana wysokość na obecnym etapie postępowania wynosi 3.704 zł. Jednocześnie należy podkreślić, że skarżący już na etapie postępowania odwoławczego winien uwzględnić potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji działając na podstawie art. 254 § 1 p.p.s.a. i art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.