II SA/Lu 100/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Krystyna Sidor, Sędziowie Asesor WSA - Jerzy Drwal, Sędzia NSA - Witold Falczyński (spr.), Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2005 r. przy udziale sprawy ze skargi B. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz B. K. kwotę 100 ( sto ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na skutek wniosku B.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonego w trybie art.127 § 3 kpa - utrzymano w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2004 r. o odmowie przyznania stronie uprawnień kombatanckich. W motywach powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że B.K. wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Z. w okresie od 4 października do 3 grudnia 1942r. W ocenie organu administracji stronie nie przysługują uprawnienia kombatanckie ze wskazanego tytułu, ponieważ urodziła się w dniu 5 grudnia 1942 r. a więc już po okresie , za który domaga się ich przyznania. B.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe rozstrzygniecie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa i zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania. Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego sygn. akt III ARN 96/95 stwierdził, że przysługują mu uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu w obozie jego matki będącej w ciąży. Orzeczenie to – zdaniem skarżącego – zachowało aktualność mimo późniejszego uchylenia art. 8 § 2 k.c. Represje, jakie przeżyła w obozie jego matka odbiły się w znaczący sposób na zdrowiu psychicznym i fizycznym strony. B.K. podkreślił, że zeznania świadków są spójne z jego życiorysem. Fakt , że urodził się dwa dni po wykupieniu matki z obozu nie może zaś pozbawiać go prawa do należnych mu uprawnień. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W ocenie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w świetle obowiązujących przepisów brak jest podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich przebywającemu w obozie dziecku nienarodzonemu. Organ administracji przyznaje, że skarżący jako dziecko nienarodzone przebywał w obozie wyszczególnionym w rozporządzeniu wykonawczym Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. (Dz. U. Nr 106, poz. 1154) wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach (...). Jednakże podtrzymał swój pogląd, że dziecko nienarodzone nie może korzystać ze statusu osoby, która podlegała represjom w rozumieniu art. 4 ustawy o kombatantach (...). Z kolei pogląd wyrażony w powoływanym w skardze wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 września 1996r. sygn. akt III ARN 40/96 utracił – zdaniem organu – swoją aktualność, gdyż wypowiedziany został na gruncie przepisów obowiązujących przed dniem 4 stycznia 1997r. tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 sierpnia 1996r. o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 139, poz. 646). Cytowany akt prawny w art. 2 pkt 1 skreślił art. 8 § 2 k.c., a ponadto zmienił brzmienie art. 1 ust.1 ustawy o planowaniu rodziny (...) i uchylił ust. 2 tego przepisu. W tej sytuacji, gdy przepis prawa, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego przestał obowiązywać, rozstrzygnięcie to nie może stanowić wskazówki interpretacyjnej dla działającego na podstawie obowiązujących przepisów prawa organu administracji. W obecnym stanie prawnym należy wiec przyjąć – zdaniem Kierownika Urzędu – za wiążącą generalną zasadę, która została wyrażona w przepisie art. 8 § 1 k.c., w myśl której zdolność prawna przysługuje człowiekowi od chwili urodzenia. Wszelkie wyjątki od tej zasady muszą znajdować uzasadnienie w przepisach szczególnych rangi ustawowej. Organ administracji zwrócił też uwagę, że zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji ocenę materiału dowodowego podzielił również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 16.09.2004r. sygn. akt V SA/Wa 1053/04 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z 30.09.2004 r. sygn. akt II SA/Bd 578/04. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) kognicji sądowoadministracyjnej została poddana kontrola działalności organów administracji publicznej w aspekcie legalności. Badana decyzja objęta skargą w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym tego rozstrzygającego wymogu nie realizuje, jako wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, wpływającym na wynik sprawy, w rozumieniu hipotezy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wbrew stanowisku organu administracyjnego, pogląd prawny Sądu Najwyższego, wyrażony w wyroku z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie III ARN 96/95 (OSNP 1996/24/366) w pełni zachował aktualność na gruncie porządku prawnego obowiązującego w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu pojęcie osoby podlegającej represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych, na gruncie także art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) w związku z art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz.U. Nr 17, poz. 78) dodatkowo zważywszy odpowiednie stosowanie unormowań cywilnoprawnych, w szczególności art. 4461 k.c., w pełni należy odnieść także do dziecka poczętego, jeżeli urodziło się żywe. Hipoteza art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego posługuje się pojęciem osoby, jako podmiotu podlegającego represjom tam wymienionym w kolejnych punktach, nie przewidując cezury w postaci momentu urodzenia także w kontekście uzyskania przymiotu zdolności prawnej, gdy z kolei przepis art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, stanowi zasadę ochrony prawa do życia, w tym również w fazie prenatalnej w granicach określonych w ustawie. Przytoczone unormowanie, w kontekście dyrektyw wykładni systemowej należy wykładać, jako ustawowe przyznanie statusu osoby represjonowanej dziecku nienarodzonemu. Wbrew wywodom przedstawionym w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, zmiana art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, wprowadzona mocą ustawy nowelizującej z dnia 30 sierpnia 1996 r., poczynając od 4 stycznia 1997 r., nie wykluczyła dziecka nienarodzonego z podmiotowego zakresu, określonego mianem osoby, wyznaczonego brzmieniem unormowania art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W dalszej kolejności należy zwrócić uwagę, iż w istocie wskazana zmiana brzmienia art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, przeciwnie niż to wywodzi organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w sposób dalej idący od uprzedniego brzmienia określa granice prawnej ochrony, odnosząc ją do życia w fazie prenatalnej, rezygnując z posługiwania się pojęciem istoty ludzkiej, budzącym kontrowersje przy próbach naukowego definiowania w kontekście wiedzy medycznej o rozstrzygającym znaczeniu dla wykładni obowiązujących instytucji prawnych. We wskazanym w toku powyższych rozważań wyroku Sądu Najwyższego, jego uzasadnienie zawiera nadal aktualne wywody dla przesądzenia jurydycznego charakteru uprawnień kombatanckich, kwalifikując je jako specyficzną kategorię społecznego odszkodowania, jakkolwiek odrębną od odszkodowań stanowionych regulacjami prawa pracy, prawa cywilnego, a podlegającej zaliczeniu do instytucji szeroko rozumianego prawa socjalnego, dla wykładni i stosowania których, przy braku szczególnych unormowań, należy uznać zasadnym posiłkowe sięgania do uregulowań z innych dziedzin prawa w sposób odpowiedni, gdy zważyć dyrektywy wykładni systemowej. Najbardziej adekwatnym, gdy oceniać jurydyczną istotę przedmiotu postępowania w kontekście pojęcia represji, będzie reżim cywilnoprawny stanowiony dla odpowiedzialności deliktowej. W tym stanie rzeczy, skreślenie art. 8 § 2 k.c. poczynając od 4 stycznia 1997 r., nie pozbawia racji stanowiska, iż pojęcie osoby represjonowanej obejmuje dziecko poczęte a nienarodzone. Należy przy tym zważyć wprowadzenie właśnie ustawą z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży w art. 6, nowego unormowania w postaci art. 4461 k.c., przyznającego dziecku z chwilą urodzenia materialnoprawną legitymację dla wystąpienia z roszczeniem z tytułu szkód doznanych przed urodzeniem. Odpowiednikiem jego na gruncie unormowań ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest pojęcie represji, stanowione mocą hipotezy jej art. 4 ust. 1. Uprawnienia należne z tego tytułu podlegają jurydycznej kwalifikacji, jako forma społecznego odszkodowania, jak to wywiódł Sąd Najwyższy w przywołanym wyroku. W kontekście założenia racjonalności ustawodawcy, tworzącego obowiązujący porządek prawny, wypełniającego jego systemowe ramy wyznaczone konstytucyjnie, brak jest podstaw do podzielenia stanowiska, a wynikającego z argumentacji organu przytoczonej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, by miało podlegać nierównemu traktowaniu dziecko nienarodzone z już urodzonym na gruncie reżimu prawnego stanowionego dla odpowiedzialności deliktowej i tego przewidzianego dla nabycia uprawnień z tytułu represji, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Pogląd taki należy ocenić jako nieuprawniony i sprzeczny z konstytucją zasadą równości wobec prawa. Konkludując, stanowisko organu administracji, zawężające pojęcie osoby represjonowanej jedynie do dziecka już narodzonego o przymiocie zdolności prawnej, nie jest zgodne z obowiązującym prawem, jako poczynione przy błędnej wykładni art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, pominięciu pozycji ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w obowiązującym porządku prawnym, w szczególności w aspekcie jej aksjologicznych założeń, rozstrzygających dla wykładni zawartych w niej pojęć. Sąd nie może się odnieść do argumentacji leżącej u podstaw rozstrzygnięcia zawartego w wyroku WSA w Warszawie z dnia 16 września 2004r. sygn. akt V SA/Wa 1053/04 (przywołanego w odpowiedzi na skargę), gdyż wyrok ten (oddalający skargę) nie posiada uzasadnienia pisemnego. W świetle przedstawionych wyżej rozważań należy zaś uznać za błędny pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 30 września 2004 r. sygn. akt II SA/Bd 578/04. Z tych względów, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I sentencji. Obowiązek zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego od organu na rzecz skarżącego uzasadnia dyspozycja art. 200 tej ustawy.