II SA/Lu 1008/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie WSA Joanna Cylc-Malec, NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] I. M.-P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, z tytułu wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu, kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) podatku od towarów i usług. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu w dniu [...] r. odwołania T. W. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania T. W. pomocy w formie usług opiekuńczych. W uzasadnieniu decyzji podano, że w dniu [...] r. T. W. złożyła wniosek o przyznanie usług opiekuńczych. Pismem z dnia [...] r. organ powiadomił stronę o terminie wywiadu środowiskowego w dniu [...] r., który został przeprowadzony w asyście Policji ze względu na wcześniejsze agresywne zachowania męża wnioskodawczyni, Z. W.. Podczas wywiadu T. W. stwierdziła, że w jej sytuacji materialno-bytowej nie zaszły żadne zmiany. Nadal źle się czuje. Organ ustalił, że jej dochodem jest emerytura w wys. [...] zł z czego [...] zł miesięcznie ZUS potrąca na poczet zaległości komorniczych - wnioskodawczyni otrzymuje więc kwotę [...]zł. Wszystkie wydatki mieszkaniowe, oprócz opału, uiszcza Z. W.. Wnioskodawczyni ponosi koszty zakupu leków i środków pomocniczych w wysokości ok. [...] zł miesięcznie oraz opłatę za telefon w wys. [...] zł., nie przedstawiła jednak żadnych dokumentów dotyczących jej dochodów, wydatków czy zdrowia. Od ponad 2 lat nie podpisuje wywiadów środowiskowych. Według ustaleń organu nadal prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje pokój i pomieszczenie gospodarcze ogrzewane centralnym ogrzewaniem (c.o. dogrzewa również pokój męża). W tym samym budynku mieszka mąż T. W., z którym pozostaje w separacji sądowej i prowadzi własne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni stwierdziła, że Z. W. udziela jej pomocy tylko w sprawach urzędowych. Z posiadanej przez organ wiedzy wynika, że wnioskodawczyni jest przewlekle chora, systematycznie przyjmuje lekarstwa, jest pod stałą opieką lekarską. Podstawowe zakupy wnioskodawczyni dokonuje sama w pobliskim sklepie. Jest sprawna fizycznie, nie ma poważniejszych problemów z poruszaniem się. Sama chodzi do pobliskiego sklepu, banku, OPS w [...], biblioteki (instytucje te mieszczą się w centrum [...], ok. 1,5 km od miejsca zamieszkania wnioskodawczyni). Ostatnio nastąpiło zaostrzenie choroby płuc, wnioskodawczyni ciężej oddycha, drżą jej ręce, kaszle, nie są jednak zauważalne poważne ograniczenia funkcjonalne (w granicach normy wiekowej). Wprawdzie orzeczeniem z [...]. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. zaliczył wnioskodawczynię do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, co oznacza, że obecne schorzenia powodują u niej konieczność częściowej pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych, jednak nie powodują one konieczności zapewnienia jej stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie wymaga opieki w wykonywaniu higieny osobistej, przygotowywaniu i spożywaniu posiłków, poruszaniu się w domu, które to czynności mieszczą się w pojęciu usług opiekuńczych. Organ zaznaczył, że strona nie przedstawiła aktualnego zaświadczenia lekarskiego. Ostatnio dostarczone zaświadczenie lekarskie z dnia [...]. stwierdza, że wskazana jest pomoc osób drugich w prowadzeniu gospodarstwa domowego, w tym obsługa kotła c.o. oraz zapewnienie kontaktu z otoczeniem. Nie ma w nim konkretnych informacji o stanie zdrowia T. W.. Lekarz wydający zaświadczenie powołał się na orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, a nie na aktualny stan zdrowia T. W.. Powyższe okoliczności świadczą zdaniem organu, że nie ma konieczność przyznania stronie usług opiekuńczych. Zwrócił uwagę, że kwestia ustalenia właściwej dla stanu zdrowia pomocy w postaci świadczenia usług opiekuńczych pozostawiona jest uznaniu organu pomocy społecznej, który po ustaleniu sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy, mając na uwadze ustalony w aktach sprawy stan faktyczny, podejmuje stosowną decyzję. Nie bez znaczenia pozostaje, że strona korzysta ze wsparcia męża w zaspokajaniu potrzeb życia codziennego, załatwianiu poza domem spraw urzędowych. Pomocy może udzielić także jej syn. W związku z odległym miejscem zamieszkania nie musi to być pomoc bezpośrednia, istnieje możliwość opłacenia opiekunki. W ocenie organu w pierwszej kolejności strona powinna wymagać pomocy od najbliższej rodziny, a następnie od instytucji. Wskazał, że celem usług opiekuńczych jest umożliwienie funkcjonowania w swoim środowisku osobom, które doświadczają ograniczeń w zaspokajaniu podstawowych i niezbędnych potrzeb, w związku z tym wymagają pomocy innych osób. Usługi opiekuńcze mają charakter wspierająco - aktywizujący, a nie wyręczający. T. W. stosownie do swojego wieku funkcjonuje prawidłowo. Powyższe ustalenia podzieliło także Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W jego ocenie z całości regulacji zawartej w art. 50 ustawy o pomocy społecznej wynika, że usługi opiekuńcze kierowane są zwłaszcza do osób samotnych (ust. 1), nie mogą bowiem one liczyć na pomoc najbliższych i skazane są na pomoc obcych osób. Wnioskodawczyni nie może być jednak uznana za osobę samotną, za taką bowiem zgodnie z art. 6 pkt 9 tej ustawy uważa się osobę samotnie gospodarującą, niepozostającą w związku małżeńskim i nieposiadającą wstępnych, ani zstępnych. Strona ma syna i męża, z którym jest w separacji sądowej, a zatem pomoc w formie usług opiekuńczych może zostać udzielona na podstawie art. 50 ust.2 ustawy, który to przepis wskazuje jedynie na jej fakultatywność. Wynika z niego, że w sytuacji, gdy rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą zapewnić usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych osobie, która wymaga pomocy innych osób, mogą one zostać takiej osobie przyznane, ale nie muszą. W ocenie organu ustalenia w sprawie nie wskazują na zasadność przyznania T. W. usług opiekuńczych. Kolegium zwróciło uwagę, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z [...] r. zaliczono ją do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na stałe, jednak stwierdzono jednocześnie, że nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoje codzienne potrzeby, a w razie potrzeby powinna w pierwszej kolejności wymagać pomocy od syna lub małżonka, a dopiero w drugiej kolejności od instytucji państwowej, której możliwości są w tym względzie ograniczone przez ilość mieszkańców gminy, którzy są samotni i którym taka pomoc jest niezbędna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. W. stwierdziła, ze urzędnicy oraz sądy od dawna tworzą decyzje i wyrok na podstawie urojonych przepisów z " wypaczeniem na szkodę". Wskazała, że protokół z wywiadu, jaki przeprowadzono 15 maja 2017r. zawiera fałsz, jeśli chodzi o stan zdrowia i sytuacje mieszkaniową. Protokół był uzupełniany w biurze OPS po wizycie, wpisano do niego treści te same od 2012r. W jej ocenie Kolegium nie rozpatrzyło od nowa sprawy, jak normalny organ odwoławczy, niezależnie od organu I instancji, ale na podstawie dokumentów znanych z urzędu, z akt spraw i nie wystąpiło o dowody istotne. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wbrew przekonaniu skarżącej, wyrażonym we wniosku z dnia [...]., żądane przez nią świadczenia w postaci usług opiekuńczych nie mogą zostać uznane za obligatoryjne. Trafnie Kolegium zwróciło uwagę, że zgodnie z art 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U z 2017r. poz. 1769 ) pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje przede wszystkim osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Wspomniane usługi mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2). Konieczność wydania decyzji w przedmiocie przyznania tych usług, a możliwość jej wydania, a więc zastosowania uznania administracyjnego, w zasadzie różnicuje jedynie status rodzinny wnioskodawcy. W przypadku, gdy o usługi opiekuńcze ubiega się osoba, która faktycznie wymaga pomocy innych osób i jest osobą samotną w rozumieniu art. 6 pkt 9 ustawy organ administracji publicznej nie ma wyboru decyzyjnego w tym przedmiocie. Natomiast organ administracji publicznej może przyznać takie usługi osobie, która wymaga pomocy innych osób w przypadku, gdy rodzina – a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni – nie mogą jej takiej pomocy zapewnić. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 6 pkt 9 ustawy o pomocy społecznej, osoba samotna oznacza "osobę samotnie gospodarującą, niepozostającą w związku małżeńskim i nieposiadającą wstępnych ani zstępnych". Jak prawidłowo wskazały organu obu instancji w rozpatrywanej sprawie ze względu na fakt, że skarżąca zamieszkuje z mężem, z którym jest w separacji, ale nie jest rozwiedziona i który udziela jej pomocy i wsparcia w życiu codziennym i sprawach urzędowych oraz fakt, że skarżąca posiada syna, który zobowiązany jest do świadczeń alimentacyjnych wobec skarżącej, nie może być ona uznana za osobę samotną w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Podkreślić należy, że obowiązek w zakresie opieki istnieje również wtedy, gdy nie mieszka się wspólnie z osobą potrzebującą pomocy. Nie mogą zatem mieć w rozpatrywanej sprawie zastosowania przepisy art. 50 ust. 1 powołanej ustawy, ale pomoc może zostać udzielona fakultatywnie ( tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 października 2015r. I OSK 570/14 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Również w tym zakresie ocena organów nie budzi wątpliwości. Według ich ustaleń skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje pokój i pomieszczenie gospodarcze ogrzewane centralnym ogrzewaniem, które dogrzewa również pokój męża, zamieszkującego w tym samym budynku, pozostającego z nią w separacji sądowej. Z ustaleń organu wynika ponadto, że wedle twierdzeń strony mąż udziela jej aktywnej pomocy w sprawach urzędowych. Wnioskodawczyni jest przewlekle chora, systematycznie przyjmuje lekarstwa, jest pod stałą opieką lekarską. Wprawdzie orzeczeniem z [...]. Powiatowy Zespól do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. zaliczył skarżącą do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, jednocześnie jednak stwierdzono, że schorzenia nie powodują konieczności zapewnienia jej stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie wymaga pomocy w wykonywaniu higieny osobistej, w przygotowywaniu i spożywaniu posiłków, które to czynności mieszczą się w pojęciu usług opiekuńczych. Skarżąca jest sprawna fizycznie, nie ma poważniejszych problemów z poruszaniem się, nie są zauważalne poważne ograniczenia funkcjonalne, które mieszczą się w granicach normy wiekowej, samodzielnie robi zakupy w sklepie. Jak zauważył natomiast Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z dnia 8 grudnia 2016r. ( I OSK 2062/16 opubl. w CBOSA ) w zakresie czynności, w ramach których jest dla niej wskazana pomoc osób drugich, tj. w pełnieniu ról społecznych, winna ją uzyskać w pierwszej kolejności od męża i dorosłego syna. Fakt separacji małżonków nie oznacza, że Z. W. jest zwolniony z obowiązku pomocy żonie (art. 61(4) § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Z obowiązku alimentacyjnego nie jest również zwolniony syn skarżącej (art. 128 i art. 129 k.r.o.) przy czym zakres tego obowiązku wyznaczają sytuacja uprawnionego i zobowiązanego oraz cele i funkcje obowiązku alimentacyjnego. Pomoc ta może polegać nie tylko na osobistej pieczy nad rodzicami, ale także, mając na względzie zamieszkiwanie w większej odległości od miejsca zamieszkania rodziców, może wyrażać się jednocześnie w udzielaniu rodzicom wsparcia finansowego służącego choćby poniesieniu kosztów opłacenia osoby, która będzie wyręczać go w tych czynnościach. Wskazane okoliczności dają wystarczającą podstawę do odmowy żądanej przez skarżącą pomocy. Całkowicie gołosłowne są twierdzenia skarżącej, według której stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób niezgodny ze stanem faktycznym. Nie wiadomo nawet na czym niezgodność ta miałaby polegać, skarżąca nigdy bowiem skutecznie nie podważyła prawdziwości twierdzeń pracowników socjalnych. W żadnym razie wniosku takiego nie sposób wyprowadzić jedynie z faktu braku jej podpisu na protokole wywiadu rodzinnego, co zresztą, jak wyjaśnił organ, ma miejsce już od wielu lat. Stwierdzić natomiast należy, że skarżącej zapewniano możliwość udziału w postępowaniu, z czego korzystała składając pisma procesowe, otrzymała także zawiadomienie o terminie przeprowadzenia wywiadu. Skarżąca nie wykazała w żaden sposób, by została pozbawiona możliwości udowodnienia swoich twierdzeń, czy też możliwości złożenia wyjaśnień i aby ewentualne uchybienie tym przepisom mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W żaden sposób nie wykazała, aby pracownicy socjalni utrudniali lub w jakikolwiek sposób krępowali możliwość jej swobodnego wypowiadania się. Słusznie organy zaznaczyły, że pomoc społeczna ma charakter jedynie subsydiarny, to jest uzupełniający w stosunku do obowiązku samodzielnego rozwiązywania przez osoby i rodziny własnych problemów życiowych. Pomoc ta nie służy wyręczaniu podmiotów ubiegających się o jej udzielenie z obowiązku własnej aktywności, a ma na celu wspomaganie ich we własnych działaniach zmierzających do zapewnienia im życia w godnych warunkach. Skarżąca posiada stały dochód w postaci emerytury, której wysokość przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej na zasadach ogólnych. Pomimo tego skarżąca objęta jest od lat systematyczną pomocą udzielaną ze środków Ośrodka Pomocy Społecznej, co dobitnie dokumentuje zaświadczenie organu z dnia 8 lutego 2016r. za okres od lutego 2012r. do 31 stycznia 2016r. Niezasadny jest zarzut skarżącego dotyczący wadliwego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego [...]. Rzeczywiście z protokołu wywiadu wynika, że część wywiadu została uzupełniona [...]., nie miało to jednak żadnego znaczenia dla sprawy. Dotyczyła ona bowiem oceny sytuacji skarżącej, wniosków pracownika socjalnego oraz planu i działań na jego rzecz. Jej podstawą była zaś aktualizacja sytuacji rodzinnej, mieszkaniowej zawodowej i zdrowotnej skarżącej, gdzie sformułowano także oczekiwania i potrzeby, opierające się na jej wyjaśnieniach. Ocena sytuacji skarżącej i ustalenie na tej podstawie planu pomocy mogła zatem zostać zamieszczona w protokole później. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest także przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego w asyście funkcjonariuszy Policji. W wyroku z 4 sierpnia 2016r. ( I OSK 95/15 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ) Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że nie stanowiło to obiektywnej przeszkody, uniemożliwiającej przeprowadzenia tej czynności, jak również nie była ona sprzeczna z przepisami prawa. Zdaniem sądu wprawdzie na pracownikach socjalnych organu pomocy społecznej ciąży obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub dokonania jego aktualizacji, ale trzeba mieć także na uwadze, że żaden z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie zakazuje asystowania funkcjonariuszom pracownikom socjalnym, którzy takiej czynności dokonują, zaś charakter zadań powierzonych funkcjonariuszom Policji może stanowić samodzielną podstawę wykonywania przez nich tego rodzaju czynności. Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 107 ust. 3a i 3b ustawy., dodanym na mocy art. 1 pkt 20 lit. a) ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U.2015 r. poz. 1310) - ustawodawca wprost usankcjonował możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w asyście funkcjonariusza Policji, obligując organy tej formacji do obowiązkowego jej udzielenia. Należy zatem uznać, że do tego czasu uczestnictwo funkcjonariuszy Policji przy dokonywaniu tego rodzaju czynności miało charakter dobrowolny. Zważywszy zaś na określone w ustawie z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji zadania tej formacji, polegające m. in. na ochronie życia i zdrowia ludzi oraz mienia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi te dobra, ochronie bezpieczeństwa i porządku publicznego, inicjowaniu i organizowaniu działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym i współdziałanie w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami społecznymi oraz wykrywaniu przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich sprawców (art. 1), obecność funkcjonariuszy Policji przy dokonywaniu przez pracowników socjalnych czynności (przed znowelizowaniem ustawy o pomocy społecznej) była uzasadniona. Sam zaś fakt przypisania przez ustawodawcę pracownikom socjalnym statusu funkcjonariuszy publicznych nie wyłączał możliwości wystąpienia sytuacji, w której, podczas wykonywanych przez nich czynności, pomoc udzielona im przez funkcjonariuszy Policji mogła okazać się niezbędna. Skoro skarżący zarzucał pracownikom socjalnym fałszowanie sporządzanych przez nich wywiadów środowiskowych, obecność funkcjonariuszy Policji przy dokonywaniu powyższej czynności leżała więc także w jego interesie. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2017r. poz. 1369 ) skargę należało oddalić. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 § 1 powołanej ustawy w związku z § 4 ust.1 i 3 oraz § 21 ust.1 pkt.1 lit.c ) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016r., poz. 1714). Kwota ta wynosi [...] złotych powiększona o 23 % podatek od towarów i usług.