II SA/Lu 1009/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie WSA Joanna Cylc-Malec, NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] I. M.-P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, z tytułu wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu, kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) podatku od towarów i usług. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania T. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego z przeznaczeniem na zakup środków pomocniczych i leków, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach decyzji podano, że w dniu [...] r. wpłynął wniosek T. W. o przyznanie świadczenia na zakup opału - minimum [...] zł oraz zasiłku okresowego w wys. [...] zł miesięcznie na zakup środków pomocniczych i lekarstw. Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy [...] odmówił przyznania zasiłku okresowego, a Kolegium decyzją z dnia [...] r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W dniu [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem ( II SA/Lu 711/16 ) uchylił decyzję Kolegium i poprzedzającą ją decyzję Wójta. Sąd wyjaśnił, że jest poza sporem, iż dochód skarżącej przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Z tego względu organy administracji rozpoznając wniosek skarżącej analizowały zasadność przyznaniu jej świadczenia pieniężnego – w formie specjalnego zasiłku okresowego, w oparciu o art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. W ocenie Sądu organy administracji obu instancji, odmawiając przyznania skarżącej opisanego świadczenia, uchyliły się od wyjaśnienia dlaczego w okolicznościach faktycznych sprawy uznano, że nie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony. Zdaniem sądu sytuacja ta jest o tyle niejasna, że rozpoznając wniosek skarżącej z tej samej daty. o pomoc w formie świadczenia na zakup opału (specjalnego zasiłku celowego), przyznano jej powyższe świadczenie, stwierdzając, że bezspornie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" przemawiający za przyznaniem tego świadczenia skarżącej, jako osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. W tych okolicznościach, za co najmniej przedwczesne uznać należy stanowisko organu odwoławczego, który stwierdził, że "Kolegium nie widzi możliwości przyznania wnioskowanej pomocy". Ponownie rozpoznając sprawę organ stwierdził, że w dniu [...] r. wpłynął kolejny wniosek T. W. o przyznanie zasiłku okresowego na leki i środki pomocnicze, w wysokości [...] zł "okresowo na stałe". Podczas przeprowadzonego w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego, przeprowadzony w asyście Policji ze względu na wcześniejsze agresywne zachowania męża wnioskodawczyni, Z. W., T. W. stwierdziła, że w jej sytuacji materialno-bytowej nie zaszły żadne zmiany. Na podstawie posiadanych informacji organ ustalił, że jej dochód ustalony zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi emerytura w wys. [...] zł, z czego kwotę w wys. [...] zł miesięcznie ZUS potrąca na poczet zaległości komorniczych - wnioskodawczyni otrzymuje więc kwotę [...]zł. Otrzymuje ponadto świadczenie pieniężne na zakup żywności, przyznane na cały 2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, które nie wlicza się do dochodu ([...] zł zostało wypłacone jednorazowo w kwietniu po decyzji Kolegium zwiększającej pomoc). Wnioskodawczyni nadal prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje pokój i pomieszczenie gospodarcze ogrzewane centralnym ogrzewaniem (c.o. dogrzewa również pokój męża). W tym samym budynku mieszka mąż T. W., z którym pozostaje w separacji. Również on prowadzi własne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni stwierdziła, że mąż udziela jej pomocy tylko w sprawach urzędowych. Jest przewlekle chora, systematycznie przyjmuje lekarstwa, jest pod stałą opieką lekarską. Informowała wcześniej, że sąsiedzi podwożą ją do przychodni samochodem, sąsiadka T. Z. pomaga jej w większych zakupach i w pracach domowych, robi to nieodpłatnie. Podstawowe zakupy wnioskodawczyni robi sama w pobliskim sklepie. Z obserwacji pracowników socjalnych wynika, że jest sprawna fizycznie, nie ma poważniejszych problemów z poruszaniem się. Sama chodzi do pobliskiego sklepu, banku, OPS w [...], biblioteki (instytucje te mieszczą się w centrum [...], ok. 1,5 km od miejsca zamieszkania wnioskodawczyni). Wszystkie wydatki mieszkaniowe oprócz opału uiszcza jej mąż. Sama ponosi koszty zakupienia lekarstw i środków pomocniczych w wys. ok. [...] zł miesięcznie oraz opłatę za telefon w wys. [...] zł. Nadal źle się czuje. Organ wskazał, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41. 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Według 41 pkt 2 tej ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Decyzja w przedmiocie zasiłku podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że świadczenie nie przysługuje z mocy samego prawa, tylko organ rozważa możliwość przyznania pomocy biorąc pod uwagę różne okoliczności. W ocenie organu sytuacja życiowa T. W. nie może być uznana za szczególną. Szczególnie uzasadniony przypadek, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, iż tak drastyczne i tak dotkliwe w skutkach zdarzenie nie należy do zdarzenia codziennego, ani nawet do zdarzenia nadzwyczajnego. O szczególnym przypadku można mówić w przypadku zdarzenia występującego zupełnie okazjonalnie, wymagającego wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Wyjątkowość okoliczności przyznania świadczeń na specjalnych zasadach wynika stąd, iż beneficjenci tych świadczeń nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom przy ograniczonych środkach finansowych i ogromnej liczbie beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. W ocenie organu sam stan chorobowy wnioskodawczyni, o zmiennym stopniu natężenia nie daje podstaw do przyjęcia, że w sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, aby przyznać zasiłek okresowy osobie przekraczającej kryterium dochodowe, tym bardziej, że nie dostarczono aktualnego zaświadczenia o pogorszeniu stanu zdrowia i co za tym idzie zwiększeniu wydatków na zakup lekarstw. Nie dostarczono też żadnej faktury za zakupione lekarstwa. Wnioskodawczyni wielokrotnie korzystała i korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej czy też starała się o pomoc, w związku z czym organ prowadził liczne postępowania, których przedmiotem jest ustalenie dochodów i stanu zdrowia wnioskodawczyni. Ocena przesłanek do przyznania świadczeń na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, a sytuacja T. W., posiadającej stały dochód i regularnie korzystającej z pomocy społecznej nie uprawnia jej do otrzymania wnioskowanej pomocy. Organ podniósł ponadto, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło służące do zaspokajania choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb. W celu zaspokojenia potrzeb bytowych, T. W. powinna wykorzystywać własne zasoby. Organ zaznaczył również, że zasiłek okresowy przyznany na podstawie art. 41 ust. 2 (winno być art. 41 pkt 2) ww. ustawy podlega zwrotowi w części lub w całości, a przyznanie takiej pomocy działałoby na zasadzie pożyczki, której zwrot dla wnioskodawczyni nie byłby możliwy, skoro sama informowała, że systematycznie zaciąga długi, których nie jest w stanie uregulować. Podniósł, że uchwała Rady Gminy Nr VII/44/07 z 28 marca 2017 r. o zasadach zwrotu wydatków za wybrane świadczenia z pomocy społecznej, pozwala na odstąpienie od żądania zwrotu w szczególnie uzasadnionych przypadkach, jednak przypadek T. W. nie może być uznany z szczególnie uzasadniony, biorąc pod uwagę jej dochód i brak poświadczeń ponoszonych wydatków na zakup lekarstw. W tej sytuacji decyzją z dnia [...]. odmówił przyznania wnioskodawczyni zasiłku okresowego. Po rozpoznaniu jej odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]. powyższe rozstrzygnięcie utrzymało w mocy. Organ odwoławczy podzielił zapatrywanie Wójta, według którego skarżąca nie spełnia wymogu dochodowego uprawniającego do przyznania bezzwrotnej pomocy pieniężnej. Wobec tego zasadnie rozważono przyznanie jej specjalnego zasiłku okresowego na podstawie art. 41 ust. 2 ustawy. Również w ocenie organu odwoławczego nie zachodzi w sprawie określona w tym przepisie przesłanka przypadku szczególnie uzasadnionego. Kolegium wskazało, że wprawdzie na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] r. wnioskodawczyni została zaliczona na stałe do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, jednocześnie jednak stwierdzono, ze nie wymaga zapewnienia jej opieki i pomocy (pielęgnacji) w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Kolegium stwierdziło ponadto, że strona objęta jest pomocą w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od [...] r. do [...] r., ponadto decyzją z dnia [...] r. otrzymała specjalny zasiłek celowy na zakup opału w wysokości [...] zł; decyzją z dnia [...] r. specjalny zasiłek celowy na remont dachu w wysokości [...] zł; decyzją z dnia [...] r. specjalny zasiłek celowy w postaci węgla w wysokości [...] zł z dowozem do miejsca zamieszkania i decyzją z dnia [...] r. specjalny zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu drewna w wysokości [...] zł. W ocenie organu posiadany dochód i udzielana jej pomoc społeczna pozwala na wygospodarowanie z osiąganego stałego dochodu środków finansowych na zaspokojenie niezbędnych potrzeb w zakresie zakupu środków pomocniczych i leków. Wskazał ponadto, że zachowanie T. W., która nie udzieliła szczegółowych informacji i nie potwierdziła ustaleń organu w wywiadzie środowiskowym świadczy o braku współpracy z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji. W ocenie sytuacji T. W. zawartej w aktualizacji wywiadu środowiskowego znajduje się stwierdzenie, że "ostatni wywiad środowiskowy przeprowadzony u klientki (który podpisała i udzielała informacji) datowany jest [...] r. Przez cały rok 2013 nie został przeprowadzony żaden wywiad, gdyż nie wpuszczała pracowników socjalnych do domu, mimo iż była informowana pisemnie o terminach odwiedzin pracowników socjalnych. Przez następne lata, tj. od 2014 r. do chwili obecnej T. W. nie podpisała żadnego wywiadu, mimo, że wpuszczała pracowników socjalnych do domu, przeważnie informowała, że nic się nie zmieniło, wywiadu jednak nie podpisywała, a później stawiała zarzuty, że dane zawarte w wywiadzie są sfałszowane". Taka sytuacja odmowy podpisania wywiadu ma miejsce i w niniejszej sprawie. Również Kolegium zwróciło uwagę, że pomoc w postaci specjalnego zasiłku okresowego przyznawana jest pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. W sytuacji finansowej strony uzyskanie zwrotu kwoty zasiłku byłoby niemożliwe, a brak w jej sytuacji szczególnie uzasadnionego przypadku nie pozwalałby na odstąpienie od żądania zwrotu części lub całości kwoty zasiłku, ponieważ uchwała Rady Gminy Nr VII/44/07 z 28 marca 2017 r. o zasadach zwrotu wydatków za wybrane świadczenia z pomocy społecznej (Dz. Urz. Woj. Lubel. z 2007 r., Nr 96, poz. 1960), pozwala na odstąpienie od żądania zwrotu w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. W. stwierdziła, że urzędnicy oraz sądy od dawna tworzą decyzje i wyroki na podstawie urojonych przepisów z " wypaczeniem na szkodę". Wskazała, że protokół z wywiadu, jaki przeprowadzono [...]. zawiera fałsz, jeśli chodzi o stan zdrowia i sytuację mieszkaniową. Protokół był uzupełniany w biurze OPS po wizycie, wpisano do niego treści te same od 2012r. Wskazała na najścia z policją ( 90 razy od 2012r. ). Przekonywała, że Dział III protokołu jest w większości zafałszowany tzn. wpisy są niezgodne ze stanem faktycznym. W dniu wywiadu udzieliła informacji, że nie wnosi istotnych dokumentów o stanie zdrowia. Powinny je uzyskać organy. W jej ocenie Kolegium nie rozpatrzyło od nowa sprawy, jak normalny organ odwoławczy, niezależnie od organu I instancji, ale na podstawie dokumentów znanych z urzędu, z akt spraw i nie wystąpiło o dowody istotne. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, tym bardziej, że przedstawiona w niej argumentacja w zasadzie w ogóle nie odnosi się do motywów, jakimi kierowały się organy rozpatrujące sprawę. Trafnie zwrócono uwagę, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego, które upoważnia do przyznania świadczeń o charakterze pieniężnym. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U z 2017r. poz. 1769 ) w odniesieniu do osoby samotnie gospodarującej od dnia 1 października 2015 r., stosownie do § 1 pkt.1 lit. a ) rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz. U z 2015r. poz. 1058 ) kwota dochodu uprawniająca do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynosi 634 zł, przy czym stosownie do art. 8 ust. 3 tej ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Aktualnie organ ustalił, że dochód T. W. stanowi emerytura w wys. [...] zł . Wprawdzie kwotę w wys. [...] zł miesięcznie ZUS potrąca na poczet zaległości komorniczych nie ma to jednak żadnego wpływu na obniżenie dochodu. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W takiej sytuacji organ słusznie rozważył wniosek skarżącej w oparciu o art. 41 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym, w szczególnie uzasadnionych przypadkach zasiłek okresowy może być przyznany osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. Oznacza to jednak, czego zdaje się skarżąca nie zauważyła, że przyznanie świadczenia może nastąpić tylko w razie spełnienia przesłanki przypadku szczególnie uzasadnionego, co wydaje się racjonalne, jeśli zważyć, że nie jest ono uzależnione od zachowania od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłego zasiłku okresowego o jakim stanowi , uregulowanych w art. 38 ustawy o pomocy społecznej. W wyroku z dnia 20 grudnia 2017r. ( I OSK 1998/17 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ) Naczelny Sąd Administracyjny dokonując wykładni pojęcia szczególnie uzasadnionego uzasadnionego przypadku o jakim mowa w art. 41 ust.1 ustawy i odnosząc się do dotychczasowego orzecznictwa wskazał, że ma ona miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. ( tak też NSA w wyrokach z 14 lutego 2018r. I OSK 609/17 i 23 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 383/17 opubl. w CBOSA). Sąd podkreślił przy tym, że odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Wprawdzie interpretacja sądu obejmowała art. 41 ust.1 ustawy dotyczący specjalnego zasiłku celowego, z uwagi jednak na analogiczne unormowanie art. 41 ust. 2 znajduje zastosowanie także w przypadku specjalnego zasiłku okresowego. Zasadnie uznano w przedmiotowej sprawie, że sytuacja w jakiej się znajduje skarżąca nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku w powyższym rozumieniu, co zostało wyjaśnione i umotywowane zarówno w zaskarżonej decyzji jak i decyzji Wójta [...]. Wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze, organy nigdy nie kwestionowały sytuacji życiowej i materialnej skarżącej, uważając ją za trudną. Konsekwentnie natomiast dowodzono, że nie można uznać jej za nadzwyczajną i wyjątkową, która to opinię należy zaakceptować. Organy administracji publicznej dokonały rzetelnej analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącej i słusznie przyjęły, że oceniając możliwość przyznania specjalnego zasiłku okresowego należy mieć na względzie fakt, że nie tylko uzyskuje ona stały dochód (z tytułu otrzymywanej emerytury ), ale jednocześnie otrzymuje znaczną pomoc w postaci innych świadczeń pieniężnych. Może także liczyć na pomoc męża i syna, co również jasno eksponowano w decyzjach. Trzeba też zauważyć, że przyznanie świadczenia w postaci zasiłku okresowego na podstawie art. 41 ust.2 ustawy może nastąpić jedynie pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. Trafne jest spostrzeżenie organów, że stan majątkowy skarżącej, która podnosi brak środków finansowych, w oczywisty sposób przekreśla możliwość zwrotu ewentualnego zasiłku. Co więcej, także skarżąca nigdy nie deklarowała, że byłaby gotowa do uzyskania świadczenia pod takim właśnie warunkiem. Sam fakt, że skarżąca cierpi na rożne choroby, czy nawet uznanie jej za osobę o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie może być automatycznie odbierane jako podstawa do przyznania jej tego kwalifikowanego świadczenia. Liczba składanych wniosków do organów pomocy społecznej w zasadzie dowodzi natomiast, że skarżąca zdaje się nie akceptować sytuacji, w której dla uzyskania pomocy zobowiązana jest każdorazowo wykazać istnienie wspomnianej przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, traktując swoją sytuację standardowo spełniającej ten warunek, z czym nie sposób się zgodzić. Niezrozumiałe są w tym kontekście zarzuty dotyczące prawidłowości sporządzonego w sprawie wywiadu środowiskowego. Poza tym, że zupełnie nie wiadomo na czym miałoby polegać sfałszowanie zawartych w nim wpisów, skoro to przecież właśnie sporządzona aktualizacja wywiadu środowiskowego posłużyła organom do ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącej, co też skrupulatnie opisano w decyzjach, a trudno miarkować, że odbiega od określanego jako trudny. Chaotyczna i trudna do zrozumienia treść skargi nie daje jakichkolwiek powodów, aby w inny sposób ocenić stan faktyczny sprawy, niż przedstawiony w zaskarżonej decyzji. Z tych powodów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2017r. poz. 1369 ) skargę należało oddalić. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono na odstawie art. 250 §1 wspomnianej ustawy oraz § 21 ust.1 pkt.1 lit. c ) w związku z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu ( Dz. U z 2016r. poz. 1714 ). Obejmuje one wynagrodzenie w kwocie [...]zł powiększone o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki 23 %.