II SA/Lu 101/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Protokolant Specjalista Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 listopada 2015 r. sprawy ze skargi J. Ż. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy postanowienie wydane z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] września 2014 r., znak: [...] odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] października 2013 r., znak: [...] przyznającą A. G. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: P. Ż. i E. Ż. na okres od [...] października 2013 r. do [...] września 2014 r. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ podniósł, że J. Ż. złożył w dniu [...] sierpnia 2014 r. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyżej powołaną decyzją z dnia [...] października 2013 r. oraz o wznowienie postepowania w tej sprawie w trybie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Organ podkreślił, że bezspornym jest, że informację o wydaniu decyzji przyznającej osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego wnioskodawca otrzymał – zgodnie a art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 859 ze zm.) – z Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu [...] października 2013 r. Tymczasem wniosek o wznowienie postępowania skierował do organu pierwszej instancji w dniu [...] sierpnia 2014 r. Zatem niewątpliwie wniosek o wznowienie postępowania został złożony z uchybieniem terminu. Stosownie bowiem do treści art. 148 § 2 k.p.a., miesięczny termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Ustosunkowując się do żądania przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania, kolegium przytoczyło treść art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. i wyjaśniło, że nie stanowi przesłanki do przywrócenia terminu określonego w art. 148 § 2 k.p.a. okoliczność, że J. Ż. dopiero w dniu [...] sierpnia 2014 r. uzyskał od adwokata informację o tym, że dłużnik alimentacyjny jest stroną postępowania w sprawie przyznania osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Z pewnością, zdaniem organu, o braku winy nie może świadczyć nieznajomość prawa. Okoliczności przemawiające za uznaniem braku winy w uchybieniu terminowi muszą mieć charakter wyjątkowy, niezależny od wnioskodawcy. O braku winy w zachowaniu terminu można – w ocenie kolegium – mówić jedynie wówczas, gdy zainteresowany działał z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody. Kolegium stanęło na stanowisku, że okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodobniały braku jego winy w uchybieniu terminu w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a. Za taką nie można bowiem uznać braku świadomości skarżącego co do możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania w terminie jednego miesiąca od dnia powzięcia informacji o treści decyzji przyznającej osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W skardze na powyższe postanowienie J. Ż. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenie art. 58 § 1 k.p.a. w związku z art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] października 2013 r., w sytuacji, gdy uchybienie terminowi wskazanemu w treści art. 148 § 2 k.p.a. nastąpiło bez winy wnioskodawcy. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji w całości, a także o zasądzenie od organu drugiej instancji na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu zarzutu skargi obszernie przedstawiono stan faktyczny sprawy. Skarżący podkreślił, że wadliwym było nieuznanie go za stronę postępowania w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. Takie zaniechanie organu skutkowało brakiem możliwości kwestionowania prawa wierzyciela do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz weryfikowania przesłanki bezskuteczności egzekucji. Skarżący zaznaczył, że w doktrynie i części orzecznictwa sądowoadministracyjnego akceptowany jest podgląd, że dłużnik alimentacyjny powinien mieć możliwość merytorycznej obrony na etapie postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zatem dłużnik, który nie brał udziału w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia, ma prawo na podstawie art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a. żądać uchylenia decyzji w postępowaniu wznowieniowym, co z kolei skutkować może wzruszeniem decyzji wymiarowej na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Skarżący wyjaśnił, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w C. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] lutego 2013 r. w sprawie sygn. [...] został pozbawiony wykonalności tytuł wykonawczy w postaci ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w C. w zakresie ustalającym obowiązek alimentacyjny skarżącego na rzecz jego dzieci za okres od dnia [...] 2008 r. Okoliczność ta – w ocenie skarżącego – miałaby znaczenie na etapie postępowania w sprawie przyznania świadczeń, ponieważ niesłusznie uwzględniana przez komornika zaległość alimentacyjna z okresu przed 2008 r. przesądzała o cyklicznym uznawaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ponadto skarżący zaakcentował, że organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników, aby z powodu nieznajomości prawa nie poniosły szkody strony, a także inne osoby uczestniczące w postępowaniu. Ubocznie podniósł, że w postanowieniu z dnia [...] listopada 2014 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wskazało, że dłużnik alimentacyjny jest stroną postępowania o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Z uwagi na powyższe ustalenia dłużnik alimentacyjny nie powinien być pozbawiony uprawnień przysługujących z mocy prawa, jak choćby obowiązku doręczenia przez organ decyzji z właściwym pouczeniem co do sposobu i terminu wniesienia odwołania. Skarżący podniósł, że skoro bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu, co doprowadziło do uchybienia określonym w przepisach postępowania terminom, to powinien mieć możliwość skutecznego domagania się ich przywrócenia na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. Zaznaczył, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postepowania nastąpiło bez jego winy, którą wyłącza brak uznania skarżącego przez organ pierwszej instancji za stronę postępowania w sprawie o przyznanie świadczeń, a co z tym idzie, niedoręczenie mu decyzji wydanej w tym postępowaniu wraz ze stosownym pouczeniem co do terminu i sposobu wniesienia odwołania. Skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. przemawiające za przywróceniem terminu, w tym uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Wskazał, że brak winy w uchybieniu terminu można w szczególności uprawdopodobnić, wykazując naruszenie przez organ administracji publicznej ustanowionego w art. 9 k.p.a. obowiązku informowania stron. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W ocenie kolegium, prawidłowe jest stanowisko, że skarżący nie zachował terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania i że nie istnieją przesłanki do przywrócenia tego terminu. Odnosząc się do uzasadnienia zarzutu skargi, kolegium wyjaśniło, że fakt, czy dłużnik alimentacyjny jest stroną w postępowaniu o przyznanie osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego na tym etapie postępowania nie był przedmiotem rozważań organów, zaś powołana w skardze decyzja kolegium z dnia [...] listopada 2014 r., znak: [...] wskazująca, że dłużnik alimentacyjny jest stroną postępowania o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nie dotyczy niniejszej sprawy. Dodatkowo kolegium podniosło, że żaden przepis prawa nie nakłada na organ administracji obowiązku informowania strony o przysługującym jej prawie do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest odmowa przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] października 2013 r., znak: [...] [...] przyznającą A. G. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: P. Ż. i E. Ż. na okres od [...] października 2013 r. do [...] września 2014 r. Prawną podstawę tego rozstrzygnięcia stanowi art. 58 § 1 k.p.a., zgodnie z którym przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej jest uprawdopodobnienie przez zainteresowanego, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. W myśl § 2 tego przepisu, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Przy ocenie braku winy w uchybieniu terminu organ administracji publicznej powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, jaki można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przy zastosowaniu tego miernika przywrócenie terminu nie może nastapić, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, brak winy strony zachodzi tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W konsekwencji pojęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie obejmuje istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli "siły wyższej" (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz (teksty, wzory i formularze), wyd. IV, Warszawa 1970, s. 136). W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia przedmiotowego podania o wznowienie postepowania. W myśl bowiem art. 148 § 1 i 2 k.p.a., termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania wynosi jeden miesiąc, licząc od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, przy czym w przypadku podstawy wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. termin ten biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Informację o treści decyzji z dnia [...] października 2013 r. skarżący otrzymał od organu pierwszej instancji w dniu [...] października 2013 r., zgodnie z dyspozycją art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W tej zatem dacie rozpoczął bieg miesięczny termin do złożenia przez skarżącego wniosku o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją, który, stosowanie do treści art. 148 § 1 i 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., upłynął w dniu [...] grudnia 2013 r. (ostatni dzień terminu wypadał w dniu [...] listopada 2013 r. – w sobotę, zatem – w myśl art. 57 § 4 k.p.a. – upływ terminu nastąpił w najbliższy dzień powszedni). Tymczasem wniosek o wznowienie postepowania w niniejszej sprawie został złożony w dniu [...] sierpnia 2014 r., a zatem z niemal dziewięciomiesięcznym uchybieniem terminu. Organy zasadnie zatem rozpoznały wniosek skarżącego o przywrócenie uchybionego terminu. Stanowisko tych organów, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia podania o wznowienie postepowania, należy w pełni podzielić. J. Ż. nie wskazał bowiem istotnej przyczyny, z powodu której nie był w stanie złożyć tego podania w ustawowym terminie. Takiej przyczyny nie stanowi podnoszona przez skarżącego okoliczność, że nie został przez organ poinformowany o prawie do wniesienia podania o wznowienie postępowania, a zatem nie był świadomy praw przysługujących mu jako stronie postępowania. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że organ administracji nie ma prawnego obowiązku informowania adresatów wydanych przez siebie decyzji, czy innych podmiotów, które zawiadamia o treści decyzji, o prawie do jej zakwestionowania w tzw. trybie nadzwyczajnym, w tym w trybie wznowienia postępowania. Takiego obowiązku nie przewiduje ani żaden przepis kodeksu postępowania administracyjnego, ani żaden inny przepis procesowy. Poza tym, uprawnienie do wystąpienia z żądaniem wznowienia postępowania nie jest okolicznością prawną w rozumieniu art. 9 k.p.a. (tak m. in. wyrok NSA z dnia 16 maja 2013 r., II OSK 2384/11, Lex nr 1329472). Jak wyżej wskazano, pojęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie obejmuje istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia. Tymczasem przeszkoda w postaci niewiedzy co do możliwości, sposobu i terminu wniesienia podania o wznowienie postępowania da się usunąć w każdym czasie, przy zachowaniu należytego starania o własne interesy, choćby poprzez zasięgnięcie profesjonalnej porady prawnej. Okoliczność, że skarżący zwrócił się o taką poradę dopiero po upływie około dziewięciu miesięcy od powzięcia wiadomości o treści decyzji z dnia [...] października 2013 r. w oczywisty sposób świadczy o jego winie w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją. Wobec powyższego odmowa przywrócenia skarżącemu terminu była uzasadniona i jako taka nie narusza dyspozycji art. 58 § 1 k.p.a. Sąd nie odniósł się do podniesionych w skardze okoliczności uzasadniających – zdaniem skarżącego – wznowienie postępowania, gdyż wykraczałoby to poza zakres przedmiotowy rozpoznawanej sprawy. Z tych względów sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).